Mostrando entradas con la etiqueta Germani. Mostrar todas las entradas
Mostrando entradas con la etiqueta Germani. Mostrar todas las entradas

jueves, 30 de junio de 2022

Tomo 4, apéndice 3, Bonifacii Ferrer, Valentini, carthusiâ

III.

V. D. Bonifacii Ferrer, Valentini, S. Vincentii Ferrer germani fratris (hermano carnal y hermano en la religión, aunque de diversas órdenes, cartujano Bonifacio y predicador Vicente), et quondam magnae domus carthusiae prioris, opuscula quatuor inédita. 


1. Quare carthusienses non comedant carnes. 

2. De miraculis, et sanctis in carthusiâ.

3. De approbatione, et confirmatione carthusiae.

4. De caeremoniis in carthusiâ. 


ADMONITIO PRAEVIA. 

Sequentia quatuor opuscula Bonifacium Ferrerium auctorem haud dubium habent. Priora quidem tria nonnulli Gersoni adscribunt, quod iisdem titulis distincta inter ejus opera reperiantur. (Tom. II. part. V edit. Antuerp. 1706.). Re tamen vera, quae modo lectori sistimus, nostri Bonifacii esse constat. Ac primum illud quidem, quod de esu carnium apud carthusienses agit, si cum Gersoniano ejusdem argumenti conferatur, immane quantum ab illo distat. Nam dum Gersonus, carthusianis devotissimus, eorum hac in causâ apologiam magno argumentorum pondere agit, Bonifacius hic noster, idem opus simplici duorum miraculorum enarratione conficit. Nempe ille exteros homines, ac versutos quidem ejus ordinis calumniatores aggrediebatur; hic vero simplices sodalium suorum animos informare curabat, et ab esu carnium penitus arcere. Hujus praeterea opusculum vix decimam Gersoniani partem habet. Itaque suum quisque opus adornavit, nihil ab altero mutuatus. 

De secundo autem ac tertio opusculis aliud esto judicium. Quippe ex utriusque scriptoris collatione liquidò apparet Gersonum Bonifacii opellas suum in usum contraxisse, ac schedas quidem inter adversaria repertas, pro genuinis ejusdem foetibus habitas fuisse. Quod, praeter orationis ordinem, ac styli analogiam, suadet tertii opusculi exordium, ubi nostri MS. auctor in negotiis sui ordinis procurandis ob instantem generalis capituli celebrationem valde occupatum sese prodit, quae Gersoni convenire quis putet? 

Innuit quoque ibidem quartum opusculum se conscripsisse, quod est de caeremoniis in carthusiâ, ac unà cum tertio mittere; atqui quartum illud indubitatum D. Bonifacii opus est; quidni et tertium? Verum ut ut haec omnia deessent, praesto sunt doctissimorum virorum quam plurima testimonia, duplex opusculum, secundum nempe, et tertium, Bonifacio attribuentium, ac Gersoni abjudicantium. Nam praeter Sutorem (de vita carthusiana), Madariagam (in vita S. Brunonis), Trithemium, et Possevinum, insigne est Teoph. Raynaudi testimonium, qui (Trinit. Patriarcharum punct. XI. num. 17.) de S. Brunone agens quem vocat Stylitam mysticum, post innumera SS. pontificum in ordinem carthusiensium charitatis pignora enarrata: Audisti, ait, quot pontífices carthusiense institutum exornaverunt, et privilegiis amplissimis communiverunt. Quis crederet futuros, qui effutirent ordinem carthusianum non esse à sede apostolicâ approbatum? ita ut opus fuerit Bonifacio Ferrerio, S. Vincentii germano, lucubratione quadam, Gersoni falso adseriptâ, eam insulsitatem depellere? Et haec quidem de tertio opúsculo. 

De secundo veró, cur scilicet infrequentia sint apud carthusianos miracula, haec habet (punct X. §. 2. n. 2.) Exstat de eodem argumento opusculum Bonifacii Ferrerii¡, germani S. Vincentii, perperam adscriptum Gersoni, ejusque secundae parti insertum. 

His omnibus addere non pigeat Bonifacium nostrum anno 1410 ab Gallis perpetuò recesisse, ac 1417 obiisse, duodecim nempe ante Gersonis obitum annis. Quid quod anno 1425 in carthusiâ Portae coeli apud Edetanos, eidem tamquam vero auctori omnia haec opuscula adjudicata exstabant, cùm scilicet omnium codd. MSS., quae ibidem asservabantur, catalogum edidit D. Petrus Ferrer, ejusdem domus prior? At perierunt illa, vel furto sublata, vel bellorum incursionibus aliò asportata. Nobis autem exemplar quoddam nancisci licuit ex carthusiâ Vallis Jesu Christi prope Segobricam, unde illa subjectis notulis emendata publici juris facimus. 

I.

Quare carthusienses non comedant carnes. 

Quia dicunt nonnulli religiosi, et seculares admirantes quare monachi carthusienses in infirmitate constituti, non comedunt carnes, sicut monachi sancti Benedicti, et aliorum sanctorum patrum, et ob hoc obloquuntur contra sanctum ordinem: ideo sciant tales, et diligenter attendant, et omnis fidelis devotus christianus, quòd non sine divino nutu, presertim propter duo miranda quae operatus est Deus in Magnae carthusiae domo, ostendit hoc ordinatum esse, et per summum rom. ecclesiae praesulem approbatum: quorum miraculorum primum tale est. Pro ponentes S. Bruno, et sex socii ejus mundum, et pompam ejus deserere, et nudi nudum sequi Christum, in eremo venerunt ad virum venerabilem S. Hugonem episcopum Gratianopolitanum, et sibi eorum propositum propalarunt, qui auctoritate, quâ fungebatur summi pontificis, tradidit eis sanctum habitum, et in illum magnum montem ubi vidit septem stellas fulgentissimas de coelo cadentes, aedificavit eis cellulas juxta morem sanctorum, antiquorum patrum, in quibus per spatium temporis Deo servierunt, et edebant tunc carnes, quas praefatus pontifex eis ministrabat, et necessaria corporis. Consueverat dictus episcopus semper in adventu, et quadragesimâ visitare dioecesim suam, et secundâ feriâ post dominicam quinquagesimae recomendans se orationibus sanctorum virorum recedebat, et revertebatur feriâ quartâ sanctâ, et faciebat coenam, et mandatum cum ipsis. Accidit quadam vice in dominicâ quinquagesimae, persoluto divino officio, et factâ horâ prandendi, B. Bruno, ut consueverat, benedixit mensam; quâ benedictâ, dixit B. Bruno, quod non aliàs dixerat: Attendamus nobis, fratres carissimi, quia antiquus hostis nos decipit. Nos ad hoc venimus in eremum ad faciendam poenitentiam, sicut Paulus primus eremita, Antonius, Hilarion, Macharius, Arsenius, et alii sancti patres, qui carnes non manducabant. Nos diebus carnis semper edimus carnes, et comedimus carnes, quas iste S. vir nobis abundanter ministrat, et alia necessaria, et servamus ipsum; et similia verba dixit. Responderunt alii quatuor qui erant ex aliâ parte mensae, et dixerunt: Sumus nos majores, et meliores apostolis, quibus praecepit Dominus: In quamcumque domum intraveritis &c. edentes quae vobis apponuntur? S. Bruno, et duo socii, qui juxta ipsum erant, tenebant contrarium; et sic usque ad vesperas disputaverunt, argumentantes pro, et contra super esum carnium. Tandem fatigati, et lassi propter longam disputationem, inclinaverunt se utque ad terram, et dormierunt usque ad feriam quartam sanctam. Redeunte vero episcopo, statim direxit nuntium ad sanctos viros, ut solitus erat, significans eis de suo redditu. Et appropinquans nuntius ad januam quae aperta remanserat, et videns ipsos dormientes juxta mensam, et carnes fumantes, scandalizatus est valdè, et cum magnâ indignatione reversus est ad episcopum, et ei retulit quae vidit. Episcopus non credens misit alium nuntium, qui reversus dixit sicut et primus. Adhuc direxit tertium nuntium. Qui reversus, dixit sicut primus et secundus nuntius. Respondens episcopus dixit: nisi oculis propriis videro, non credam. Et statim equitavit, et ascendit in montes. Et aproximans januae, et videns ipsos dormientes, et carnes fumantes, credidit quae dixerant, et fortiter scandalizatus est. Et ponens pedem in limine Cellae, mox B. Bruno, et socii expergefacti sunt, et reverenter salutaverunt episcopum, et devotas gratias sibi retulerunt de tantis bonis, quae eis ipse fecit, et facit &c. Dixit autem episcopus sancto Brunoni: pater, quae dies est hodie? (en valenciano: quín día es hui, huy) Respondit S. Bruno: est dominica quinquagesimae. Et ait episcopus: et quare tardastis tantum ad manducandum? B. Bruno particulariter omnia sibi narravit, ut dictum est. Tunc episcopus dixit clam magistro domus, ut perpenderet diligenter, si sunt illae carnes quas in dictâ quinquagesimâ elapsâ ministravit eis; qui diligenter intuens, et carnes integras inveniens, dixit episcopo, quod illae carnes sunt, quas ipse missit eis. Tunc dixit eis episcopus: noveritis, fratres carissimi, quod hodie est feria quarta sancta; et praecepit asportari carnes. Quas cùm ipse vellet levare, versae sunt in pulverem. Quod videns episcopus, mox genua flexit ad pedes eorum, et petiit veniam ab eis de falso judicio, quod contra eos conceperat. Etiam tota familia fecit simile. Et ab illo die dicti sancti patres determinaverunt de caetero non comedere carnes, et sic factum est. Postea haec fama sanctitatis dictorum SS. patrum dispersa est per totam regionem: ita quod multi singulares, et solemnes viri Spiritu Sancto inspirati intraverunt ordinem carthusiae, et cum adjutorio praedicti episcopi aedificaverunt magnum monasteriun in loco ubi quatuor cellulae constructae fuerant. Et post modicum tempus circa suburbana montis et in circuitu quamplurima monasteria constructa sunt. Interea fama sanctitatis praedictorum SS. patrum divulgabatur in omni loco. Et audiens summus pontifex, qui Romae tunc praesidebat, famam sanctitatis sapientiae et scientiae S. Brunonis, cum consilio cardinalium fecit eum accersiri ad se. Et veniens cum duobus conversis, qui fuerunt socii ejus à principio, rogavit eum papa, ut moraretur secum ad regendam sanctam matrem ecclesiam. Qui nesciens inter seculares habitare, modico tempore moratus est. Et suggerente Spiritu Sancto cum dictis duobus conversis perrexit Calabriam, quae tunc erat infidelis, et idolis serviens: et cum adjutorio divinae gratiae, et signis et virtutibus multis, eos ad fidem catholicam convertit. Et multi Spiritu Sancto inspirati facti sunt monachi, et manserunt cum ipso, habitantes in speluncis petrarum. Post circulum verò dierum frater sancti Brunonis comes magnus ab angelo monitus, de Alammaniâ venit Calabriam ad videndum fratrem suum B. Brunonem, et viso eo gavisus est, et fecit unum monasterium nostri ordinis, in quo B. Bruno cum monachis, quos receperat, multo tempore habitavit. Quod monasterium adhuc durat, et appellatur monasterium S. Stephani de lo Bosco, et distat a civitate Mileti per unam dietam, in quo monasterio corpus ejus requiescit, sed in quo loco penitus ignoratur. Ostenditur ciphus ejus, in quo quicumque infirmus biberit sanatur à quacumque infirmitate; quod monasterium tenent nunc monachi sancti Benedicti. Secundum miraculum tale est. Quidam juvenis nobilis genere, et magnus clericus, et devotus in domo Magnae carthusiae factus est monachus, qui sic laudabiliter vixit in ordine usque ad senectutem, quòd meruit habere spiritum profetiae, et infirmatus est. Quadam die, dicta missâ conventuali prior visitavit ipsum: cui dixit infirmus: pater, ego arenti animo cupio comedere carnes: rogo vos ministretis mihi. Prior putans eum propter senectutem et infirmitatem non esse in suo sensu, non curavit. Post tertium verò diem venit prior ad visitandum eum: et monachus dixit sibi haec verba: vos forte putatis quod extra me loquor: gratiâ Dei in meo sensu sum: pridie vos rogavi, ut daretis mihi carnes, et non curastis: sed volo vos scire quod de hac infirmitate ego moriar, et in die judicii reddetis mihi rationem coram summò judice. Prior vero sciens eum esse sanctum, hiis auditis valdè pertimuit: et convocato conventu, narravit eis omnia quae dixerat infirmus; et placuit conventui ut darentur sibi carnes. Tunc prior, et conventus accesserunt ad cellam infirmi. Et dixit prior: reverende Fr., conventui placet ut edatis carnes. Quas carnes desideratis? Respondit infirmus: unius perdicis (una perdiz; perdiu). Statim prior injunxit uni juveni novitio nobilis generis de Gratianopoli, et discípulo dicti infirmi, ut iret ad venatores et peteret unam perdicem ex parte prioris. Novitiua autem, tum propter obedientiam, tum propter charitatem magistri sui sine morâ perrexit. Et ut citiùs pergeret, et perficeret quod sibi injuctum fuerat, transivit per fluvium, et non per pontem, et tunc non perpendit, et portavit perdicem, et tradidit priori, qui portavit eam infirmo, et dixit: ecce perdicem (esto parece una broma del “ecce homo” al estilo de Boccaccio con la grulla y la pata): quomodo vultis, ut praeparerur? Respondit infirmus: volo eam assam, et benè lardiatam. Tunc erat quidam monachus in cartusiâ, qui steterat cum uno cardinali, et sciebat benè praeparare; quem rogavit prior, ut pro consolatione ipsius infirmi praepararet diligenter dictam avem in suâ cellâ; quod et factum est. Et vocatis priore, et conventu, prior benedixit mensam. Qua benedictâ, et perdice de veru stractâ, infirmus per fenestram suspexit in coelum, et cum lacrymis dixit: Domine Jesu Christe, qui de sinu Patris de coelis in terram descendisti, et in gloriosae virginis Mariae utero humanam carnem sumpsisti, et in patíbulo sanctissimae crucis pro salute humani generis mori voluisti, exaudi me miserum peccatorem, te verum Deum et hominem suppliciter exorantem, quatenus si haec temptatio comedendi carnes, quam usque nunc habui, absque te est, placeat tibi Domine ut cum gratiarum actione comedam; sin autem, digneris piisime Domine qui habes imperium vitae, et mortis, huic creaturae tuae quae mei causâ occisa est, redire vitam, et vadat per viam suam, ut omnes fratres mei hic astantes, et tibi famulantes apertè cognoscant, quòd non est tuae voluntatis ut comedant carnes etiam in infirmitate. Qui cum Patre, et Spiritu Sancto vivis et regnas Deus per omnia saecula saeculorum. Et respondentibus dicto priore, et conventu, amen, dicta avis cum magno volatu mox recessit videntibus omnibus, et admirantibus, et gratias Deo agentibus, qui in coelo, et in terra facit mirabilia solus. Et istud secundum miraculum confirmavit primum, et primum et secundum confirmaverunt tertium, et suadaverunt animos monachorum illorum, qui viderunt magnalia Dei; et ab illâ hora finaliter determinaverunt non gustare carnes, nec in infirmitate, nec in sanitate, et hoc per apostolicam sedem approbatum est, et confirmatum. * Resipiscant ergo clandestinâ musitatione musitatores adversus s. ordinem cartusiensem injustè musitantes, et per haec, quae hic sub compendio scripta sunt, clarè, et apertè cognoscere possunt, quod miraculosè et non sine divino nutu esus carnium cartusiensibus monachis, etiam in infirmitate est prohibitus. Explicit. Amen. Domine, cognovisti sessionem meam, et resurrectionem meam. 

II. 

Incipit libellus editus à reverendo patre domino Bonifacio Ferrer, priore cartusiae, ostendens quod ad probandam sanctitatem, et puritatem ordinis cartusiensis non est necessarium quòd dictus ordo habeat sanctos canonizatos, vel quòd in eodem ordine fiant miracula, sicut fit in ceteris ordinibus approbatis. 

Nullus debet dubitare de sanctitate et puritate ordinis sancti cartusiensis, cujus vitam Dominus noster Jesus Christus ante omne miraculum, et ante omnem praedicationem eremum quadraginta dies,.... post baptismum suo exemplo in multis jejuniis, et vigiliis et temptationibus consecravit, ut clam attestant evangelia. Idem B. Joannes Baptista, Elías, Eliseus, et multi alii prophetae et sancti. Idcirco ista sit brevis, et efficax responsio pro illis, qui hoc petunt, qui forte supra tectum non confidant aliqui. Vobis autem quibus datum est nosse mysterium regni Dei et non in parabolis, latius aliquid declaro. Super quod sciendum est, quod miracula communiter fiunt ad probandam sanctitatem illius qui ea facit, quando aliquod dubium insurgere potest circa sanctitatem ejus. Vel fiunt ad vincendam, et confutandam infidelitatem alicujus, vel aliquorum. Ubi autem per scripturam sacram, vel evidentiam constat de sanctitate illius personae, rarò per illumfiunt miracula, quia jam habet aliud genus probationis de sanctitate suâ. Et istud idem dicunt juristae, quòd ubi uno modo legitimè constat de intentione partis, non requiritur, nec exigitur, immo esset superfluum aliud genus probationis, ut in cap. I. ext. de probationibus. Et ideo martyres, de quorum sanctitate nullus dubitat, rara miracula fecerunt, specialiter in vitâ. Confessores autem de quorum sanctitate non erat indubitata certitudo, fecerunt plura, et majora miracula, et in vità, et in morte. Et ex hoc dubio antiquitus confessores usque ad Silvestrum papam non colebantur publicè ut sancti. Et ex hoc nullus fuit nominatus, vel positus in canone missae, cùm tamen mulieres corruptae, sed martyres, fuerunt appositae, sicut Perpetua et Felicitas. Et inter istos confessores fuit alia diferentia. Nam illi qui pollebant magnâ scientiâ et doctrinâ, et multa scripserunt ad fidei illuminationem, pauciora, immo quasi nulla miracula fecerunt, praecipue in vitâ, quia habebant probationem suae sanctitatis in eminentiâ doctrinae: sic Augustinus, Gregorius, et similes. Unde cum in canonizatione S. Thomae de Aquino opponeretur quòd non fecerat miracula in vitâ, vel non multa: fuit dictum per papam, non curandum; nam tot miracula fecit, quot quaestiones determinavit et scripsit. Inter confessores fuit alia diferentia: nam aliqui vixerunt in eremo in asperitate vitae perseverantes in pugnâ contra vitia, et temptationes elongati ab hominum conversatione usque ad mortem. Et quia isti sunt testimonium sanctitatis ex verbo Dei dicentis: si quis vult post me venire, abneget semeptisum &c. et iterum: qui non odit patrem suum, et matrem suam &c.; non opportet eis addere per miracula aliud testimonium sanctitatis ad probandum, immo esset detrimentum circa testificationem divini verbi asserentis tales, et talem vitam ducentes esse sanctos. Ideo Paulus primus eremita, qui tamen inter sanctissimos reputatur, non legitur miracula fecisse, nisi de corvo portante sibi escam, nec hoc fuit magnum, ut deducerem si non essem longus in verbis. Et licet aliqui fecerint miracula in vitâ suâ, ut Antonius, tamen pauca, et in liberatione obsessorum a daemone. Istud fuit speciale in valde paucis, nec ad probationem sanctitatis eorum, sed ut firmaretur in fragilibus fides, et ut alii débiles, et minus credentes, qui petunt miracula sicut isti qui vobis dixerunt, roborarentur in devotione, et traherentur ad serviendum Deo, et propter aliquos casus speciales. Sed de aliis ducentibus vitas similes qui fuerunt inimitabiles; nam aliquando sub uno patre fuerant decem millia, aut quindecim millia monachorum; non leguntur miracula fecisse, vel non plura, nec est fas dubitare eos fuisse sanctos. Nec canonizatio addit aliquid ad sanctitatem, nec antiqui sancti fuerunt per ecclesiam canonizati: sed devotio populorum, et testimonium vitae eorum fecit eos ut sanctos publicè venerari. 

Alii autem confessores, qui regebant populum, et conversabantur cum eis in activâ, quia non habebant alia clara testimonia; immo erat materia dubitandi circa eos propter vitam communem, et communionem et administrationem rerum temporalium, et saecularium: tales amplius miraculis claruerunt, sicut Martinus, Nicolaus decoratus innumeris miraculis, B. Blasius, et multi alii, qui non habuerunt alias probationes suae sanctitatis, videlicet, nec martyrium, nec eminentiam doctrinae, nec austeritatem vitae, elongantes se a conversatione hominum, et seipsos abnegantes. Et ex hoc, B. Joannes Baptista nullum miraculum fecit in vitâ, ut dicitur Joan. 10. cap. in fine: et tamen ex sola austeritate vitae reputabatur ab omnibus populis sanctior quàm Christus Dominus, qui tot, et tanta mirabilia est operatus in conspectu omnium populorum, nec quaesierunt a Joanne unquam miraculum sicut a Christo Domino. Quia propter vitam communem quam ducebat propter exemplum nostrum, haesitabant de suâ sanctitate. Beatissima etiam virgo Maria numquam in vitâ suâ fecit miraculum, nec apostoli in evangeliis, vel epistolis fecerunt mentionem de ejus sanctitate, et vitae excellentiâ. Et scitis quare? quia habebant aliud evidentissimum genus probationis. Sufficiebat enim quod scripserunt istud verbum de eâ, videlicet, quod est mater Dei. In hoc enim verbo expresserunt omnem excellentiam et supereminentiam totius puritatis, et sanctitatis super omnem creaturam spiritualem, et corporalem; nec esset fidelis, immo improbus, et perversus, qui in probationem ejus sanctitatis, miraculum quaereret. Nec miracula máxima, et innumerabilia, quae per eamdem B. Virginem fiunt, probant in viris catholicis ejus sanctitatem, vel aliquid addunt ad eam; quare hoc quaerere ut crederetur, esset infidelitas, sed probant immensam charitatem, et pietatem, quam habet erga nos, eam invocantes, venerantes, et credentes. 

Videtis ergo, quod ubi aliud genus probationis praecedit, miracula superfluunt, nisi, ut jam dixi, ex aliquo speciali casu, qui non derogat regulam, sed confirmat, immò ostendit ciare quòd debilior probatio, et infirmior est per miraculum; quare alia genera probationis sunt quasi innumerabilia et certissima. Primò testimonio divinae scripturae, quae non potest mentiri. Et ideo cum quaererent pharisaci a Joanne Baptista admirantes de suâ  sanctitate, quis esset, non produxit miraculum, sed scripturam: ego vox clamantis &c. Secundò austeritas vitae cum abrenunciatione omnium temporalium et perseverantiâ usque in finem, est inexpugnabile genus probationis sanctitatis, ut in scripturis sanctis valde late habetur. Quia ergo est tollere crucem, et sequi Christum, et istud non est nisi justorum, et sanctorum, ut in psalmo; aperite mihi portas justitiae, et virtutum, et sanctitatis, ingressus in eas confitebor Domino; et laudabo eum perseveranter; haec porta Domini, justi intrabunt in eam: quia talis vita dumtaxat cum perseverantiâ, est electorum Dei. Et infra hoc dicit B. Bernardus: coelum, et cella vicina sunt, quod agitur ibi, agitur hic &c. Et subdit: de cellâ enim nunquam, aut raro fit transitus nisi ad coelum; nam cella diutius non potest retinere nisi illos, qui sunt de clectis (electis) Dei &c. Probatio autem per miraculum est valde defficiens, quia etiam per malos miracula fiunt, ut dicitur in cap. I. ext. de reliquiis, et veneratione sanctorum. Domino etiam attestante qui ait: Nonne in nomine tuo prophetavimus? nonne daemonia ejecimus? Quibus dicitur; Amen, amen dico vobis, nescio vos. Judas enim proditor multos daemoniacos curavit, et filii judaeorum, quamvis increduli, similiter fecerunt. Et propter hoc Apostoli volentes eos prohibere, fuerunt reprehensi a Christo Domino. Item est probatio valde calumniabilis per incrédulos, sicut fuerunt Magi Pharaonis, et Simon Magus, et alii multi reprobi tempore Apostolorum, et faciet Anti Christus cum suis sequacibus. Videtis ergo quod miracula non sunt efficacissima signa sanctitatis. Sed aliqui petunt miracula a sanctis ad curiositatem solum, ut videant aliqua nova, sicut si peterent ab istis, qui magicis artibus videntur facere aliqua miracula. Et hoc modo petentes habuerunt responsum a Christo Domino: Generatio prava, et adultera signum petit. Hoc eodem modo volebat Herodes cupiens videre Christum ex multo tempore, qui tamen non meruit unum verbum de ejus sanctissimo ore audire. Concludendo ergo, quis sanae mentis posset dubitare de sanctitate incolarum ordinis cartusiensis, qui relinquentes voluntariè mundum, patrem, matrem, agros &c. abrenunciantibus omnibus pompis, divitiis, et mundanae gloriae; includunt se infra unam mansiunculam, in fame, et siti continuè laudantes Deum, sustinentes humili corde temptationes, prout placet Creatori eos visitare, et sic finientes suos dies; desiperet qui aliter saperet, et contradiceret Apostolo, qui ad haebreos XI. cap. dicit, quod talibus dignus non erat mundus. Repugnaret etiam verbis Spiritus Sancti, qui per David de talibus dicit in Ps. Quam magna multitudo dulcedinis, quam abscondisti timentibus te. Et si vis scire, qui sunt, sequitur; abscondes eos in abscondito faciei tuae a conturbatione hominum &c. Et talis qui diceret, vel dubitaret in contrarium, non videretur bene credulus in verbis evangelicis, et propheticis, quae omnia plena sunt de sanctitate talis vitae. Et si vellet talis adhuc de suo dubio saciari ad litteram de miraculis nostri ordinis sciunt magni et famosi viri, qui exquisierunt. Inter alios ille Petrus abbas antiquus Cluniacensis, qui composuit volumen valde autenticum de miraculis; qui quando venit ad miracula nostri ordinis, sic dicit: in illo sacro ordine multa miracula facta sunt, sed pauca, quae hic pono ab eis potui cum magno labore habere, quia tanquam humiles, nolentes in talibus gloriari, excusant, et celant &c. Et ideo quando episcopatus non dabantur ad instantiam, minas, et suggestiones principum, vel promovendorum, et aliàs quia hoc modo non credidissent nostri apud Deum habere jus vel facere fructus suos; tunc fuerunt multi episcopi in ordine nostro. Et quia tunc propter illa, quae superius dicta sunt, indigebant de miraculis, omnes claruerunt multis miraculis. Sicut S. Hugo Linconiensis in Angliâ, licet oriundus esset de Subaudiâ: beatus Antelmus episcopus Bellicensis; beatus Stephanus episcopus Diensis; duo Hugones episcopi Gratianopolitanenses, et alii ut constat per eorum legendas, ex quibus solus Hugo Linconiensis est canonizatus. Et si quaeritur quare non alii? dico quod ordo de talibus numquam curavit, nec ille fuit ad instantiam ordinis canonizatus, licet in hac domo cartusiae fuerit Correrius, sed rex Angliae et sua ecclesia hoc fecerunt. Et multae sunt rationes: quare ordo numquam faceret instantiam, cùm ut praedictum est, celat miracula exemplo Christi Domini qui mandavit, ut nemini dicerent &c. et ut videatur quomodo nos curamus, ut audivistis, gentes recipiunt de herbis nostri cimeterii pro curatione specialiter febrium, sicut frequenter est probatum. Alia etiam die venit ad me unus qui videbatur agrícola, dicens mihi, Domine ubi sunt illae herbae &c. et nolui sibi ostendere, nec curavi. Item quia magis recumbimus in aliis probationibus sanctitatis quam in miraculis, ut praedictum est, et in hoc totus labor, et studium, ut acquiramus regnum aeternum. Et haec summa et totalis sanctitas, etiamsi non simus depicti in ecclesiis, vel tabulis ligneis. Et ideo cuidam juristae volenti infra annum novitiatus recedere ab hac domo temptatus, quia viderat sepelire quemdam monachum cum cinere, et cilicio, et sine omni pompâ, apparuit angelus dicens e¡: ex hoc vis recedere, fatue? revertere, quia omnes in hoc cimiterio sepulti, sunt in gloriâ aeternâ excepto uno converso proprietario. Item non curamus de canonizatione ecclesiasticâ ex eo quod dicunt juristae quod solemnitas processus canonizationis debet durare ad minus per quindecim annos cum in explicabilibus laboribus et expensis. 

Et nos per hoc nollemus vix expendere unum pomum, nec ire usque ad portam domus. Alii autem religiosi, qui habitant et qu¡ vivunt in mundo cum saecularibus, indigent canonizationibus per testimonia, ut praedictum est. Et sicut nos occultamus miracula, alii publicant, adducunt, praedicant, clamant et impringant, glossant, et exponunt illa latissimè. Et si illi qui volunt videre oculis corporeis vel audire miracula corporalia, vellent aliqualiter supra tectum elevare oculos mentis, adhuc majora viderent miracula, quam illuminare caecos, vel suscitare mortuos &c. Nam, ut dicit B. Gregorius super Marcum ultimo: signa data sunt credentibus in Christum quod daemonia ejiciant, linguis loquantur, super aegros manus &c. Ergo qui non facit ista miracula, non credit in Christum? non est sic; quia miracula illa corporalia erant in abundantiâ exercenda per illos primos pastores, pro conversione infidelium. Apud fideles autem majora hodie fiunt quam non est restituere visum corporalim post modicum in terra computrescendum, et idem de similibus, curationibus. Non videntur tibi longe majora miracula, hominem mortuum, et foetidum in peccatis, non solum quatriduanum, sed per decem, viginti, triginta annos putrescentem, suscitare ad vitam spiritualem per bonam doctrinam, et per bonum exemplum, per orationes et per similes actus spirituales? Non videtur tibi super omnia miracula corporalia, quod ille qui heri ardebat in divitiis et avaritiis, nec sufficiebant sibi modi vel artes ad congregandum, et forte per fas, vel per nefas, quod hodie omnibus renunciatis, velit perpetuò vivere in paupertate? Heri elevabatur in superbiam satagens aequiparari majori, dominari aequali, affligere inferiorem, quod hodie in humilitate volens vivere, etiam pauperibus sit paratus servite? Nam ut habetur in collationibus patrum, cum quidam infideles multas injurias corporales verbales cuidam monacho irrogassent, improperantes ei quae miracula faciebat Christus ejus; respondit: vultis majora miracula, quam quod omnes vestras injurias sustinui patienter sine aliqua indignatione? et adhuc majora paratus sum sustinere in nomine ipsius. Heri artes coquorum, et victualium varietates non poterant suae gulae satisfacere; hodie voluntariè, et laeto spiritu se affligit fame, sustentans naturam ruribus, et grossis cibariis, quae oculi sui heri noluisent aspicere. Heri dicebat: non sit pratum quod non transeat luxuria nostra; qui hodie laudando, et exultando in castitate, et carnem castigando cogat servire spiritum suum puritati, et continentiae, mínimas etiam cogitationes inhonestas improbans, et refrenans. Videntur ne vobis magna miracula ista, et his similia, quae per te potes cogitare? Videretur vobis magnum miraculum creare de nihilo coelum, et terram; majora tamen sunt ista; quia ut ait Augustinus, majus est justificare impium, quam creare coelum, et terram. Omnia ista invenies in ordine nostro non solum facta, sed continuè succedentia. Et tamen vos plus velletis videre, et ad majus reputaretis quod unus lapis per se elevaretur per duos palmos super terram? Et scitis quare? quia oculi carnei vobis sunt; qui petitis miracula corporalia. Ego autem supplico omnipotenti D. Jesu Christo ut super his quae ego in fide, vel devotione credo, nullum miraculum corporale videam, vel audiam, quia non reputarem me fidelem, nec Deo acceptum. Noster ergo ordo nihil aliud existimat se scire, vel sequi, nisi cum Apostolo, Christum, et hunc crucifixum. Concludendo ergo istud, sit vobis pro summâ conclusione, et omnibus sapientibus aliquid de Deo, quod viventes, et finientes dies suos cum perseverantiâ in observantiis nostri ordinis non solum in futurâ vitâ sunt sancti, sed erunt conjudices in futuro judicio cum gradu apostolico. Nam quod scriptum est: vos qui secuti estis me, sedebitis super sedes duodecim &c. non solum apostolis, sel omnibus pauper¡bus spiritu servantibus paupertatem in humilitate summâ est dictum. Ita quod non est dictum confessoribus, doctoribus, martyribus, vel virginibus; sed pauperibus, et istud sit vobis supra omnia miracula. Consolamini ergo invicem in verbis istis. Ista ad vestram importunam instantiam festinantissimè scripsi; non credebam tantum scribere, sed non potui refrenare calamum, neque potui verbis compositis ordinare, sed grossis, et rudibus, quia occupatus ut scitis, in spiritualibus, et temporalibus non possem pro nunc vacare; sed teneatis penes vos, et respirans modicum ponam in al¡â minus malâ formâ cum allegationibus, praestante D. N. J. C. qui cum Patre, et Spiritu Sancto sit benedictus in saecula saeculorum. Amen. 

III. 

Ejusdem D. Bonifacii Ferrer de caeremoniis ordinis cartusiensis, et de ejus confirmatione, et approbatione. 

Quia quaesivisti à me, tu juvenis, assignari tibi aliquas rationes de caeremoniis nostri ordinis cartusiensis, et de ejus confirmatione seu approbatione; et licet ad praesente vacare in his sit mihi difficile et molestum, urgentibus aliis arduis et inevitabilibus occupationibus praesentis nostri cap. gen. nunc de próximo instantibus; tamen ut minus male potero, pro suâ consolatione non tardabo aliquid furtive scribere, sperans dante Domino aliquid satius captatâ opportunitate tibi explicare; et ut breviter potero de confirmatione ejusdem ordinis me expediam. Volo te scire, quòd antiquitas, et perseverantia in observantiis sanctae vitae dicti nostri ordinis deberet cuilibet viro spirituali sufficere ad intuendam perfectam confirmationem tanti ordinis. Est enim antiquior omnibus aliis, excepta regula S. Benedicti, et canonicorum regularium S. Augustini: fuit enim per viginti unum annos ante ordinum cisterciensem, et ultra per centum triginta duos anos annos ante praedicatores, et minores, et ceteros mendicantes. Et quod ordo viguerit, et vigeat in suis caeremoniis, et observantiis, et quotidie devotio, et plantatio multiplex domorum increscat, vel calescat: istud sit tibi oculis pacificis et spiritualibus intuenti, plena probatio confirmationis. Nam in antiquis monasteriis Aegiptiorum, et aliarum regionum, quae fuerunt in maximâ abundantiâ, et in numero personarum innumerabili, non legitur alia confirmatio vel approbatio sedis apostolicae nisi sola sanctitas vitae ¡n Dei servitio cum perseverantiâ virtuosâ. Et haec est confirmatio invisibilis Spiritus Sancti, et unctio ipsius quae docet omnia in 10. cap. 2. et hoc est quod dicitur actuum 5. cap.: Si opus non est ex Deo, dissolvetur. Nec etiam primitiva ecclesia circa religiones istas confirmationibus vel approbationibus utebatur. Sed quia à ducentis annis citra quam religiones nimium multiplicate (se lee mal multiplicatne o multiplicatue). fuerunt, licet aliquae non multum creverunt in sanctitate, ut impleretur quod dictum est per Isaiam: Mutiplicasti gentem, non magnificasti laetitiam: eclesia (con una sola c), tunc videns confusionem ex multiplicatione, et per consequens contemptum et indevotionem, reprobavit omnes religiones, mendicantium quatuor exceptis, ut in cap. I. de relig. docetur lib. 6. Et quia ex superbia alioquorum solo habitu religiosorum multae haereses pullularunt, voluit etiam strictius ponere manum in inventione religionum. Ex hoc, à principio et praedicatores, et minores, ne reputarentur occulta conventicula, obtinuerunt approbationem. De religionibus autem antiquioribus non legimus aliquam approbationem expressam sedis apostolicae; sed eorum sanctam vitam ecclesia sciens, eis ut viris sanctis et approbatis communicare, et multa privilegia, et varia concedere voluit, quae erat plena confirmatio, et approbatio earum. Et isto respectu non legimus de sanctis antiquis expressam canonizationem ab ecclesiâ factam, sicut nunc fit de sanctis modernis. Et ideo de tam antiquâ et laudabili religione cum tantâ perseverantiâ superfluum, immo curiosum, et quasi superstitiosum esset quaerere approbationem, vel confirmationem. Sed ut magis bonum desiderium tuum ad litteram impleatur, volo te scire quod multi romani pontífices succesivè decoraverunt ordinem nostrum cartusiensem, multis, et latissimis privilegiis, eum extollendo, laudando, et approbando, quorum originalia sunt in hac domo cartusiae. Sed specialiter d. papa Alexander IV expresse approbavit omnia statuta, et constitutiones nostras, dando plenam potestatem priori cartusiae in cap. gen. ordinandi, gubernandi, regendi, disponendi, statuta faciendi &c. omnia latissimè ponendo de verbo ad verbum in sua approbatione, sive confirmatione totum capitulum 28, secundae partis statutorum nostrorum in quo omnia comprehenduntur. Et haec sufficiatur tibi pro plenitudine quaestionis tuae, licet breviter dicta. 

IV.

Ejusdem R. P. D. Bonifacii responsio ad quaesitum de caeremoniis ordinis cartusiensis in officio divino, maximè in missâ. 

Veniens ad quaestionem de caeremoniis nostris in officio divino, specialiter in missâ; et debes pro evidentia scire tria principaliter. Primum quod homo tenetur laudare Deum, et sibi servire, et eum diligere totâ animâ, totâ mente, et omnibus viribus &c. ut in praeceptis Decalogi. Quia tam corpore sicut instrumento, quàm animâ sicut gubernatore, sicut cum multipliciter offendimus, opportet de utroque sibi servire, ut dicitur in Ps. Benedic anima mea Domino, et omnia, quae intra me sunt, nomini sancto ejus. Et ex hoc affligimur vigiliis, jejuniis, et aliis austeritatibus in corpore, ut sibi de omnibus sacrificium (con dos ff) faciamus. Secundum, quod ecclesia nostra militans in his quae pertinent ad laudem Dei, et ejus servitium, debet saltem in his se conformare cum ecclesiâ triumphanti, quae sursum est, et imitari sanctos qui in hac vitâ placuerunt Deo. 

Et hoc est quod Dominus dixit Moysi in figura (Exodi 25. cap. in fine.): Inspice, et fac secundum exemplar, quod tibi in monte monstratum est. Hoc autem significavit Joannes in Apoc. (Apocalipsis) (17. cap.): Vidi civitatem sanctam Jerusalem, novam, descendentem de coelo à Deo, paratam &c. Et sequitur: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis &c. Tertium debes scire, quod sicut observatio mandatorum Dei est grata et accepta sibi, sic est ritus caeremoniarum. Et in hoc commendatur Abraham in multis repromissionibus (Gen. 26. cap.): Dabo tibi... universas regiones has, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, eo quo obedierit Abraham voci meae, et custodierit praecepta, et mandata mea, et caeremonias &c. et Exodi 12. cap.: Obserbabitis caeremonias istas. His autem praesupositis, debes scire, quod de his quae pertinent ad laudem divinam in ecclesiâ triumphali, et earum caeremoniis aliis, revelavit nobis Deus per prophetas, et sanctos suos in scripturis sanctis, quae etiam ipsi sancti in hac vita in gestu corporali observaverunt. Aliquando enim laudabant, et adorabant Deum genuflexo; hoc fecit D. noster Jesus Christus (Lucae 22. cap.), et B. Stephanus ejus ejemplo (Act. 7. in fine.): positis genibus clamavit &c. 

Hoc fecit Paulus apostolus cum suis discipulis Act. 20 cap. in fine, et 22 circa principium; et ad Ephesios 3. cap. dicit: Flecto genua mea ad Patrem &c. Ex iterum: Ut in nomine Jesu omne genu flectatur (ad Philip. 2. cap.). Et multi alii, tam in novo, quàm in veteri testamento aliquando orabant Deum procumbentes in terrâ ante faciem suam; sic fecit D. N. J. C. (Domino noster Jesu Christi) (Marci 14. cap. ibi): Procidit super terram. Id Josué 7. cap. Judit 4., et 10. cap. in principio. Tobiae (Tobías) 22. cap. in fine: hoc et fecit prius Lucae 5. cap., Joan. Apoc. I. cap. in fine et 4. cap. et in aliis multis locis sacrae scripturae. Aliquando stantes, et hoc modo vidit Stephanus Jesum stantem (Act. 7. cap.), et hoc modo oravit pro se ipso Stephanus, ut in dicto 7. cap. habetur. Et hoc modo vidit Magdalena Jesum stantem (Jo. 20. cap.) et in multis locis stetit Jesus post resurrectionem in medio discipulorum. Et inde in ecclesiâ à die Resurrectionis usque ad festum Trinitatis oramus stantes. Aliquando inclinati, sive incurvati adoraverunt (Exodi 12. cap. et Nehemiae 8. cap. et Genes. 24. cap.): et hoc modo inclinans Magdalena meruit videre angelos (Joan. 20. cap.). Istis ergo modis, et gestibus corporis sancti adoraverunt, et oraverunt Deum. Ordo ergo noster volens se cum sanctis Dei, et cum eorum observantiis et caeremoniis conformare, servat in reverentiâ et adoratione divinâ et divinis officiis, praecipue in oblatione sanctisimi sacrifficii missae, omnes praedictas caeremonias; ut de omni sanctitate participet, et eos in tam laudabilibus actibus imitetur. Et ita debent facere omnes veri christiani, saltem ecclesiastici, et praecipuè religiosi; qui licet à principio, dum vigebat devotio apud eos, ita facerent, tamen apud aliquos, sive ex dissuetudine, sive ex contemptu, sive ex verecundiâ, seu aliter evanuit, et deductum est in oblivionem; et mirantur de nobis, immo irrident, et subsanant, qui perseveranter facimus in laudem Dei quod tenemur, immo timentes illud verbum (Luc. 9. cap. et Mat. 16. cap.): Qui me erubuerit, et meos sermones &c. Nos ergo in ordine nostro ad laudem et gloriam Dei aliquando oramus genu flexo, aliquando procumbentes proni in terram, aliquando inclinati, sive incurvati, aliquando recti, et hoc modo stantes, id est, non innixi, vel apodiati (a), quasi modicum extra sedes capite nudato cantamus; Kyrie eleyson, Gloria in excelsis Deo, Credo in unum Deum, Te Deum laudamus &c. Videtur ergo clarum fundamentum et laudabilia motiva nostrarum caeremoniarum. 

Sed adhuc tibi magis specificè ad aliquas nobiles et insignes caeremonias (supl. explicandas accedo) in magnâ divinâ reverentia apud corda devotorum, et aliquid de Deo sapientium, plenas assignando tibi rationes speciales, ultra praedictas generales. Et primo in ordine nostro quando cantamus post praefationem Sanctus, Sanctus &c., stamus super (b) misericordias incurvati, capite cooperto. 

(a) Apodiati. Apodiare (fulcire, sustinere) in usu est ap. scriptores infimae latinitatis. 

De S. Ivone legitur in Inquisit. pro ejus canonizatione: Sedendo et se apodiando de pectore super libros, et inclinato capite dormiebat. 

(b) Super misericordias. “Miricordias” vocat sellulas, erectis formarum subselliis appositas, quibus stantibus senibus vel infirmis per misericordiam insidere conceditur, dum alii stant. De his statuta ord. carthusiensis: Stent in sedibus suis versâ facie ad altare, donec, ad misericordias... inclinent. Et mox: In festis duodecim lectionum ad misericordias inclinamus.

Hoc ideo, fit, quia ita legimus in gloriâ coelesti angelos, a quibus primò dictum cantum habuimus, eo modo cantare; ut habetur Isaiae 6. cap.; duabus enim alis velabant faciem suam, dicentes Sanctus &c. De quo etiam fit mentio Apoc. 4. cap., ubi animalia habentia senas alas, cantabant Sanctus, et tunc seniores procidebant, et adorabant viventem in saecula saeculorum; et quia nos non habemus alas, velamus facies nostras sicut meliùs possumus, ut laudem angelorum saltem in aliquo imitemur. Et dicto Sanctus, nossurgimus certis temporibus, vel aliis flectimus genua, procumbentes super formas. Et in elevatione corporis Christi deponimus caputiâ, et humiliter genuflexo adoramus Redemptorem nostrum. Et hoc modo post Sanctus faciebant in gloriâ aeternâ viginti quatuor seniores mittentes, id est, deponentes coronas suas ante tronum, ut habetur Apoc. 4. cap. in fine. Ultimò elevatâ hostiâ nos cadimus proni in terrâ in facies nostras adorantes Deum nostrum, quem oculis nostris sub sacramento vidimus. Moyses etiam viso Domino in rubro, abscondit faciem suam, sicut fecit Abraham quando apparuit sibi Dominus Genes. 17. cap. in princ.; ubi viso Domino cecidit pronus in terra. 

Ita fecerunt Moyses, et Aaron viso Domino Num. 16. cap. juxta medium. Sic fecit iterum Abraham Gen. 18. cap. et multi alii sancti in veteri Testamento, quod ommito causâ brevitatis. Isto modo revelatum est B. Joan. in novo testamento fieri per sanctos in gloriâ aeternâ. Ubi dictâ gloriâ cum benedictione * sedenti in trono, viginti quatuor seniores ceciderunt in facies suas, et adoraverunt viventem in saecula saeculorum (Apoc. 5. cap. in fine). Et istâ consideratione facie velatâ, sive ejus loco, capite cooperto, stamus usque post communionem. Item ex eo, ut in illo intervallo temporis possint quibus datur gratia, cum lacrymis et devotione cogitare et contemplari dominicam passionem, quae per ea, quae tunc aguntur, significatur. Nam aspectus tam activus quam passivus, ut plerumque facere cessare (a: Puto *(borrón; legendum): ut plerumque solet, facit cessare &c.), vel refrigescere fervorem devotionis, et mentem humanam variis cogitationibus agitari. Item ex eo, quia cum habitu lugubri, quantum possumus, quod significatur per capitis velamen, seu cooperturam, debemus de passione D. N. J. C. et de ejus morte cogitare illo tempore quo nobis sub veritate sacramenti representatur. Nam in elevatione hostiae mysticè s¡gnificatur elevatio de sanctissimo corpore Dominico factâ in cruce: et exinde usque ad communionem, ea quae in ipsius complemento passionis acta sunt. Item ex eo, quia illo tempore à sextâ usque ad nonam tunc factae sunt tenebrae in universâ terrâ, ut habetur Lucae 24. cap. et Mat. 20. et Marci 15. cap. Nam expirante Domino, obtenebrata est terra, ut saltem creaturae irracionales, sicut poterant, fateretur illum esse Deum eorum, qui ita turpiter patiebatur, et compateretur sibi: quod nos illa contemplando obtenebramus caput. Unde debes scire, quod omnia quae acta sunt in passione Christi Domini, significantur in sacrifficio missae, sive per verba, sive per signa, sive per cruces, sive per gestus, sicut sub tam brevi mysterii tempore compendiosè fieri potest. Nos etiam confecto sanguine elevamus modicum calicem; et de ista elevatione est ratio litteralis propter periculum altioris elevationis, ne sequatur sacramenti effusio, sicut aliquando aliquibus contigit. Item ut sit uniformitas, ut tam juvenes qui elevare possunt, quam senes praecipuè trementes, qui sine periculo effusionis non possunt elevare, sint in hoc conformes. Et istud idem observatur, vel saltem debent observare aliqui mendicantium, ut audivi à quodam notabili praelato eorum: videlicet, quod non debent elevare calicem nisi usque ad nasum; et ita a multis fieri vidi. Tamen propter conversationem et frequentiam saecularium, ut non sit diversitas, conformant se cum ritu clericorum saecularium, sicut nos facimus extra domos nostras celebrantes inter saeculares, ne scandalicentur in diversitate rituum, non intelligentes secretiora mysteria. Argumentum cap. Deus ext. de vitâ et honestate clericorum. Ratione autem mysticâ fit, ut signifficetur quod nihil amplius est sub hostiâ, quàm sub calice, et è contra, quamvis diversae formae sint panis, et vini. Tamen post consecrationem nihil plus vel minus est sub unâ formâ, quam sub aliâ. Ideo adorato Domino sub unâ specie, non adoratur a viris spiritualibus, nec est necesse quod sub aliâ specie adorent, nisi mentaliter. Praecipue quia species vini etiam per elevationem non potest videri; sed dumtaxat argentum, vel aurum. Idcirco etiam cessamus ab illâ calicis elevatione, quia nec per illam ostendimus in suâ specie sacramentum. Et in hoc conformamur universali et catholicae ecclesiae, quae hodie communicando fideles solum corpus consecratum tribuit, et non sanguinem. Et tamen non possunt ex hoc conqueri christiani, nec conqueruntur, licet sub utraque specie reciperent antiquitùs, ut habetur in decretalibus. Quia sive sub unâ, sive sub duplici specie, nihil amplius, vel minus sumunt. Et fuit mutatum propter aliqua pericula, praecipue effusionis, ut dictum est in elevatione. Et etiam ut crederent firmiter integritatem certam sacramenti sub illius specie; et istae rationes ratificant ritum nostrum. Et iterum istud in nostro ordine observamus ad hoc, ut nobiscum audientes divina, cujuscumque status sint, instruamus, et incitemus nostro exemplo ad devotionem, et fervorem fidei circa tantum sacramentum ad majorem honorem divinum, ita ut viso sacramento perfectè sub specie panis, dum consecratur sanguis non expectantes eum videre, adorent Salvatorem suum proni in terrâ, osculando terram in signum humilitatis, et profundae reverentiae; ut amplius circa divinum honorem agamus, quàm circa príncipes et domnos, quibus flectimus genua. Sic nos facimus, morem sanctorum patrum veteris, et novi Testamenti, ut dictum est, imitantes. Et isti humiles gestus corporis circa reverentiam nostri Redemptoris inducunt multos ad devotionem et compumctionem, plus quàm genuflexiones; et sic vidi fieri frequenter etiam apud saeculares devotos. Item ex eo elevamus etiam hostiam solum, ut significemus totum Christum integriter elevatum affixum in cruce, quod significatur ut diximus, in elevatione hostiae. Et si dicatur quare saenulares non significant istud idem, respondetur quod quilibet habet suas laudabiles observantias, et considerationes, et in hac varietate considerationum amplius viget laus Dei, quia alius sic, et alius sic, ut dicit apostolus, ex quo convenimus in eadem fide, et in reverentiâ unius Dei, et Salvatoris nostri J. C. Ultimò, ex praeditis considerationibus nos cantato semel Agnus Dei, procumbimus iterum proni in terrâ, orantes, et adorantes usque ad surmptionem perfectam sacramenti, et tunc surgimus, et cantamus bis Agnus Dei. Quamvis per superius dicta assignentur efficaces rationes quare in terrâ proni procumbamus, potest etiam alia ratio haberi. Nam dum sacerdos habens sacramentum vitae, idest, verum nostrum Redemptorem, et D. N. J. C. adorat, et orat pro nobis, nos etiam quibus non debent sufficere omnes vires corporis ad eum laudandum, orantes simul, et ipsum adorantes in illo gestu corporis humiliori quo possumus, approbamus, et presentamus simul orationes et desideria nostra Deo, laudantes ipsum, et gratias illi agentes de tanto beneficio, dicentes Amen, ut totum habetur Apoc 5. in fine. Et istis respectibus cantantes Credo in unum Deum, osculantes terram dicimus et homo factus est: recognoscentes descensum nostri Redemptoris ad terram, osculantes eam, quam suis gressibus sacratissimis calcavit, et in qua passus est, et in qua carnem nostram terrenam assumpsit de muliere sanctissimâ, ex terrâ factâ, sicut et nos; et quia in terrâ fudit sanguinem suum, et in eâ sepultus est. Memorantes ergo cum devotione quod Deus factus est homo pro nobis, osculamur terram, quae, eum suscepit, eum humiliter adorantes. Item procumbimus in terram post primum Agnus Dei, sicut et post elevationem sacramenti etiam alio respectu; videlicet, significantes illam sanctissimam transfigurationem Salvatoris in monte Tabor factam coram tribus apostolis, qua visâ ceciderunt in facies suas, non surgentes nisi cessante, vel recedente illius gloriae splendore. Nec nos surgimus nisi consummato tantae gloriae sacramento. Et etiam procumbimus in terram, quasi tenentes, et osculantes per fidem, et adorantes pedes nostri Redemptoris, memorantes quae fecit Magdalena cum aliis mulieribus (Math. ultimo). Et ideo a principio cantamus unum Agnus De¡, ut liberius vacemus adorationi, et devotae orationi. Et sumpto sacramento surgentes ab adoratione, tunc cantamus duo Agnus Dei, dum sacerdos alia perficit, quae ad completionem mysterii pertinent. Item etiam ut significemus quòd non solum in sacramento, quod significat passionem, sed etiam post consummationem sacramenti credentes firmissimè eum regnantem in coelis, tamquam a vero Agno petimus remissionem peccatorum, significante illum Agnum adoratum super montem Sion a centum quadraginta quatuor millibus (Apoc. 14. cap.). Item ut significemus quod divina pietas ad remissionem peccatorum, et ad alia spiritus charismata, non est alligata sub virtute sacramentorum;, quoniam sine quocumque sacramento potest omnia dare, et remittere. Et idcirco hoc credentes, consummato sacramento petimus bis tamquam ab Agno immaculato indulgentiam peccatorum, dicentes bis Agnus Dei, quasi asserentes majorem esse, et fuisse suam potestatem, etiam cessante omni sacramento, quam in virtute cujuslibet sacramenti. Magnificantes (a: Significantes) etiam in cantando primum unum Agnus Dei, et postea duos, quod vivente Christo in carne visibili B. Joan. Baptista, a quod istud verbum Agnus Dei habuimus, semel dixit (Jo. I.); Christo autem ascendente et regnante in coelo, quod significatur consummato sacramento, multi et multis vicibus cantarunt et geminarunt istud dulcissimum verbum Agnus Dei, et dederunt gloriam Deo, et Agno, Apoc. quinto, texto, septimo, terciodecimo, quartodecimo cap., et quasi per totum. Ubi geminatur frequentissimè Agnus, significantes Christum Redemptorem, et Salvatorem nostrum: cui sit gloria, et honor cum Patre, et Spiritu Sancto, in saecula saeculorum. Amen. 

Ordinatio facta per reverendissimum in Christo Patrem dominum Bonifacium, priorem carthusiae, de novitio induendo et introducendo in cellam. 

EX AUTOGRAGR. IN ARCH. CARTHUS. PORTAE COELI. 

Hora qua novitius debet recipi ad ordinis habitum, congregatur conventus in parvo claustro, et novitius jam rasus, et indutus ex toto per aliquem de monachis de habitu quem debet portare in novitiatu, ducitur ad parvum claustrum, ubi prior cucullâ ecclesiastica indutus cum stola, et libro ad adventum novitii intrat primus ecclesiam adnuens novitio ut eum sequatur, et postea monachi antiquiores per ordinem intrantes sedes suas. Et prior ducit novitius ad medium gradus altaris, instruens eum ut genibus ad terram flexis inclinatus faciat orationem. Et prior accedit ad penultimam sedem chori sui. Et tunc cantor chori de choro ubi est cantoria hebdomadaria incipit altâ voce sine alleluia ante vel post, nobis stantibus facie ad alterutrum chorum, nec apodiantibus, hinc vel inde versum: Veni sancte Spiritus, prout est notatum in gradualibus. Et cantato primo verbo, scilicet, Veni, statim procumbimus super formas quousque sit dictum, Sancte Spiritus: et tunc surgentes perficimus versum cantando planè et spatiosè stantes ritu quo incepimus. Quo dicto dicit prior stans rectus ut prius submissâ voce sed intelligibili, nobis inclinantibus super misericordias. v. Confirma hoc Deus. r. Quod operatus &c. v. Dominus vobiscum. r. Et &c. Oremus. Oratio. Actiones nostras quaesumus Domine &c. = Deus qui corda fidelium sancti &c. = Per Dominum.... ejusdem &c. Sub unâ conclusione dicuntur praecedentes duae orationes, et post conclusionem non dicitur Dominus vobiscum &c. nec aliud aliquid, sed responso Amen cantor incipit submissâ voce Psalm. Miserere mei &c. conventu alternatim prosequente. = Et tunc prior accedens ad novitium facit eum surgere de gradu altaris, adnuens e¡ ut sequatur eum. Et praecedente priore cum aspersorio et libro sequitur novitius, postea ceteri per ordinem, praecedentibus antiquioribus. = Et si praedictus psalmus non sufficit usquequo prior et conventus vel major pars sint in cella novitii, post Gloria Patri continuatur Ps. Quam dilecta. Ps. Memento Domine David, si fuerit necessarium. = Ven¡ens autem prior ad cellae ostium, aspergit novitium, et ingressum cellae, et cellam dicens: Pax huic domui. Tenensque manum novitii introducit eum, et ducit ad oratorium, ubi est genibus flexis. = Finito verò psalmo vel psalmis cum Gl. Patri sequitur Kyrie, Christe, Kyrie, Pater noster, et Ave María. v. Et ne nos. v. Salvum fac. v. Mitte ei, Domine. v. Esto ei, Domine. v. Nichil proficiat. v. Domine, exaudi. v. Domine Deus virtutum. v. Dominus vobiscum. Oremus. Sub una conclusione dicuntur istae tres orationes. Prima Deus qui justificas impium et non vis &c. Secunda Pretende Domine. Tertia Exaudi nos Domine sancte Pater omnipotens &c. Per omnia saecula. Et responso Amen, nichil ultra dicitur. = Sed prior vertens se ad novitium nominando eum (a), qui nihil respondet, dicit, Domine talis, injungo vobis cellae et aliorum quae ad nostri ordinis pertinent observantiam, et exercitium in remissionem peccatorum. Et tunc vocans unum de monachis senioribus, non aetate sed moribus, aptitudine, discretione, et honestate, secundum verbum Domini dictum Moysi, Numer. XI. cap. Congrega LXX viros &c. Quod non intelligitur de aetate, aliàs quilibet cognovisset qui erant senes, et melius fuisset Susannam committere Danieli juvenculo, quam duobus presbyteris senioribus. = Dicit prior: (b) Domine talis, visitabitis istum novitium horis congruis, instruendo eum in divinis officiis ac ceteris observantiis ordinis. = Quo finito prior deponit ibidem cucullam et stolam, recipiens eas conrerius, vel vicarius, vel antiquior. = Et consuevit dicere, benedicite, et possunt loqui de bonis modicum, et sic quilibet vadit ad cellam suam. = Et s¡ plures simul recipiuntur, sicut ego (c) in carthusiâ recepi quinque simul eadem horâ, eodem modo sic eundo ad quemlibet, primò ad cellam illius qui ponetur in primo loco, et alii recipiendi etiam ibunt simul. 

Et inde itur continuando, vel iterando dictos psalmos ad cellam secundi, et idem de alio vel aliis sequentibus. Sed ille qui jam est incellatus, pro tunc non vadit ad alios, sed remanet in cellâ. 

(a) Nominat eum. 

(b) Nominat eum. 

(c) Bonifacius prior carthusiae. 

De aegrotis visitandis, et defunctorum sepulturâ juxta ritum FF. carthusiensium, auctore, ut creditur, V. D. Bonifacio Ferrer. 

EX ARCH. CARTHUS. PORTAE COELI. 

Ordo ad visitandum aegrotum. 

Cum aegrotus frater morti appropinquare putabitur, congregetur conventus ad visitandum et inungendum eum. Omnibusque necessariis preparatis, praecedunt qui portant ignem, crucem, aquam benedictam, scilicet, sacrista, diaconus, procurator vel vicarius. Sequitur sacerdos indutus cucullâ ecclesiasticâ cum stolâ, et portans librum ordinis, nisi sit corpus Domini portaturus: tunc enim portatur ab alio; deinde sequuntur antiquiores, et ceteri per ordinem, et in eundo dicitur: Miserere mei, Deus. Porro si infirmus eâ die non communicavit, portat sacerdos corpus Domini, et calicem habeat ad eum communicandum. Aportatur etiam vinum et aqua, et praeparatur cinis benedicendus. 

Et intrans domum, dicat sacerdos aspergens aquam sanctam: Pax huic domui, et omnibus &c. R. Amen. Tunc dicit infirmus: Confiteor, si scit. Si non, maternâ linguâ generaliter confitetur.... conventus congregetur privatâ confessione. Sed et tunch si quid ad memoriam reduxerit, privatim confiteri poterit. Post confessionem dicit sacerdos: Misereatur tui omnipotens &c. et absolvit eum. Et post absolutionem dicat sacerdos: Salvum fac &c. R. Deus meus &c. Esto ei &c. R. A facie &c. Nihil proficiat &c. R. Et filius &c. Dominus vobiscum. Oremus. Oratio. Haec et sequentes orationes dicuntur sub una conclusione. Deus qui famulo tuo Ezechiae ter quinos annos ad vitam donasti; ita et hunc famulum tuum a lecto aegritudinis suae potentia tua erigat ad salutem. Oratio, Deus, qui beatum apostol. tuum Jacobum loquutus es dicens: Infirmatur quis &c. = Qui vivis...ejusdem &c. Deinde dicitur Ps. Domine ne in furore &c. primus. Post cujus finem ungitur ejus visus, et dicitur: Per istam unctionem (pone unctiomem). per visum. Et ita post singulorum VII psalmorum finem repetitur haec eadem oratio ad singula quibus inungitur loca, idest, ad auditum, ad odoratum, ad gustum, sive loquelam, ad tactum, sive ad manus, ad incessum pedum, ad ardorem libidinis, idest, ad renes. Et ad singulas inunctiones fit tersio cum stupâ, postea iterum tergitur os ejus mapâ, sacerdosque digitos tergit et abluit, et ab omnibus tanquam profecturus piè osculat +. Dicit infirmus Credo in Deum, vel instruitur ut fidem ecclesiae catholicae maternâ linguâ confiteatur. Et hortatur ut veniam petat, et in se peccantibus de corde puro dimittat. Quo facto communicat, cantantibus qui assunt communionem: Hoc corpus, quod pro vobis tradetur: hic calix novi testamenti est in meo sanguine, dicit Dominus: hoc facite quotiescumque sumitis, in meam commemorationem. Post haec dicuntur orationes istae sub una conclusione: Dominus vobiscum. Oremus. Oratio. Respice Domine, famulum tuum in infirmitate sui corporis laborantem, et animam refove &c. Oratio. Deus qui facturae tuae pio semper dominaris affectu, inclina &c. Oratio. Deus qui humano generi et salutis remedium, et vitae aeternae munera contulisti, conserva &c. Per Dominum. 

Sequitur benedictio cineris, cui infirmus superponendus est. Oratio. Deus indulgentiae, pietatis, et misericordiae, qui ninivitis cinere et cilicio indutis, et misericordiam tuam clamantibus subvenisti: exaudi nos propitius, et hanc creaturam cineris, qua peccatores indulgentiam tuae sanctae misericordiae implorantes utuntur, benedi + cere dignare, et sanctificationis tuae gratiam super eum infunde: ut quicumque pulveris hujus conclusione aspersus fuerit, indulgentiam, et remissionem omnium peccatorum a te, piè, omnipotens Deus, mereatur accipere. Per Dominum. Et aspergit cinerem aquâ sanctâ. = H¡s peractis, aqua benedicta in aliquo vase ibi remaneat. Sacerdos vero et conventus revertuntur eo ordine quo venerunt. 

De appropinquante ad mortem. 

Cumque jam mori putabitur ab hiis qui ei serviunt, signo dato, postpositâ omni occasione occurrunt cuncti, nisi tunc in ecclesiam divinum contigerit celebrari officium. Tunc enim prior, vel cui ipse iniunxerit habens cucullam ecclesiasticam et stolam cum duobus aut tribus ad morientem festinat. Depositoque eo super benedictum cinerem (a) laetaniam pro ut res patitur longam, vel brevem faciunt, sacerdote cum cucullâ ecclesiasticâ et stolâ illam inchoante. Dicitur laetania sanctorum. Et in fine: Pater noster. Salvum fac &c. 

Esto ei &c. Nichil proficiat &c. Dominus vobiscum. Oremus. Misericordiam tuam, Domine sancte, Pater omnipotens, aeterne Deus, pietatis affectu rogare pro aliis cogimur, et qui pro nostris supplicare peccatis nequaquam sufficimus, tamen de tua confisi &c. Per Dominum. 

(a) Sufficit lectum in quo jacet modico cinere respergi secundum ordinationem capituli generalis ann¡ M.CCCCXXII. factam. (1422) 


Quid fienium quando tardat mori. 

Quo mori tardanti, qu¡ circa eum cum licentiâ remanserint, legant passiones. Quo defuncto, signo postis iterum congregantur omnes, nisi tunc divinum officium in ecclesiâ celebretur: quia tunc, ut supradictum est, prior, vel is cu¡ injunxerit, portans secum stolam cum cucullâ ecclesiasticâ, cum duobus aut tribus ad mortuum festinat, et statim a praesentibus dicantur V psalmi. Verba mea, Domine, ne in furore. Dilexi. Credidi propter. De profundis. Pater noster. Ave María. A porta inferi. Dominus vobiscum. Oremus. Deus cui proprium est misereri semper et parcere, propitiare animae famuli, et sacerdotis tui (si sacerdos fuerit) et omnia &c. per Dominum. Ex inde agenda plenaria cum laudibus et vesperis. Post hanc psalterium. Interea abluitur defunctus, et induitur monachus cilicio, et tunicâ, cucullâ, caligis et pedulibus. Laicus tunicâ, et capucio, caligis et pedulibus (a).

(a) Et pedulibus. Pedulia, pedules, tibialia, pedum indumenta. Gregor. Turon. (de vitis Patr. cap. VIII.) Denso cucullo, aptatus pedulis pedes aperuit. Guigo (Vit. S. Hugon. n. 30.) Mandare curavit, ut de caligis pedules abscinderet. 

Inde imponitur féretro. Parato igitur corpore et fossâ apertâ, si defunctus est monachus, prior indutus cucullâ ecclesiasticâ, et stolâ, praecedentibus qui portant crucem, ignem, aquam sanctam et turibulum, et conventus subsequens veniunt ad cellam ubi est corpus, et de bonâ consuetudine, eundo, et redeundo conventus dicit submissa voce Miserere mei &c. quibus cellam ingressis aspergitur corpus, aquâ sanctâ, a sacerdote, a quo etiam turificatur crux ter, et corpus, scilicet faciendo signum magne + cum turibulo super corpus: qui modus turificandi servatur in sequentibus quotiens turificatur corpus, vel fossa. Et intermissâ psalmodiâ, dicit sacerdos preces et orationes sequentes cum cucullâ ecclesiasticâ et stolâ, altâ voce: Pater noster &c. ut infra. Et ne nos. In memoria &c. prout est infra punctuatum, nichil mutando. Cum vero laicus defunctus apportatur, superius ponitur ante portas ecclesiae, et praesente conventu prior indutus cucullâ ecclesiasticâ cum stolâ exit ad eum, et aspergit et turificat ut supra, et incipit altâ voce: Pater noster. Et ne nos &c. et subdit per dictas preces et orationem v. In memoria. v. Ne tradas. v. Ne intres. Dominus vobiscum. Oremus. Oratio. Deus cui omnia vivunt, et cui non pereunt moriendo corpora nostra, sed mutantur in melius &c. Per Dominum. = Hiis expletis cum psalmodiâ submissâ, ut dictum est supra, fertur in ecclesiam, praecedentibus qui portant aquam sanctam, ignem, crucem, turibulum, et sacerdote, et conventu. Cum autem est corpus ad introitum ecclesiae, cantor incipit altâ voce R. Ccredo quod &c. Interim collocatur crux ad caput, et unicum lumen. R. cum v. et repetitione finita cantantur Kyrie eleison, Christe, Kyrie, et incipit sacerdos altâ voce: Pater noster, et aspergi corpus et turificat crucem et corpus, et dubdit: Et ne nos &c. A porta. Nichil proficiat. Ne intres. Dominus vobiscum. Oremus. Oratio. Suscipe Domine animam famuli tui, quam de ergastulo hujus saeculi vocare &c. Per Dominum.

Posito autem in ecclesiâ defuncto, repetitur psalmodia ubi fuerit intermissa; et hoc omnino procuratur, ut duo ad minus psalteria dicantur, unum in ecclesiâ, alterum in cellis cum veniis. Si vero de eo quod in ecclesia dicendum est, restiterit aliquid, redditur in cellis. Nam si tempus permittit, eadem die, non tamen nisi prius pro eo missâ cantatâ, sepelitur: sin autem, servatur in crastinum, noctemque ipsam Monachi cum laicis et pro ipsius numero, et pro ipsius quantitate dividunt circa corpus, psalterium frequentantes (a). In crastino autem, missâ cunctis cantatâ praesentibus, sepelitur hoc modo. Stat chorus juxta corpus, et sacerdos indutus albâ cum stolâ, et manipulo a dextris contra medium feretri, et incipit alta voce: Pater noster. Et aspergit corpus, et turificat crucem, et corpus, et subdit: Et ne nos. = A porta. = Dominus vobiscum. Oremus. Oratio. Deus vitae dator, et humanorum corporum reparator, qui te a peccatoribus exorari voluisti, exaudi &c. Per Dominum. R. Credo quod &c. Kyrie eleison. Pater noster. Aspergit, et turificat. Et ne nos. = Ne intres. = Dominus vobiscum. Oremus. Oratio. Deus qui animarum amator es, animam famuli tui, quam cum in corpore maneret, vera tenuit fides &c. Per Dominum. * Ne abscondas &c. Kyrie eleison. Pater noster. Aspergit, et turificat. Et ne nos. Ne tradas. Dominus vobiscum. Oremus. Oratio. Non intres in judicium cum servo tuo, Domine &c. Kyrie eleison. Pater noster. Aspergit et turificat. Oratio. Fac, quaesumus Domine, hanc cum servo tuo misericordiam &c. Tunc portatur ad tumulum cum psalmis infrascriptis. Et praecedunt qui portant aquam sanctam, ignem, crucem, quae in quadragesimâ cooperta fertur et portatur a novitio, turibulum a procuratore, cetera a laicis deferuntur; post hos sacerdos: sequuntur antiquiores, deinde qui portant corpus, et post illos laici fratres, et donati (b). 

(a) Capitulum tamen generale dispensavit ut sine missa possit sepeliri, si de ejus reservatione periculum immineret. 

(b) Donati dicti laici conversi, qui sese et bona sua monasteriis offerebant; vel, ut habent statuta ord. cartus. ann. 1368 (part. III. cap. III. §. 4.) qui ordini se et sua dederunt, et nobiscum resident continuè. Conversos omnes donatos usitato vocabulo nuncupatos fuisse; auctor est Trithemius (lib. I. epist, 75.) In quibusdam monasteriis oblati, in aliis coadjutores audiunt.  

Ps. In exitu. Miserere. Confitemini. Quemadmodum. Memento. Domine probasti. Inclina. Laudate Dominum de coelis. Benedictus Dominus Israel. Magnificat. Isti psalmi incoepti in ecclesiâ, continuantur alternatim per conventum semper submissâ voce eundo ad sepulturam; et in sepulturâ stantibus monachis unoquoque in choro suo, hinc inde versus sepulturam, modicum segregatis a sepultura, ne mutuo se perturbent. Cùm ventum est ad sepulchrum, qui crucem tenet stat ad caput sepulchri, et qui portat aquam et turibulum juxta sacerdotem, et submissâ voce incipit sacerdos. Pater noster. Et ne nos. 

A porta. Dominus vobiscum. Oratio. Tibi Domine commendamus animam famuli tui, ut defunctus saeculo tibi &c. Per Dominum. Tunc benedicit fossam sic: Dominus vobiscum. Oremus. Deus qui fundasti terram, formasti coelos, qui omnia sidera statuta fixisti, qui captum laqueo &c. Per eumdem... ejusdem. Post haec aspergit aquâ sanctâ fossam, turificat crucem et fossam. Deinde ponitur in eâ corpus, et sacerdos primus ponit terram, et dum operitur dicit sacerdos orationes istas, ceteris praedictos psalmos canentibus Dominus vobiscum. Oratio. Obsecramus misericordiam tuam, omnipotens aeterne Deus, qui hominem ad imaginem tuam creare dignatus es: ut spiritum &c. Per Dominum. Oratio. Deus, apud quem mortuorum spiritus vivunt, et in quo electorum animae, deposito carnis onere, plena &c. Per eum qui venturus est judicare vivos et mortuos et saeculum per ignem. Oratio. Te, Domine sancte, Pater omnipotens, aeterne Deus, supplices exoramus pro spiritu famuli tui, quem ab erroribus &c. Per eum qui venturus est &c. ut supra. Oratio. = Oremus, fratres charisssimi, pro spiritu chari nostri, quem Dominus de laqueis &c. Qui vivit. Oremus. Deus, qui justis supplicationibus semper presto es, quia pía vota dignaris intueri &c. Per Dominum. Oratio. Debitum humani corporis sepeliendi officium fidelium more complentes &c. Per Dominum. Oratio. Temeritatis quidem est, Domine, ut homo hominem, mortalis mortalem, cinis cinerem tibi Deo et Domino nostro audeat commendare; sed qui aterra suscipit terram, et pulvis convertitur in pulverem &c. Per Dominum, Oratio. Omnipotentis Dei misericordiam deprecamur, cujus judicio, aut nascimur, aut finimus, ut spiritum fratris nostri quem Domini pietas &c. Per Dominum. Oratio. Inclina Domine aurem tuam ad preces nostras quibus &c. Per Dominum. Quibus pariter et psalmis expletis incipit sacerdos altâ voce Pater noster. 

Et aspergit tumulum, turificat crucem et tumulum: sequitur Et ne nos. Dominus vobiscum. Oremus iste: Tibi Domine commendamus: require ante benedictionem sepulchri. Alia oratio. Deus, cujus miseratione animae fidelium requiescunt; famulis et famulabus tuis omnibus, hic et ubique &c. Per eumdem. Et quilibet habet suam conclusionem. Quibus finitis et R. ad quamlibet Amen tenente sacerdote aspersorio, et ciminterium aspergente, hoc ipso ordine quo venimus, redimus. Deinde a sepulchro redeunt cantantes: Misesere mei Deus &c. et etiam De profundis, si opus fuerit. Quo in ecclesiâ finito, dicat sacerdos stans ad lectorium in voce qua dictum est, Miserere, nobis inclinantibus ad... Requiem aeternam. Pater noster in silentio. Et ne nos. A porta inferi. Dominus vobiscum. Oremus. Et in ecclesiâ totum completur officium, et dicatur haec Oratio Fidelium Deus omnium conditor &c. Qui vivis. Requiescant in pace. Amen. 

miércoles, 29 de junio de 2022

Tomo 4. APÉNDICE DE DOCUMENTOS. I. Historia translationis S. Vincentii

APÉNDICE DE DOCUMENTOS. 

I.

Historia translationis S. Vincentii levitae et mart. ex Hispaniam ad Castrense in Galliam monasterium: auctore Aimoino monacho ord. S. Benedicti. 

EX SANCTORALI MS. ECCL. BARCINON.

Brevis admonitio. 

Licet hoc opusculum in actis SS. post Jac. Brolium Pratensem monach. ediderit Bollandus ad diem XXII Januarii, eumque secutus Mabillonius in actis SS. ord. S. Bened. saec. IV. part. I.; illud tamen denuo cudere decrevimus, quandoquidem ex hispano codice, quod hactenus non licuit, describere potuimus; ex sanctorali nempe antiquo eccl. Barcinon. saeculo XIII, ut conjicimus, compilato; ubi per lectiones distinctum est, prout mos ecclesiastici officii requirebat. Ex quo eruitur, peculiare festum de illam D. Vincentii translatione in hac ecclesiam habitum; et in illam eam opinionem a saec. XIII viguisse semper, praedicti martyris corpus in Galliam non in Lusitaniam delatum fuisse. Quamvis autem hanc Aimonii narrationem Cl. Florezius et Riscus suspectam habeant (Hisp. Sacr. t. VIII. pág. 190. seq. t. XXX. pág. 215.): id tamen in comperto est, Castri asservari S. Vincentii reliquias; quod a pluribus retrò sacculis et miraculorum splendor, et publica scripa testantur (V. Bolland. de reliquiis S. Vinc. § III.) Vitiatam autem inibi lectionem emendavimus saepe, saepius vero retinuimus, ut codici fidem servemus suam, qui in multis accuratior est editis, et locupletior, ut opportunè suis in locis indicabimus. 

Epístola Aymoeni (a) monachi ad dompnum abbatem coeterisque sub eo fratribus. 

(a: Alii códices: epístola Aimoini monachi ad domnum Bernonem abbatem, ceterosque sub eo fratres. Alibi legitur Heimonis.) 

Dignis memoriam sanctis patribus domno abbati Vernoni, coeterisque sub eo fratribus in pago Albiensi, et monasterio (b) beati Benedicti, quod Castrum cognominatur, sub ejus regimine regulari studio Deo comilitantibus, Aymoenus (c) peccator, almi Germani parisiorum (Paris - Saint Germain, san Germán) praesulis monachorum novissimus, praesentem prosperitatem, eternamque in Christo coronam. 

(b) Hoc monasterium S. Germani a Pratis anno Domini DCXLVII Robertus, Anselinus et Daniel, tres viri pii et nobiles construxerunt in pago Albigensi, juxta fluvium Agouti sub regulam S. Benedicti, adjuvante Faustino, strenuo ac praedivite milite, qui monachus factus ecclesiam S. Benedicti a fundamentis magno sumptu aedificavit, et post mortem Roberti secundus monasterii abbas evasit. Eidem loco praefuit anno DCCCLXX Berno abbas undecimus, cui hos libros inscribit Aimoinus. Monasterium in ecclesiam cathedralem erectum est ab Johanne XXII postea a saecularibus canonicis occupatum. Mabill

(c) Hos libros Aimoinus scripsit ex relatione Audaldi monachi, istius translationis adjutoris, cujus ab ore quae dicuntur accipit (ex lib. I. cap. 2.). Anno 888 superstitens fuisse, demonstrat Mabillonius. Obiisse V id. Junii constat ex pervetusto Pratensi Necrologio. Diversus est is ab Aimoino, Francicae historiae scriptore, Floriacensi monacho. 

Vestram, ó amantissimi patres, prudenti, nec non et imitabili simplicitate compertam, non miror, quod libuit sanctitati vestrae mihi modico tantum injungere negotium, quatinus adventum beati levitae, et martyris Christi Vincentii ad vos, ejusdemque adventus supernae admonitionis causam, literis mandando posteris futurisque clericis (d: Edit. Saeculis) sciendum praeberem. In quo etiam illud competenter exigitis (a: Edit. Exigitur), ut grandia paucis elucidem, seu pro vitando fastidio spatiosa brevi sermone contraham, quo omnibus legentibus hoc opus, Christo favente, probetur acceptius. Id quoque quemadmodum de miraculis ejusdem sancti itinere (b: Edit. In itinere, vel penes), ut penes vos multiplici numerositate exhibitis, tantum, ut ejus inventio ejusque ad vos translatio certa dinoscatur, contingam. Sed quoniam me super hoc quamvis indignum, dignanter tamen aggressi estis, fiat domini pía semper voluntas, ipsiusque sancti et egregii testis consequens pro me ac frequens apud eum oratio. Neque facit me tot, tantisque praeceptoribus digna, licet ab immerito, postulantibus inobedientem reperiri: vestra (c: Edit. Vestra quoque pro me) quidquid pro me sanctitate divinam supplicante clementiam: ut quod meritis non praesumo, sanctarum precum sublevatus auxilio, non ego quidem, sed gratia Dei mecum perficere possim. Explicit epístola. = 

INCIPIT PROLOGUS (d: Hic prologus in actis SS., et apud Mabillonium in actis SS. ordinis S. Benedicti extat in principio libri II., quem in locum referendus est).

Ergo quia hactenus quae circa hujus sancti levitae et martyris inventionem, seu corporis repetitionem gesta sunt, fideli stilo Christo duce digessimus: jam (e: Edit. jam nunc) verò quae restant ipsius translationis et gestorum in eam miraculorum brevi, quemadmodum coepimus, tractatu sollicitè videamus. Neque enim effugari lectorem, multomagis verò ad ea, quae dicuntur invitari, oportet, qualiter etsi sermo incultus exasperat, saltim succintus demulceat. Ideoque omne hoc opus in duo etiam dividere voluimus corpora, licet quantitate exigua. Nobisque donari petimus quidquid praetereuntes (a) in hiis excessimus: quod (b) multis pauca eligentes, illa prorsus quae fide hac relatione digna inventa habuimus, eis praesentibus qui viderant attestantibus piis (c) laboribus studio ipso in loco scribere curavimus. (d) Anno octingentesimo quinquagesimo quinto Incarnationis Domini nostri Jesu Christi, regnante ortodoxo francorum príncipe Carolo (* Carolo. Calvo scilicet); Ludovici (e), imperatoris filio, in parte quadam regnorum ipsius, in Aquitaniam scilicet, et monasterio quod vulguari (f) appellatione Conchitas (g) vocitatur (vocatur), Illeberto (h) cuidam monacho visio ostensa est, quam coelitus monstratam sequentia declarabunt. Erat igitur idem vir simplex ultra juvenilem aetatem temporis agens, senex moribus, ac sanctae pacientiae studiis eruditus. Abbatum (i) etiam monasterium, quem praesertim a tempore sui sacerdotii inianter desideraverat, adeptus, talem se totius religionis praebuerat actibus, qui (k) etiam praecedentium hujus vitae patrum sequens vestigia, multis et ipse foret in exemplum. Hic cùm se aliquando post exsolutum vigilia (l) debitum sopori dedisset, vox ei divina sic insonuit dicens: frater, vigilas? 

(a) Edit. Praetereunter. 

(b) Edit. Qui de multis pauca legentes. 

(c) Edit. Pii laboris. 

(d) Edit. Incipit liber primus inventionis, sive translationis B. Vincentii, levitae et martyris, quae celebratur VI. kal. Novembris. 

(e) Edit. Hluduwici. 

(f) Edit. Vulgari. 

(g) Edit. Conkittas. MS. Rip. Okatas. 

(h) Edit HILDEBERTO, et sic deinceps.

(i) Edit. Habitum etiam monasterium.

(k) Edit. Ut etiam.

(l) Edit. Vigiliarum.

cui respondit (a): Domine quid me vis (b) Surge, inquit, vade et egredere Valentiam Hispaniarum; ac perquire extra muros ejusdem civitatis locum sepulturae Vincentii levitae et martyris, cujus corpus ecclesia quae desuper fuit, a paganis ob malignorum civium et circum habitantium pravam conversationem destructa, ibi absque ullo religionis honore nullo (c) excepta matre tellure obstante tegmine ymbre madescit aereo. Nam dignum est, scito, Dominique voluntas, ut dein (d) gloriosus Dei amicus inde diligenter effosus, ad locum transferatur pacis, cultusque legitimi. Quibus edictis (e) mox a conspectu videntis illa coelestis species hujusmodi (f) narrantis unam cum voce subducitur. Qui sopore depulso, et quod viderat vigilanti animo replicans, ad Dei rogandam pronus consurgit clementiam: quatinus per eum cunctorum opifex, quod ostenderat, dignaretur explere. 

LECTIO SECUNDA.

Erat (g) alius in eodem monasterio religiosus satis monachus atque sacerdos et conversus (*), Audaldus nomine, spetiali ei familiaritate connexus, aetate ac vitae moribus pene consimilis, cujus ab ore (**), quae dicuntur, et 

(a) Edit. Respondenti. 

(b) Edit. Quid me vis facere? Surgens, inquit, vade et aggredere &c. 

(c) Edit. Nullo obstante tegmine, imbre medescit aethereo.

(d) Edit. Idem gloriosus. 

(e) Edit. Dictis.

(f) Edit. Hujusmodi visionem narrantis. 

(g) Edit. Erat sane alius in eodem monasterio monachus religiosus, aeque sacerdos.

(*) Conversi dicebantur olim apud monachos, qui ex saeculari vitam ad monasticam convertebantur in adultam aetate. Mabill. 

(**) Hinc aetatem Aimoini licet agnoscere: uti et ex prolog. lib. 2. 

multo etiam ampliora nos in fide accepisse confidimus. Ad hunc primum (a) memoratus compresbyter Illebertus accessit: et quod sibi revelatum fuerat, secretam allocutione detegens eum in hoc multimodis (b) animando socium postulavit: hortatur amicum, praecatur dilectum: Dei sanctique martyris ad futurum solatium repromittit, necnon et pro laboris sudore aeternae repromissionis (c) praemium. Quibus vir devotus attenti pectoris archano receptis, confestim verbis favens sodalis, assensum libentissimè praebuit: praesertim cum idem a quodam nobili Hispaniarum (d) viro, Bera nomine, frequenter audierit, quod ejusdem sancti levitae et martyris corpus ab eodem loco cultoribus desolato facile in quacumque (e) parte a quolibet asportari posset. Convenitque uterque (f) eorum animus ad tot terrarum intervalla percurrenda promtissimus, atque ad praeferenda, si qua etiam afforent, impedimenta paratissimus. Itaque Blandino ejusdem loci abbati, reliquisque fratribus suae voluntatis rem patefaciunt: a quibus hoc agendi, seu perficiendi eos oportebat expetere consilium. Processit sanè omnium qui convenerant, communis in hoc validusque animi ardor: quorum scilicet mentes (g) illustraverat superna, et aequalis spei perfflaverat laetitia. 

LECTIO TERTIA. 

Hoc igitur accepto, ardentibus dumtaxat animis, divino, quod (h) magis fatendum, consultu, paratis omnibus 

(a) Edit. Primus. 

(b) Edit. Multis modis. 

(c) Edit. Recompensationis pollicetur praemium. 

(d) Edit. Hispaniensi viro, BERTA nomine.

(e) Edit. In quamcumque partem. 

(f) Edit. Utriusque animus.

(g) Edit. Mentes virtus illustraverat.

(h) Edit. (Quod est magis fatendum) consulto. 

exeunt cum duobus tantum famulis, hilares procedentes ad locum et opus sibi coelitus intimatum. Gradientibus autem eis, viam (a) hanc festino tramite, ac celebrantibus, Ildebertus carnis incommodo pressus, assumptum iter, quamquam invitus reliquit. Audaldus verò moestus, ac deinde uno solo comite contentus, post (b) quam prolixum est expediri paganorum insidias, pariterque tribulationum variarum pressuras, ducente se Christo, audacter percurrens, tandem aliquando Valentiam superius nominatam civitatem aggreditur. Ubi diebus quatuor in ejus suburbio, a christianis jam poenitus derelicto, anxius dubiusque quid ageret (c) immo pavens, die quinto Zachariam quemdam Maurum apud quem hospitaretur (d) conveniens, sciscitabatur ab eo privatim de re propter quam venerat, et utrum se hunc (e) adjuvare posse, denudatis secretis interrogat. Quo respondente se optimè posse, atque locum ubi pretiosus domini martyr jacebat, ipsiusque monumenti tumbam adhuc integram bene (f) se nosse; eamus, inquit Audaldus, et videamus utrum ne ita est (g) quemadmodum testaris. Quo ajente, quid michi dabis pecuniae, si quod quaeris ostendero? Monachus ait: parum quidem habeo, sed illud (h), vel totum vel certè exinde quantum petieris incunctanter appendam. Unde praedictus Zacharias superno instinctu, sanctique martyris, ut credimus, obtentu moderatus, non amplius quam quadraginta (i) argenteos, solidos videlicet quinque (k) praetium postulavit. 

(a) Edit. Ac viam festino tramite accelerantibus.

(b) Edit. Post multas, quas prolixum esset expedire, paganorum insidias.

(c) Edit. Quid ageret immoratus, quinto die.

(d) Edit. Hospitabatur.

(e). Edit. In hoc adjuvare possit.

(f) Edit. Bene nosse.

(g) Edit. Ita sit.

(h) Edit. Sed illud totum.

(i) MS. Rip. Sexaginta.

(k) Edit. Quinque, postulavit.

Quibus libenter attributis (a) simul ierunt ad locum, ubi matheriorum (b) ecclesiae tantum patebant ruinae, atque ipsius sepulcri situm, ut fuerat incontaminatum, tituloque signatum reperiunt: in quo erat super inscriptum, quòd illic requiesceret sanctus levita et martyr Vincentius; praeclarorumque (c) parentum nomina, patris Eutitii, matris vero Enolae, a quibus orbi agonista talis processerat, eidem epitaphio inter caetera refulgebant inserta. Ergo comperto, seu denotato sarcophago (d) die ad diem adhuc multo demum reversi sunt, glorificante Audaldo Deum, ac benedicente, qui itineris sui cursum (e) ita prosperè direxisset. 

LECTIO QUARTA. 

Proinde dum quies noctis membra (f) humana blanditur, accepto lumine consurgentes, soli secretò revertuntur ad tumulum: inventumque mirae pulchritudinis vas marmoreum undique, ut decebat, studiosè munitum (g), ultro quam credi posset inopinata facilitate ac virtute simul ambo viribus insistentes aperiunt. Quid praeterea admirationis pro incredibili ejus integritate, quidve compunctionis seu lacrymarum, propter videlicet gaudium, ac inexpertam aromaticae suavitatis illic diffusam fragrantiam, memoratus ille monachus, tantique (h) boni repertor, inibi tunc persenserit ineffabile ipso jurejurando attestante habetur. Hoc tamen luce clarius fulget, quod hujusmodi 

(a) Edit. Tributis, 

(b) Edit. Maceriarum. 

(c) Edit. Praeclarorum quoque.

(d) Edit. Sarcophagi loco, die adhuc multo domum reversi sunt. 

(e) Edit. Incursum.

(f) Edit. Membris praesertim humanis.

(g) Edit. Munitum, inopinà facilitate, ultrà quàm dici posset, simul ambo &c.

(h) Edit. Tanti boni. 

signis, veluti quibusdam vocibus promulgatum fuerit, quòd is qui quaerebatur Dei martyr et levita Vincentius esset inventus. Qui extra multiplices, et admirandas suppliciorum (a) eorum injurias ita, ut praelibavimus, integer liberque a putredinis labe repertus (b) quod nullomodo in praeparato sibi ad defferendum (c) sacculo nervis adhuc rigidis componi potuerit, nisi per artus (d) dissolveretur. Quibus cum reverentiam et timore perfunctis, ad officium (e) deportatur, tempusque ac opportunitas exeundi, patriamque revisendi praestolatur in dies. 

LECTIO QUINTA.

Emptis denique palmarum ramis (f), corpusque circumligatis, veluti hujusce rei gratia thesaurus occultaretur acquisitus, tantum tamque venerabile praemium levans, hoc onustus munere (g) hoc quoque locupletatur margarito (*) negotiator ille pauper ditissimus effectus opta 

(a) Edit. Suppliciorum ejus. 

(b) Edit. Repertus est: ut nullo modo.

(c) Edit. Efferendum. 

(d) Edit. Nisi per artus (hoc ipsa cogente necessitate) complicatus dissolveretur. 

(e) Edit. Hospitium. Officium interdum sumitur pro comitatu domesticorum ac famulorum: tum etiam pro loco ubi consistunt ministri augustales: Quaesitus per omnia Officia &c. (Cons. Dufresnii Glossar. v. Officium.)

(f) Edit. Ramis, et circa ipsum corpus ligatis.

(g) Munere, hacque locupletatus margaritam

(*) Margarito. Fortè ad imitationem scriptorum ecclesiasticorum, qui margaritum vocant sacrae eucharistiae particulam, post sacrificium pro infirmis reservatam. 

Quo sensu Fortunatus lib. III. Carm. 23. ad Felicem Bitur. episcopum.

Quam benè juncta decent, sacrati ut corporis agni Margaritum ingens, aurea dona ferant.

Tum etiam cruciculam quae sanguinem et crucis Christi particulam continebat, cujus exemplum ex veteri quodam libello affert Mabillonius Annal. Benedict. t. III. pág. 704.

*gr (Margari*) appellari graecis recentioribus vas in quo margaritum asservatur, docet Franc. Richardus in Relat. de Insulam sanctae Irenes p. 221. Plura in hanc rem è Graecis patribus congessit Leo Allatius De templis graec. recentioribus ep. I. ad Jo. Morin. c. XVII. seq. Margarition etiam ad exprimendum laudis vel amoris affectum, pro margarita in epitaphiis veterum usurpari, observat Montfauconius Antiquit. expl. t. IX, p. 55. de quibus  cons. Dufresne Glossar.  

tum iter, dum tempus videt, resumit. Cui Dominus rursus ostendere volens, quod quaesiti Vincentii levitae et martyris corpus invenerit, sub nocte quadam dum super universos eidemque (a) Audaldo sopor solito vehementior irruisset: subitò fulgur (b) haud dubium quin coelo delapsus, omne replevit quo sanctus inerat habitaculum, quatinus (c) hospes seorsum recubans, nihil aliud quam domum suam., volvente ignis edacitate, ardere putaret. Dumque clamores pavitans quis ignem succendisset, emitteret, Audaldus, veluti itinere (d) fessus, vix somni decussam quiete assurgit, vocesque clamantis hospitis aspiciens (e), rem coelitus administratam ipso perfusus splendore tacitus, timidusque attendit. At ubi in sese (f) recollectus, virtutem recognovit (g) Altissimi: hospitem,utpote gentilitatis ritu ferocem, blando, ne paveat, demulcet afflatu, ignem proculdubio a se accensum fuisse pronuntians. Hoc autem audito, sese ille (h) intra cubiculi sui claustra continuit: nec est permissus dignosque inventus, qui facti miraculi mereretur nosse misterium. Monachus verò orto mane festinè consurgens, quod residebat itineris (i) maturius conficere satagit. 

(a) Edit. Eundemque Audaldum.

(b). Edit. Fulgor.

(c) Edit. Adeo ut hospes. 

(d) Edit. De incinere.

(e) Edit. Accipiens.

(f) Edit. In se.

(g) Edit. Agnovit.

(h) Edit. Ille se intra.

(i) Edit. Itineris conficere.


Unde post aliquot dies Caesaraugustanam (a) civitatem properanter agressus, a quadam Deo devotam mulierculam, prope ipsius urbis moenia domum habente, misericordia hospitandi, utpote (b) peregrinus, illam nocte suscipitur. Quae sollicita dum in occultiore parte suae domus vigilans et tacens quiesceret, animadvertit memoratum monachum ante sancti corpus lucentibus cereis psallentem (c) astare. Itaque pulsato nocturnali tempore signo, ad ecclesiam concita pergit: atque quod viderat, per internuntium episcopo civitatis intimavit. Qui festinans sarcinam sibi unà cum palmis, pudore deposito (d) deportari jussit, monachum autem comprehendi mandavit. Ille verò paullò antè de necessariis viae sumptibus meditans, propter emendos panes, ministro, qui (e) erat mutus, domi relicto, ad forum processerat. Episcopus namque diviso fasce, et quaeque (f) 

inerant universis coram expositis, reperit sanctum intrinsecus latens pignus, sacco diligenter insutum. Quod stupens, nimiumque admirans, et aestimans omnino quod erat planè alicujus sancti martyris corpus, jussit illud auferri, atque in ecclesiam beatae Mariae semper Virginis, quae est mater ecclesiarum ejusdem urbis, veneranter recondi: in qua olim sub Valerio pontífice idem martyr, strenuusque athleta diaconii (g) arcem insignis tenuerat. 

(a) Edit. Caesaraugustam. 

(b) Edit. Ut puta. 

(c) Edit. Psallenter. 

(d) Edit. Pudore sublato.

(e) Edit. Quia erat. 

(f) Edit. Et quaecumque. 

(g) Edit. Archidiaconii 

LECTIO SEXTA.

His itaque (h: Edit. Ita dolo) dolo peractis, Audaldus horum nescius, cum panis edulio domum regreditur: inventoque (i: Edit. Agnitoque (pro dolor !) hoc tristi facto, perculsus), proh dolor! hoc tristi patrato, percusus animi dolore ad eumdem episcopum, nomine seniorem (*), lacrymis plenus accessit, conquerens cum eo de injuste sibi sublato (a) corpúsculo. Et meus, ait, meus fuerat ille propinquus, in partibus Hispaniarum nuper mortuus, ac sepultus. Cujus cadáver inter reliquorum parentum meorum exánimes artus componere malens (b), haec terrarum spatia multis vexatus calamitatibus, Christo propitio, peragrans evici; atque illud (c) parvo exenio (**) dato ex paganorum placatam feritate redemi. Sed, proh nefas! inquit, offendi episcopum crudeliorem ethnicis. Quod enim eorum austeritas humanitùs emollita piè quaerendo (d) concessit; hoc tuam violentiam improbè omnimodis exagitanti (e) rapitur, impudenterque praesumit, et veluti insanus sanctum dicis corpus hominis peccatoris. Tunc episcopus inter haec et alia nimis rabidam (f) permotus ira, monachum teneri praecepit: in exquisita tormentorum genera, virgarumque ei viguores (g) repromittens, nis¡ de (h) quanam civitate vel loco eum furatus esset, seu quo nomine idem sanctus censeretur, exponeret. Quod cum coepisset, ac crudeli (i) 

(*) Seniorem Caesaraugustanum pontificem, rectis vitae moribus praeditum S. Eulogius presbyter Cordubensis praedicat in epistolam ad Willesindum Pampilonensem episcopum. Floruit ad ann. 849. De eo Cl. Risco Hisp. Sacr. t. XXX. pág. 214. seq.    

(a) Edit. Subducto corpúsculo. 

(b) Edit. Satagens. 

(c) Edit. Illud non parvo xenio dato.

(**) Exenio. Exenium, xenium, munus, donum, oblatio, atque adeo, quaevis praestatio vel tributum sub nomine doni: unde exeniare, dona conferre; à graeca voce *gr, hospitale. Utriusque exempla benemulta videsis ap. Dufresne in Glossario. 

(d) Edit. Quaerenti.

(e) Edit. Exagitata rapit. 

(f) Edit. Rapidam permotus iracundiam. 

(g) Edit. Livores. 

(h) Edit. De qua. 

(i) Edit. Crudelius.


carnifice turpiter exercere perstitisset: Audaldus volens nolens et valde diu caesus, ac per testículos tandem suspensus, quasi visus est confiteri, quod ab Hispaniae partibus illum deferret, quodque sanctus Marinus martyr (hoc invento vocabulo) nomen haberet. Sicque, at reliqua transeamus, episcopo praedis (a) nefario invasore partim deluso, cum magno cordis ploratu, fletuque plurimo pulsus, ad proprium locum monachus tristis, verberibusque attritus revertitur. Quod monasterii sui fratres audientes, nec credentes, Audaldum mendacem (b) redarguerunt, nomenque illi gyrovagi (*), imponentes, a se sequestrando, jam (c) etiam ipso sponte exeunte, repellunt: et ubicumque libeat licentiam ei, immo necessitatem tribuunt commorandi. Qui ad coenobium beati Benedicti, Castrum superius cognominatum, usque perveniens, ejusdem congregationis abbati, viro religioso domno Guislaberto (d) coeterisque fratribus ibidem degentibus, omnem sui itineris, sive actus continentiam, qualiterque sibi sancti levitae et martyris (pone maryris) corpus sublatum fuerit, per ordinem explicavit.  

(a) Edit. Sacrae praedae. 

(b) Edit. Mendacii. 

(*) Gyrovagi, qui et circumcelliones, appellati monachi, qui monasteriis suis relictis, per totam vitam vagabantur, in aliorum cellis ternis aut quaternis diebus commorantes, de quibus regula S. Benedicti cap. I. S. Petrus Damian. lib. V. epist. 9. S. Bernardus epist. 68. et alii. In hoc autem vagandi studio alii membra martyrum venditabant, alii fimbrias et philacteria sua magnificabant, sumptus lucrosae egestatis, aut simulatae pietatis exigentes. De his olim Paulinus Poem. ad Cytherium: 

Qualia vagari per mare et terras solent 

Avara mendicabula,   

Qui dejerando monachos se vel 

náufragos 

Nomen casumque venditant.  

Inde gyrovagi dicti sunt presbyteri qui dimissam suam parochiam, errones fiebant; quam vocem latius postea usurpavit Rodericus Tolet. (de reb. Hisp. lib. IV. cap. I.). 

(c) Edit. Jamque ipso etiam. 

(d) Edit. GISLEBERTO. 

Qui nimirum attoniti, et pro hiis quae dicebantur, valde gavisi, Audaldum regulari more prius suscipiunt, ac deinde illi secum quamdiu adviveret (a), habitandi locum concedunt. Simulque deliberant, tempus ad hoc congruum opperientes, quatinus tantum ad se decus quandoque supernam opitulante gratiam transferre satagerent. 

LECTIO SÉPTIMA. 

Exacto denique tempore, annis scilicet octo (b) semis evolutis, ad Caesaraugustam, Salomone sibi familiarissimo Cerdaniensi (*) comite in mandatum (c) fratres ex se mittunt, qui sancti levitae et martyris corpus, procurante hoc ipso Salomone, reciperent, secumque, Christo miserante, deferrent. Salomoni namque (d) jam dudum compertum fuerat; et, ut erat vir prudens atque boni cupidus, ad regem majorem (**) 

(a) Edit. Viveret. 

(b) Edit. Octo et semis. 

(*) Cerdaniensi. Ceretani, Cerretani, vel Cerroetani, Hispaniae citerioris populi, à Mela pretermissi, Straboni, Plinio, Ptolemaeo aliisque veteribus nominati, comprehendebant olim frequentissimas valles, tum comitatus hodierni Ceritaniae (Cerdaña, Cerdanya), tum etiam comitatuum Urgellensis (Urgel, Urgell), Palliarensis (Pallars, Pallás) et Ripacurciensis (Ribagorza, Ripacurcia, Ribagorça), usque ad Sobrarbium (Sobrarbe, Superarbe) et Aynsam (Aínsa), oppida Jaccae (Jaca) contermina. Quare hos populos in Julianos et Augustanos dinstinxerit Plinius, docet Petrus de Marca (Marc. hisp. lib. I. cap. XII.) (Marca hispánica) Nunc sub Catalauniae principatu censentut, ditio vulgo Cerdania aut Cerdaña appellatur. 

(c) Edit. Comite mandante, ex se fratres mittunt. 

(d) Edit. Namque hoc jam dudum. 

(**) Ad regem majorem Cordubensem, Mahomad scilicet, Abderrahmani filium. 

Rex major dicitur, quoniam Corduba erat imperii Maurici sedes, ejusque rex ceteris maurorum in Hispaniam ducibus ea saltem aetate, jura dabat. Mauros hos provinciarum praefectos, regulorum et regum quoque nomine ornatos tunc temporis sequentibus, testatur Sebastianus Salmanticensis; constat etiam ex actis SS. martyrum Nunilonis et Alodiae, quod sequentium aetatum scriptoribus est familiare. 

Cordubensem opportunitate acceptam perrexerat, fingens inter caetera (a) quod apud Caesaraugustanam civitatem parens ipsius vocabulo Sugnarii (b) dum ab Hispaniae partibus deferretur, à Seniore, ejusdem civitatis episcopo violenter sublatus detineretur. 

Ille vero exceptis aliis denariis (c) sponte oblatis, ut corpus reddi juberet solidis centum expostulatis, ad regulum (*) saepe dictae civitatis, nomine Abdilam, cartam facere mandat, imperans ut ipse totidem quoque solidis sumptis. Salomoni comiti propinqui sui Sugnarii corpus restitui praeciperet. Quibus sic expeditis, ac principum animis, taxatam pecuniarum summam, lucratis, episcopus advocatur: et cur tantam in mortuo (d), imperatoriam posthabitam reverentiam, exercuerit iniquitatem, velut reus majestatis, quique etiam nec sibi reveritus fuerit, districtè inquiritur. Quo omnia negante, et quod id non fecerit cum (e) Dei, sanctorumque juramentis crudeliter resistente, Audaldus accedens constanti animo episcopum fortiter convincere parat. Sed illis (f) nimium et absque effectu, 

(a) Edit. Inter reliqua quod apud Caesaraugustam.

(b) MS. Rip. SIGNARIUS: edit. SUGNARIUS. (Sunyer, Suñer

(c) Edit. Donariis.

(*) Ad regulum saepe dictae civitatis. Abdilam hunc, qui et Abdalla, inter Muzam Aben Heacin (Muza; Muça; Hacén, como el Mulhacén), et Aben Alfage regnasse, conjicit Diagus. Num hic Abdiluvar Caesaraugustae rex (rey de Zaragoza, Sarakusta), qui medio saec. IX. floruit? (mediados del siglo 9) an Abaddella, Zimaelis successor, qui dolo Caesaraugustam occupavit anno 881.? (Cons. Risco Hisp. Sacr. t. XXXI. p. 136. 138.) 

(d) Edit. In mortuum.

(e) Edit. Cum multis Dei sanctorumque juramentis affirmante, Audaldus &c.

(f) Edit. Sed illis diu absque effectu, et, ut dicitur, muliebriter altercantibus, postquam episcopus blandis sermonibus invitatus veritatem fateri noluit, proponuntur ei tormenta; ut scilicet ligato pedibus ejus vel collo &c. 


uti dicatur muliebriter altercantibus, postquam diu est conflictus ut confiteretur, blandis  insuper invitationibus provocatus episcopus, ad postremum veluti rebellis tormentis destinatur; eique quod ligato pedibus ejus vel collo fune, per circuitum civitatis traheretur, quodque illusus (a) membratim demum dissiparetur repromittiur, nisi datam veritate, à negandi duritiam sibimet consulens resipisceret. Virtutes namque (S. Vincentii) licet sub nomine sancti Marini, transacto praescripti temporis spatio illic frequenter ostensae, animum illius (b) in tantum martyris amorem pertraxerant. Exterritus tamen hujusmodi minarum horrore, non solum quod gestum est confitetur, verum etiam et quod multis est incognitum, quòd videlicet illud sacrum corpus esset humatum, non sine dolore quidem gemebundus aperit. Qua de re animosiores praedicti qui advenerant monachi, simulque fodiendi viribus sumptis, accedunt ad designatum martyris investigandum sepulcrum. Concertantibus autem eis utpote ad elaborandum instructis, pretiosum reperiunt, elevantque coelestis doni talentum. Cumque unus illorum, Ratbertus (c) nomine, haesitans dubitaret, idem an (d) alius esset, atque loculum aperiendo certis signis Audaldo notis, hoc prius cautè perspici debere contenderet: 

(a) Edit. Et sic illusus, membratim demum dissiparetur. Et quamquam virtutes S. Vincentii, licet sub nomine S. Marini &c. 

(b) Edit. Animum illius in ejus amorem miro modo pertraxissent: minarum tamen horrore exterritus, quod gestum fuerat confitetur, et locum quo illud sacrum corpus erat humatum, non sine dolore ac gemitu aperit. Quò pervenientes monachi qui advenerant, tam pretiosum caelestis doni talentum reperiunt, elevantque. Cumque unus illorum &c.

(c) Edit. RADBERTUS. 

(d) Edit. An is vel alius esset. 

statim pede, quem ad hoc promoverat, infirmatur, plurimum sibi formicante genu cum tibiam. Quo (a) remanente reliqui hoc indicii signo satis certi redditi, corpus tantum procurant inventum atque ad deportandum apte componunt. Tantoque petiti (b) desiderio, atque post paululum in compedis vigore pleniter recuperato, cum hymnis et gratiarum laudibus, prout ratio et loci qualitas dictabat, exeuntes, ad propria redire, domino ducente, disponunt: cui est honor (c) et gloria, virtus et imperium in saecula saeculorum. Amen. 

Hucusque de sancti corporis inventione, seu repetitione: nunc autem quae restant translationis et gestorum in ea miraculorum, sequens libellus cum subjecto excipitur 

(d) prologo. 

LECTIO OCTAVA. 

(e) Siquidem illis ad Ballagarium (Balaguer) (f) oppidum, juxta fluvium (*) Sigarim (Segre) cursim (g) 

(a) Editio. Quo signo reliqui satis certi de reddito corpore, illud ad deportandum aptè componunt. 

(b) Edit. Potiti desiderio, ac post paululum monacho pedis vigore. 

(c) Edit. Honor et potestas. 

(d) Edit. Excipiat. 

(e) Edit. Incipit liber secundus.

(f) Edit. Balagivum. Marca asserit legendum esse Balaguerium, hodie Balaguer. 

(*) Fluvium Sigarim. Hic est Sicoris, fortè et Sicanus dictus veteribus (nunc Segre), qui in Cerretanis (Cerdaña) ortus, ad radices Pyrenaeorum, et in límite Galliae, deinde Juliam Lybicam rigat, uti Cerretaniam et Urgelim. Hinc recipit Nogueram Palearesiam (Noguera pallaresa) dictam, supra Balaguerium, uri Nogueram Ripacurtianam (Noguera ribagorzana) supra Ilerdam (Lérida), ubi Cingae (Cinca) junctus, in Iberum (Ebro) se exonerat ad Mequinentiam Castrum (castillo de Mequinenza, Mequinença). 

(g) Edit. Segarim, cursim pervenientibus, in quadam insulam solo contiguam resederunt. Statimque divulgatum est nobilis levitae et martyris corpus adesse. Tunc conveniunt nonnulli, munera et obsequia pro posse offerentes. Inter quos mulier dudum caeca adducta est, quae humi ante ipsas reliquias postrata, lumen sibi donari poposcit. Et aliquamdiu flens ac in oratione persistens, visum, cunctis qui aderant cernentibus, recepit, et semetipsam qualis venerat, qualisque effecta esset admirans, ajebat.

pervenientibus, unum solummodo, quod ibidem clarius gestum est, explicetur miraculum vere fatendum, quod suscitaret non solum legentis, verum etiam audientis inertiam. 

Sic quod per ejus meritum debilibus varie languentibus largita sunt, universa perstringi conarentur. Prope quam urbem in quandam insulam solo contiguam, gratiam opportune manendi, cùm accessisent, auditum est secretis, quod nobilis levitae et martyris Christi Vincentii corpus illud esset. Conveniunt quidem pauci, et pro posse facultatis voti, seu muneris obsequia laeti ministrant. Inter quos quaedam mulier jamdiu occulis praecaeca cum adducta venisset, statim se ante sancti reliquias humo prosternit, ac magnis fidisque praecibus per beati martyris praeclara suffragia lumen sibi donari poposcit. Quod cum fecisset, atque flens irrogando aliquamdiu perstitisset, mox cernentibus qui aderant universis, surgens ad oratione visum recepit, seque metipsam qualis venerit, qualisque effecta esset admirans, sic ajebat: gratias tibi Deus, tibique sancte martyr, qui me tuae virtutis ubertate dignam duxisti (a). Porro vicini aspicientes eam videntem, quam a multo tempore caecam noverant, simul cum ea gratiarum muneribus. Deoque Sancto martyri oblatis, cum gaudio et mentis alacritate super hanc sibi coelitus visionem exhibitam, reversi sunt. 

(a) Edit. Duxisti. Profecti autem &c. 


LECTIO NONA. 

Profecti autem inde ad Bergam (*) castellum celeri cursu iter dirigunt. 

(*) Ad Bergam. Berga oppidum est ad Rubricatum (Llobregat) amnem, in Catalaunis apud Barcinonem urbem fluentem. Ptolomei aevo notum fuisse, probabile est. De hoc Castro Livius lib. XXIV. Bergitanos fuisse in Lacetania Plinii, docet Petrus de Marca, Marc. hisp. lib. II. cap. XXXIII. § V.

Unde (a: Edit. Ubi) Dominus itidem praestito miraculo, quid meriti, quidve gratiae apud eum sanctus levita et martyr haberet, clementer ostenedit. Nam inter reliquos gratissima ejus munera requirentes, adfuit (b: Adfuit quidam delatus) delatus claudus, toto (c) corpore aegrotus. Is etenim intromisus ad sacrosancta ejus veneranda patrocinia, tunc, quemadmodum contingere in talibus solet, dolore primum invaditur, atque eo valide per membra grassante in pavimento versatus nimis affligitur. Eratque hoc supervenientibus novum caeterisque omnibus visu mirandum. Ait, tamen miserante se Deo, sanctique levitae martyris pii juvaminis auxilio sublevante, directis gressibus paullatim pedum, basibus sese consolidantibus, ambulare coepit, itaut laetitia sospitatis amica comitatus, per se ad suos sanus rediret. Quia vero lucerna non debet abscondi, sed ut luceat super candelabrum poni, jam illic (d) sanctum corpus tanto virtutum fulgore coruscum féretro aptantes, Salomone comite, praevio pacificoque ductore Cerdaniam (e) venerunt. Ibi enim propter occurrentes, et necessariam (f) viam itineris repausationem salubri consideratione aliquantis 

(c) Edit. Totoque corpore aegrotus. Qui coram reliquiis (ut in talibus contingere solet) coepit primum dolore valido affligi, et in pavimento voluntari. Quod astantibus mirum videbatur sed paulo post miserante Deo intercessione beati Vincentii consolidatae sunt bases pedum ejus, et directi gressus: ita ut laetitia sospitatis amica comitatus, per se ad suos sanus rediret.

(d) Edit. Jam illud.

(e) Edit. Cerdaniam usque venerunt. 

(f) Edit. Et necessariam itineris quietem, salubri &c.

perstare decreverunt (a). Intrantesque in quamdam ejusdem provinciae villam, quae (b) priscis cultoribus datum sibi nomen Albis accepit, imposuerunt illud (c) simul cum féretro super altare ecclesiae (d) in beatae Virginis Mariae honore, Christo Domino in eodem loco dicatae. Quo innumera per biduum populorum géminis ex plebe collecta reperti sunt, aliis exemptis, contracti genibus duo, et una debilis mulier, caecus unus, ac febricitantes seu inergumeni (e) ejus sanctis meritis ab omni infirmitatis (f) gravedine liberati. 

Nec audivimus, quod ullus quocumque debilitatis morbo invasus, si fideliter accessit, se vel advenisse vel certè sine remedii medicinam recessisse doluerit. 

LECTIO ALIA. 

Bene (g) igitur per singula mansionum loca patratis miraculis, ut, verbi gratia, in (*) Libiam duobus claudis erectis, et (h) Carcasonam (**) 

(a) Edit. Decreverant. Intrantesque quamdam. 

(b) Edit. Quae à priscis cultoribus nomen Albis accepit. 

(c) Edit. Illud super altare. 

(d) Edit. Ecclesiae beatae Mariae Virginis. Quo innumeram multitudine utriusque sexus per biduum confluente, reperti sunt inter eos, contracti genibus duo. 

(e) Edit. Energumerni.

(f) Edit. Infirmitatum.

(g) MS. Rip. et edit. Paenè igitur. 

(*) In Libiam. Libia seu Livia oppidum perantiquum erat circa Sicoris fontes. Castrum 

hoc Cirritaniae caput vocat Julianus Toletanus in historiam expeditionis Wambae regis adversus Paulum tyrannum (ap. Duchesne t. I. pág. 824.) Libiae finium et Cerritarrensis oppidi meminit et Isidorus Pacensis ad annum DCCXXXI. ubi agit de rebellione Munozii Mauri adversus Abderramanem. Liviae istius frequens mentio est in veteribus actis ac 

praecipuè in praeceptis regiis Ludovici Pii (Ludovico Pío) et Karoli Calvi (Carlos Calvo) (V. Marca hispan. lib. I. cap. XII. § IV. seq.). 

(h) Edit. Et in Carcassona extra urbem.

(**) Carcasona. Vetus et celebris Volcarum Tecto sagum in Galliam Narbonensi urbs, Carcasso Ptolemaeo, Carcassio Procopio, post Carcassona dicta. 


extra videlicet urbem, in ecclesiam, sub ipsius levitae et martyris veneratione Christo sacratam, daemoniacis, infirmisque aliis non paucis curatis jam laeti Castrum quò tendebatur, praecipui patris (a) beati Benedicti monasterium appropinquant. Si (b) qualis

fuerit tantam exceptione dignus, cum crucibus, ac cereis, omnibus (c) congruis ornatibus ille monachorum splendidus apparatus, nec non et devotissimus populi concursus, 

reor superfluum si exponi contendantur (d): praeter quod apparatus decentissimus, populi verò utriusque sexus multitudo inextimabilis fuit. Interea ploratus à multis fundebatur, atque cantilenis sese singultus intermiscens, alternis refractionibus voces psallentium quatiens suffocabat. Martyris itaque corpus servandum venerandumque in ecclesiam almae genitricis Dei Mariae ante ipsius coenobii portam collocaverunt, ob devotam maximè foeminarum frequentiam, quibus monasterii ipsius aditus ex antiquam patrum (e) loci consuetudine denegatur. Disposuerant (f) tamen: quatinus in ejus honore hoc ipsum etiam tempore secundante, extra eundem monasterium non multum quidem 

longe ad eum tumulandum nova exinde et major construeretur basílica, quae communem viris pariterque mulieribus praeberet introitum. Igitur universis rite decenterque compositis, ac miraculorum signis plurimis patefactis, regrediuntur unusquisque per turmas suas. 


(a) Edit. Patris Benedicti. 

(b) Edit. Sed qualis. 

(c) Edit. Omnibusque.  

(d) Edit. Contendatur. Martyris itaque corpus &c. 

(e) Edit. Ejusdem loci. 

(f) Edit. Decreverunt tamen novam basilicam in ejus honorem monasterio vicinam extruere: ad quam utriusque sexus personis devotis liber sit accessus. Sed quoniam fortè poterat &c.


Si quando forte poterat dubitari de tali ejus inventione, sive optata (a) dilatione; illud etiam omnipotens Deus providae suae bonitatis cúmulo in ea exceptione hoc primo facto miraculo roborari non destitit. In villa vero Incellas, a monasterio plusquam tribus distante millibus, hoc constituit inter alia palam praesentibus cunctis miraculum. Foemina namque ibidem adhuc degens, nomine Attrudis, audivit a vicino domus suae quod depósito laneficii opere, ad beati Vincentii obvianda patrocinia aliis occurrentibus, et ipsa quoque festinaret occurrere. Quae recusans, et quod est magis, sub nomine martyris quilibet maurus ethnicus vel hispanus cacinno pleno guarrulae contendens, extimplo omnium privata membrorum officiis contrahitur, ac veluti cadáver miserabiliter in terra (b) consternata; vitam se mox expiraturam terribili voce proclamat. Taliterque divinae virtutis potentiae, sanctique levitae et martyris veram experta praesentiam, menteque prona amicos sive propinquos efflagitabat, quatinus eam, si qua sui eos curam habebat, cito transferrent. Qui celeres ejus petitionis verba complentes, super impositam rotis, ad sancti templum miserandam pertrahunt. Ubi per dies novem aspicientibus multis, eamdem percussionibus (c) 


(a) Edit. Et optata delatione, hoc omnipotens Deus ad cumulum suae bonitatis tali miraculo roborari voluit. In villam Vidcellas, à monasterio tribus dumtaxat millibus distante, femina quaedam ibidem adhuc degens, nomine Aitrudis, à vicino suo admonita est, ut deposito lanificii opere, in occursum susceptionis B. Vincentii martyris cum aliis properaret. Quod illa facere recusans, cum cachinno dixit esse potius corpus cujusdam mauri ethnici, vel hispani, quam martyris. Et extemplo omnium privata &c. 

(b) Edit. In terram consternata, se mox expiraturam terribili voce proclamat: rogatque suos, ut ad sancti templum deferatur. Ubi curru delata, per dies novem &c. 

(c) Edit. Percussionis debilitatem sustinens mansit. 


debilitatem sentiens mansit, atque post alios novem saluti reformata, valens, ut nunc quoque valet, exilivit (a).

Cum verò (b) frequentantibus locum plebibus, sive infirmis variis langoribus oppressis sanitatum medelam exquirentibus, a Cerdaniae partibus quidam prossequentes (c) aut longe a monasterio propriis rebus expoliati, nudi ad sanctum gemebundi flentesque perveniunt. Sed mirum in modum gratia supernae accidit aequitatis, ut qui fuerant praedatores, aliorsum (d) captam praedam fugere temptantes, ad veram (e) sibi profectionem mirabiliter coacti, cum universis quaecumque (f) abstulerant, ad eundem locum festinanter accederent. Qui (g) sese obviantes agnitisque vultibus constanter intuentes, isti timere, illi vero multo amplius admirari coeperunt, et utrum ne ipsi, an certe alii eorum símiles essent, mente dubiam coticentes haesitabant. Tandemque re manifestam, et volentibus in reos humaniter populis consurgere, supplices quinam nuper tulerant zelo vindictae accensi exorant, ne quid mali eis ob Christi, sanctique martyris amorem inferrent. Quod cum donatum, sive etiam difficiliter impetratum fuisset, receptis omnibus, Deum, sanctumque laudantes Vincentium, ad propria singuli repedant; isti de inventis, illi autem de veniam gratis acquisitam jocundi. 

Neque (h) enim hoc silenter praetereundum est, 


(a) Edit. Exivit. 

(b) Edit. Enim vero. 

(c) Edit. Venientes.

(d) Edit. Aliorsum fugere tentantes.

(e) Edit. Adversam sibi profectione.

(f) Edit. Quae abstulerant. 

(g) Edit. Et sese mutuò intuentes spoliatores ac spoliati, isti timere, hi verò multo amplius mirari coeperunt: volentibusque populis in reos consurgere, supplices rogarunt ne quid sibi mali ob Christi sanctique martyris amorem inferrent. Quo impetrato, omnia restituerunt: et Deum sanctumque laudantes &c 

(h) Edit. Nec silentio praetereundum, quod pari admiratione dignum est. Quidem enim ex Camerensi pago &c. 


quod simili quoque admiratione dici potest. Quidam ex Camarensi pago, causam orationis, inclinato jam die adveniens, lanceam suam uni arborum, quae sunt ante memoratae 

basilicae ingressum, servato religionis honore innixam reliquit. Cumque ecclesiam sic exarmatus intrasset (a), seque petitionis effectu propter quod venerat, devotè mancipasset, statim fur dilitiscens conceptam peperit iniquitatem, lanceam tollens, et aufugiens. Qui dum ad domum suam, non longe positam, solitam gavisus nequitiam, cito regredi vellet, semitam arripuit mentis oblivione captus, quae cum ab ejusdem viri tugurium cujus erat hasta, infra triginta ferme leugas (b) jejunio ac itinere per totam noctem fatigatus transposuit (c). Residensque mane ante ipsius domus januam fessus, quoque sitis ardorem pauxillo aquae haustu repelleret, ab ejus uxoris manu inianter postulans supplicavit. Quam mercedis cupida mulier dum obtulisset, arma viri sapiens contemplans recognoscit, atque qualiter sibique sit actum didicit, mirans, et sancti Vincentii virtutem magnam esse protestans, et veniam confitenti tribuit, et lanceam, ipso magnopere quo reciperentur postulante, proprio loco restituit. Latro verò, sensu recepto, ad propriam meritò tali castigatione emendatus recurrit. 

Quoniam de sancti levitae et martyris fabricandae ecclesiae constructione mentionem intulimus (d), 


(a) Edit. Intrasset, et orationi devotè insisteret, fur quidam lanceam ejus raptam aufugit, domum suam non longè positam petens. Sed mente perturbatus, ad ejusdem viri tugurium &c.

(b) MS. Rip. Leucas.

(c) Edit. Devenit. Cumque sitiens paululum aquae peteret, mulier agnitam mariti hastam recipit, et furi reatum suum confitenti pepercit, non sine admiratione virtutis sancti Vincentii, qui peregrini sui injuriam eo modo reparari curavit. Quando quidem de nova S. 

Vincentii levitae &c. 

(d) Edit. Fecimus, congruum est huic loco novum referre miraculum. Ad hanc enim constructionem confluentibus pariter plus quam ducentis viris cum muneribus, praeter mulieres, párvulos et infirmos. Inter quos fuit quidam caecus.  


novum decet inde huic loco inseramus miraculum. Illuc etenim celebri frequentiam confluentibus populis, fuerunt plusquam ducenti viri ac mulieres cum parvulis vel infirmis, qui pari consensu statutam decreverant diem, quando ad beati martyris reliquias simul adessent. Sumptis itaque victualibus et non solum....verum etiam qualiumcumque potuerunt munerum votis, laeto animo ire caeperunt alacres. Inter quos caecus quidem, rebusque paupce, ne in sancti servitio vacuus appareret, lapidem sibi ex itinere à ductore non parvum quidem dari poposcit, atque illum festinè (a) levatum collo supposuit. Cumque a plebis (b) stultitiam redargueretur, eo quod impossibile temptavisset, a conviantibus reprehenderetur: asseruit dicens se ab incepto numquam quiescere, donec munus assumpti lapidis ad sancti viri novi templi structuram deferret. Nec mora (c), 

immo inter haec eadem verba statim caecam occuli diuturnam longinquitate clausi aperiuntur. Unde stupentibus, et quod factum fuerat mirantibus universis hiis qui viderant, ac si ponderis nichil ferret, caeteris velocius ante currit, lapidisque faciens ad manus cimentariorum usque provexit. 



LECTIO.


Vir igitur venerabilis Elisagar (*), Tolosae civitatis episcopus,  



(*) Elisagar. Memorat hunc religiosissimum antistitem Catellius in cathalogo episcoporum Tolosatium (episcopologio, obispos de Toulouse, Tolosa), et Elisagar scribit: MS. Rip. et edit. Helisagar: Galliae Christ. scriptores Helisachar. Adfuit conventui abbatum apud Tolosam habito a Raymundo marchione anno 861.    

(a) Edit. Subitò levatum. 

(b) Edit. A plebe stultitiae argueretur, ut qui rem impossibilem propter pondus attentaret, asseruit se &c. 

(c) Edit. Nec mora, inter haec verba, depulsam caecitate visum recepit. Vir igitur venerabilis &c. 


his (a) virtutibus auditis insignibus, jure pastorali clerum (b) simulque plebem commonens hortatur, ut qui vellent ad sancti martyris orationem secum ire pararent. 

Qui dum decreto tempore (c) discalciatus, forma factus gregi a nono etiam milliario reverenter advenisset, erat praeterea cor illius miraculum videre desiderans, aliquis de turbam utrasque manus habens a nativitate débiles, interfuit. Dei pietatem sanctique martyris virtutem devotam mente sibi subvenire deposcens. Cumque stans oraret, lacrymarumque rivus infusus coelum sursum intenderet, confestim eo prius nimium vociferante, manus quae nunquam apertae fuerant, Dei nutu, sanctique levitae et martyris rogatu 



(a) Edit. His auditis virtutum signis. 

(b) Edit. Clerum populumque hortatus est, ut qui.

(c) Edit. Decreto tempore pastor bonus ovium turmis circumseptus a nono etiam milliario discalceatus, forma factus gregi, reverenter advenisset, quidam eorum digitos utriusque manus ab ipsam nativitate ita contractos et volae haerentes habem, ut numquam explicari seu extendi valerent, post orationes et lacrymas coram sancto martyre fusas, sensit eos solutos, manente tamen vivo cruore è locis quibus prius inhaeserant. Quo viso episcopus et universi qui cum eo erant, in laudes divinas prorumpunt, litanias, hymnos et Te Deum laudamus lacrymosam voce psallentes, ipsasque manus sanguine litas jam gaudio magno deosculantes. Quidam argentum sibi ad aliquod opus necessarium in sinu 

absconderat. Quod inverecundè mulier in latrocinandi arte perita extraxit. Sed manus ejus ipsum argentum continens statim obriguit, ita ut eam nec aperire, nec ad se (cunctis videntibus) reducere valeret. Ipsa verò ad S. Vincentii sacras reliquias confugiens, et ibidem cum fratribus aliisque fidelibus devotè orans, curata est, manuque relaxatam furatum argentum restituit. Alius caecam habens filiam à nativitate, eam medendi &c. 


solvuntur a cunctis digitorum locis, quibus inhaeserant, vivo cruore manante. Quo viso episcopus et qui cum eo erant universi, ipso Christe audi nos, et letanía dicente, 

laudes producunt hymnidicas, Te Deum laudamus, te Dominum confitemur, lacrymosam voce dicentes. Ipsasque manus sanguine lotas, tam episcopus, quam alii gaudio pleni acceptas deosculantur, vero aeterno omnipotenti Deo super hoc et aliis quaecumque viderant vel ibidem gestis audierant magnalibus, gratiarum actionum vota solventes: 

servus Dei nomine monachus et sacerdos qui vidit, huic miraculo testimonium dedit. Potuissemus quoque per singulas virtutes non modo singulae, binae, vel ternae, sed in 

super plura, si voluissemus, videntium ferre testimonia.

Extitit praeterea inter confluentes, qui proprium et sibi necessarium argentum, cujuspiam operis inde negotium exercere cupiens, in sinu detulerat. Huic, quod est pudendum dicere, accessit foemina, et quacumque arte valuit latrocinante minus cautem argenti partem abstraxit. Quod cum sinu peractum nefas abscondere vellet, manus ei, ut erat clausa, unà cum denariis brachio sursum erecto continuatim obriguit, quatinus nec aperire eam cum vellet, nec ad se reducere, cunctis videntibus, posset. Quo publicato 

delicto, omnibus quae acciderant clamosè propalantibus quae in alium commisserat mulier sibi prospiciens, arrepto cursu ad basilicam confugit, in qua sancti levitae et martyris, ut praeposuimus, sacrae interim positae servabantur reliquiae. Illic ergo flexis genibus, et orantibus pro se qui aderant fratribus caeterisque devote fidelibus, Christo miserante, manus obstricta digitis sese relaxantibus apperitur, atque ei qui dispendium incurrerat, in praesentiarum absque ullo diminutionis dampno argentum coelesti clave 

custoditum restituitur. Sic uterque ille a moestitiam, latro autem a poenam immunis gaudens evasit. 


LECTIO. 


Hinc etiam videamus quid insuper et pro absente suo martyre celsa majestas operari per loca disposuerit. Nam quidam etsi operis pauper, fide forsitan locuples, a nativitate caecam habens filiam, eam medendi fretus fiduciam, ad sancti martyris passim divulgata patrocinia adducere statuit. Qui dum monasterium (a) sumpto voto jam festinans appropinquaret, innotuit sibi a dicentibus sanctum deesse Vincentium, eumque alium ad locum ob invisum paganorum timorem sublatum. Ille vero nolens quiescere donec proprio experimento quae dicebantur, adisceret, citato gradu pervenit ad locum. Sed rei veritate compertam, quid miser faceret, quid ageret mente turbatus ignorabat. Tandem vero tristis atque filiae caecitatis plenus amaritudine, in bivio residens ad salubre orationis portum spei anchora tutus novum vertat confugium. Coepitque immensae Domini potentiae subsidium flens implorare, atque quod suam et filiae misereretur orbitatem perseveranter expetere, piumque Vincentii efflagitans auxilium ajebat lugens, et prae cordis anxietate crebrius ingeminabat dicens: miserere, Christe, miserere, o beatissime Vicenti, misere michi misero: misere huic filiae meae (b). Neque soli quaeso inveniamur, quibus misereri indignum judicetur. His lacrymarum vocibus superna, quae non dormitat, ad miserendum excitata clementia, continuo obtinendum magni agonistae precibus, fide parentis (c) posse videndi puellae restituit. 


(a) Edit. Et ad monasterium usque veniens, ubi comperit ipsum sacrum corpus, propter timorem paganorum nortmannorum, ad remotiorem et tutiorem locum transportatum fuisse, crebrius ingemiscens dicebat: miserere &c. 

(b) Edit. Meae. His lacrymarum. 

(c) Edit. Et fide parentis lumen restituit puellae. 

LECTIO. 

Siquidem Normandi (a) quorum libido metu sancti levitae et martyris corpus sublatum recesserat, tunc temporis ex Guaronna (Garona) fluvium a Pipino conductis marcimoniis pariter cum eo ad obsidendam Tolosam attentaverant. Hoc itaque contendentes agonizabant, qualiter urbem caperent, terram autem pede ignisque plaguam vastarent, atque incolas exiciabilis ferri mucrone sanguinis sitibundi perimerent. Unde non solum Tolosanae, sed re vera Albienses omnes ne forte solito illis supervenientes, insperate praeocuparentur grave percussi formidine, huc atque illuc exterriti mortis periculum evadere concertanter diffugiunt. Monachi verò cum pro se, tum insuper magis solliciti et paventes pro sancto, ne in modico perderent quod secum tanto laetabantur acquisisse labore, providi sacrum sumentes corpus ad alium tutiorem locum secedunt. Insistuntque rogantes, quatinus illos in tribulatione praesentis angustiae ejus omnipotens Deus precibus dignaretur adjuvare, cujus victricia membra et¡am post mortem pelago immersa, ne ponti voragine absorberentur, potenti dexteram gubernavit. Denique Normandi post aliquos dies in vanum exacto simul cum conductore innani obsidione fugati recedunt. 

(a) Ed¡t. Nortmannis autem, qui ad obsidendam Tolosam venerant, abscedentibus, monachi sanctum revehunt corpus; dignisque eo in loco, ubi prius fuerat, officiis venerandum reponunt. 

Non ut conati fuerant, excepta in circuitu facta praeda, Dei miseratione sanctique levitae et martyris rogatione repulsi se praevaluisse stomacho laesi dolentesque 

discedunt. Monasterii verò fratres mox ut se fama securitate perlata est, obviantibus sibi fidelibus, sanctum reverenter corpus dignisque eo in loco ubi prius fuerat, officiis venerandum reponunt.

Rursus puella quaedam a nativitate caeca, indubitanter credens interventu sibi (a) tanti martyris suffragio (f. sorori) praecepit supplicans ut se quantotius ad eundem festina perduceret. Quae dum simul euntes incederent, ejus simili modo a referente veri Athletae praesentiam abesse cognoscunt. Tunc gemis sevientes glaciali austeritate territae, atque longioris viae cursum quo sanctus abierat, per áspera juga montium explere non valentes, quae inerat sororem hortatur quatinus ex eam quam secum tulerant ceram, candelas studiosa produceret, easque saltem ad locum, quo sanctum corpus dum iret, ad modicum pausatum substiterat, pro se ponentes deferret. Audierat locum miraculis celebrem, ita ut etiam animalia sensu (b) carentia illum contingentes debilia rederentur. Quod cum fecissent, atque se illic ambae gementes (c) solo humiliter adhaerentes prostravissent, fusam prece quae lucis nescia venerat mulier, exultans coepit (d) dicere se clare quaeque aderant cuncta videre. 

(a) Edit. Interventu tanti martyris se posse lumen recipere, sororem rogavit, ut ad eum quanto cyus perduceretur. Quae dum simul incederent, audierunt in terram procul remotam delatum fuisse. Ad quam propter rigorem hyemis et áspera juga mentium non valentes pervenire; caeca sororem suam hortata est, ut ex ceram quam secum tulerant, candelas conficeret, easque saltem ad locum, quo sanctum corpus in itinere ad modicum pausarat, deferret. 

(b) Edit. Ratione carentia.

(c) Edit. Gementes prostravissent. 

(d) Edit. Coepit clamare se clarè videre. In eodem Albiensi pago fuit quidam piscator, nomine Ubidandus, qui cùm videret socios suos piscatum pergentes, in praefato loco causa venerationis morari, eos increpabat dicens &c. 

Itaque Dei, sancti levitae et martyris pietate, novam solis numquam viderat claritatem, experta, si bimetipsi in redeundo jam manu sororis dimissam, tramitis gradum laeta providit, fuitque hoc affinibusque universis cum admiratione stupendum, necnon et cum nimiam gratulatione colendum. 

LECTIO. 

In eodem igitur Albiensi pago non solum nomine verum etiam piscationis actu Ubidandus incola notus, cùm videret socios, piscatum pergens, eumdem locum causam venerationis solemniter adire, cur semetipsos primum ac se deinde ab agendo retardarent officio, quaestu mordaci increpabat dicens: vellem, inquit, arbores hujus silvae universas adoraretis, qui omnium plateas viarum indiscretam consideratione oratorii religione sacratis. Cumque haec et alia cordis rancore permotus, amaricatis nimium verbis profunderet (a), illico petulans os ejus in aurem sursum convertitur, atque (b) monstruosus quam dici possit a suo loco tranformatur. Sociis vero pro eo quod factum fuerat non solum stupentibus verum etiam procul ab eo fugientibus, elevans miser se prorsus inania locutum poenitet, ac quibuscumque valet latratibus, se criminis reum, beatum autem sanctum Vincentium sanctitate fatetur eximium: curritque jam nullo monente, atque locum toto extensus corpore pronus adorat, contumeliosum se voce confusa blasphemumque inculpans. Deinde surgens ad ecclesiam in qua sancti levitae et martyris corpus excolebatur, velociter perrexit; eamque ita celebrem singulis horis diei vel noctis, donec sanaretur frequentavit (c), quemadmodum dignum sibique necessarium esse perceperat. 

(a) Suppl. ex MS. Rip. 

(b) Edit. Atque ultra quàm dici potest, monstruosum efficitur. Tuncque poenitens ad praedictum locum cucurrit, totoque extensus corpore se contumeliosum et blasphemum 

fuisse fatetur. Deinde ad ecclesiam &c.

(c) Edit. Frequentavit. Hac itaque luce. 


LECTIO NONA. 


Hac itaque mirabilium luce longe lateque diffusam, etiam a nativitate addacti caeci illuminabantur; surdis et mutis sensus officia reddebantur, claudi curabantur, energumeni daemonibus fugatis mundabantur, necnon et aliarum infirmitatum quacumque molestiam aggravati praesentes, absentesque sani efficiebantur. Unde paupercula quaedam ex (a) multo tempore luminum a sui vissione praeventa, dum in vehendo alieno uteretur adminiculo, a quibus sociabatur tedio desidis atque fessis in viam deseritur. 


(a) Edit. A multo tempore luminibus privata, cùm ad S. martyrem duceretur; in medio itinere a ductoribus taedio et labore fessis derelicta, rogavit quemdam adstantium, ut saltim candelas (suae orbitatis munuscula) ante S. martyris altare accensas offerret. Qui dum manu extentam eas accipere vult, ab ipsa muliere videntur; recollectoque brachio, jam non ductorem nec earum latorem quaerit, sed hilaris et de die in diem clarius videns iter coeptum, etiam plerosque ante vertens, perficit, et tandem ad sepulcrum B. Vincentii pervenit. Ubi candelis ardentibus, non per alium, sed per se oblatis, plenam oculorum aciem recepit. Huic simile est miraculum in Rotenensi pago, qui vulgo Rodinigus appellatur, patratum. Quidam contractus &c. 


Quae se omnimodis et cui a nemine miseretur abdicata intelligens, tantum petiit candelas, suae orbitatis munuscula, a quovis illorum illuc perferri, atque ante sancti martyris altare lucernas accendi. Hoc dum illorum unus manum extendens perficere vellet, ecce mulier candelas quas porrigebat, aspicit, atque recolecto brachio, gressuque diffuso, iter quod coeperat, plerosque ante vadens continuat. Sicque cum proficiscentibus gradiens, atque quotidie paulatim semper clarius videns, per seipsam cum gratiarum actione ad sancti levitae et martyris tumulum plaudenti animo currens pervenit. Ubi gratiam divinae claritatis et larguam sancti levitae et martyris intercessione post aliquantulum ampliore videndi munere donata, tali medicinae collirio cum suis hilaris remeavit. 


ALIA LECTIO.


Ex simili proventu addatur huic texto consimile miraculum. Arotensi (*) namque pago, qui vulgo Rodinigus appellatur, quidam contractus genibus cum (a) adduceretur, eis a quibus juvabatur, pigritiae vel laboris fatigatione addictis, solus itineris medio, humano destitutus auxilio, plorans relinquitur. 

(*) Edit. Rotenensi. Ruteni seu Rhuteni populi sunt Galliae in parte orientali Aquitaniae, ubi postea Rutenensis provincia (la Rovergue) inter Gabalos ad ortum, Arvernos ad boream, Cadurcos ad occasum, et Heleuteros ad austrum. Urbs eorum praecipua olim Segodunum, vulgò nunc Rutena, gallicé Rodez appellatur, ad Veronium fluvium. Ejus episcopus Bituricensi metropolitae subest. 

(a) Edit. Cùm ad S. Vincentium adduceretur, a suis ductoribus ignavis, pigris et inhumanis, in medio itineris solus et plorans derelictus est. Sed quia &c. 


Sed quia Dominus de quacumque necessitatis angustiam ad se clamantium preces misericorditer exaudire non cessat, extimplo (b: Edit. Extemplo) miseratur miserum, ac coelesti perfusum medicamine jacentem debilem facit erectum (c): qui proprii conaminis annisu levatus incipit mirabili modo, non pedetentim quidem, sed gradatim post terga euntium sequi, relinquentium currere per se, ad sanctum de incolumitatis dono gavisus pertingere 

satagens. Cumque venisset, attoniti qui se paulo praecesserant, quique solo juvante absque pietatis respectu dimiserant, mirari coeperunt, et an idem esset eundem incunctanter coeperunt inquirere. Ipse verò et se idem esse contestabatur, et laudans gratulabatur non eorum adjutoriis, sed almi martyris Christi Vincentii meritis gloriossisimè  

se sanatum esse. Illi autem facti miraculi considerato misterio, seipsos accusare vehementerque redarguere coeperunt, cur coelestis remedii beneficio dignum ita pigri inclementesque deseruerint, nec se utique arbitrati sunt dignos, qui tantam mercede remunerationis invenirentur accepti. 

 

(c) Edit. Erectum: adeo ut magnis passibus gradiens, suos desertores mox assequeretur. Illi autem tanto miraculo attoniti, se ipsos accusare, vehementerque redarguere coeperunt, quod coelestis remedii beneficio dignum, ita pigri inclementesque deseruissent. Consuetudo, ut meminimus, praefatae congregationis fuit, ut foeminae omnes ab ingressu monasterii arcerentur. Id circo &c. 


LECTIO. 


Mos est, ut meminimus, ex antiquam consuetudine praefatae congregationis foeminas omnes ab ipsius loci ingressu quiescere. Idcircò ejusdem coenobii fratres (a), ne idem sexus illuc sedule confluens, si a sancti martyris arceretur praesentiam, scandalum repulsionis pateretur, hoc prudenter consilio decreverant quatenus, ut praemissum est, beati levitae et martyris corpus in supradictam poneretur Dei genitricis basilicam, donec venientibus satis fieret mulieribus. At vero defluxo tempore, et hujusmodi conventu per dies cessante, intulerunt illum (b), 


(a) Edit. Fratres prudenter providerant ut corpus B. Vincentii levitae et martyris in basilicam Dei genitricis Mariae poneretur, ad quam liber erat mulierum accessus. At verò successu temporis conventu hujusmodi per dies cessante. 

(b) Edit. Illud in seniorem monasterii &c. 


cùm visum fuerit, ab officii congruentiam maximè in seniorem monasterii ecclesiam, atque retrò altare beati Benedicti, donec ejus templum consumaretur (a) honorifice 

collocantes, deposuerunt. Post hac mulier ab annis plurimis coeca (b) adveniens, ut audivit quid actum erat, lacrymosis vocibus adeo deflens ingemuit, se omnium miserrimam esse mulierem inclamitans, quae sola tanti medici diligentiam invenitur aliena: sed inde sedato spem sibi salutis in hoc ipsum ad postremum mulier concepit, si quocumque modo, vel contumeliose rejicienda, locum quo sanctus jacebat, vel impudens attemptaret. Ducente denique se previo, ecclesiae lumini jam pedem inchoaret inferre, quidam transiens omnimoda communicatione prohibens vetuit, ne ullo modo quod nulli licebat foeminarum praesumeret. Inveniamque repulit atque retrorsum moestam abire coegit. Quae suspirans, ac ad coelum, inde fiduciam habens, occulos mentis erigens, sancti martyris sibi provenire supplex orabat solatium, sicque inter lacrymarum flumina veluti eandem coecitatem explorans, videndo recessit, atque semina plorationis cum exultatione metens, provido gressu gaudendo repedavit. 

(a) Edit. Consumaretur posuerunt. 

(b) Edit. Caeca conata est usque ad locum quo sanctus jacebat, ingredi: sed quidam obvians hanc repulit, atque retrorsum moestam abire coegit. Quae suspirans, ac ad coelum oculos mentis erigens, sancti martyris sibi provenire supplex orabat solatium. 

Sicque inter lacrymarum flumina caecitatem expulit. In quodam loco &c. 

LECTIO. 

In quodam loco eidem coenobio adjacenti, qui Vulgari (c: Edit. Waldarii Cella) Cella nuncupatur, hoc memorandum floruit (d: Edit. Enituit) magnae virtutis preconium. Secus (a) enim ipsius loci confinio, multo exercitus agmine casu influente, qui ibidem degebant fratres, Ermengaudum (Armengol) Albiae comitem adiunt, orantes ut sata condaminae (*) quae in latere ipsius cellulae s¡ta habebatur, ab hostium invasione equorumque depastione, suam tutelam servando protegeret. Prata (b) namque illis in partibus, aut nulla, aut certè inveniuntur rarissimè. 

(a) Edit. Secus etenim ipsum locum diffusis militum copiis monachi Ermengaudum Albiae comitem adierunt, orantes ut ab hostium invasione equorumque depastione eorum sata protegeret. 

(*) Condaminae. Edit. Mabillonii condiminae. Condamina, condimina vel condomina, scriptoribus infimae latinitatis, quasi Condominium à jure unius domini dicta est, vel ut alii volunt, quasi campus domini, à voce occitanam camp aut con (campus). Actam consecrat. eccl. Urgellensis ann. 819. (ex chartular. ejusd. eccl.) Condotamus etiam con daminam propè hortum S. Mariae, et aliam contiguam con daminam, et hortum praefatae condaminae adhaerentem. Donatio Avae comitissae Barcin. (condesa de Barcelona, Ava) ad monast. Cuxanense ann. 941. (ex chartul. ejusd. monast.) Tradimus ad jam dictum monasterium...hortos duos cum arboribus, condaminas tres. Eadem notione usi sunt vocibus contaminea, contaminia, contamina, condoma, conduma, de quibus videsis Gloss. Dufresne.  

(b) Edit. Nam in illis partibus per pauca extant prata. Qui quatuor pallas ecclesiae S. Vincentii a pauperibus mulierculis oblatas praecipit assumi, et totidem baculis seu perticis alligari, atque in circuitu florentis agri affiigi, quatenus eo signo a messis direptione hostes temperarent. Sed unus eorum tale signum despiciens, pallam unam cum báculo in terram excussit, et ab equo, quem in ipsa sata inducere nitebatur, versis calcibus in fronte percussus, spititum exhalavit. 

Qui praecepit ex palliis sancto Vincentio a pauperculis mulieribus anteriore tempore oblatis, quatuor totidem virgis alligari, sicque in circuitu jam florentis agri pariter cum ipsis affigi, quatinus eo signo a messis direptione hostes temperare deberent. Non tamen defuit super quem virtus animis et salubris castigatio exhiberetur coeteris. Denique hostium unus vissis virgulis palliisque (*) desuper positis, quasi admirans, quidnam hoc fore vellet, conquisivit. Sed cognito quod tali signo seges illa beati levitae et martyris Vincentii tueretur, excusso pede, virgam leviter impulit, atque quod gestum fuerat, superbiam turgidus, despectui habens, pallam unam simul cum virgam praesumptuosus satelles in terram excussit, statimque veritatis examine id prosequutum est, quod dignum rationis memoriam praedicandum in futuro servetur. Equus verò, quem perversam mentis obstinatione satis inducere laborabat, perseveranti reluctatione, asinam illam immitando Balaam, simili ferè modo prohibitus restitit, ac se pronuntiante ut iret, versis calcibus in frontem percussit, ita ut luminibus occulorum primum evulsis, mox spiritum exhalaret. Quo audito, nec non et admirandam proclamatione per hostes diffamato, timor universos invadit, evidensque Dei judicium sanctique martyris meritum ubique evidens praedicatur a cunctis. 

(*) Palliisque. Palliam vel pallam (palio), mappam interpretantur Breulius et Bollandus; vel quae altari substernitur, quam frontale alii vocant; vel quae sacra Christi munera contegit, quam corporale appellant statuta synodalia Guidonis episc. Helen. (concil. Hisp. t. III. Hanc verò pallam contra incendia deferri solere, que madmodum hic adversus hostium direptionem, testantur idem Aimoinus in Miraculis S. Benedicti lib. I. cap. IX. (Act. SS. ord. S. Bened. saec. IV. p. II. p. 365.) Rupertus abbas in opusc. De incendio tuitiensi, Rodulphus Glabrus Historiae lib. V. cap. I. ubi pallam chrismale appellat. Cons. consuetud. cluniacens. lib. II. cap. XXX. Fortè hic pallam vel pallium, velum illud intelligit, quo sanctorum et honoratorum tegebantur sepulchra. Palla sepulchri S. Martini apud Gregorium Turonensem (Hist. Franc. I. V. c. 48.) Pallia lectorum apud Eutropium (lib. IX.) Moris hujus meminit S. Hieronymus in Vita S. Pauli erem. et epist. XXV. cap. I. 

LECTIO. 

Nec (a) minus extimo recolendum quod vix videtur comparabile factum. Dompnus igitur Albericus, monachus, pro suam reverentia tali appellatione condignus, dum cum alio secum fratre, Elías nomine, in pagum perrexisset Impuriensem, atque ibidem in villam suae obedientiae, quae Garriculas nuncupatur, immoraretur, hostes supervenientes eundem pagum et villam, nemini parcentes, sed universa crudeliter depopulantes invadunt. Ventum est ergo ad equos praefati domini Alberici monachi auferendos, quos nullus potuit quin tollerentur precibus obtineri. Iterumque unus ex eis qui valentior videbatur, supplex accedens, expostulat, quatinus sibi vel unus equus ex omnibus relinqueretur. Qui dum superbiae contumax, nec ad justi viri humiliter petentis verba dignaretur respicere, confestim eodem in loco dignum ultionis incurrit supplicium. Equus namque illi antepositus suus proprius, divino stimulatus judicio vindex affuit, calcibusque in nudo capite percussum mortaliter stravit. Quo facto iniquitatis socii (b) praesentes absentesque ad animo usque perterriti, non solum equos, verum etiam quidquid in 

(a) Edit. Huic facto propemodum simile est quod sequitur. “Nam domno Alberico monacho cum frater Helia in pagum Impuriensem profecto, atque in villa suae obedientiae, Garricula nuncupa ta, commorante, supervenerunt hostes qui pagum villam que, nemini parcentes, depopulati sunt. Quin etiam equos ipsius Alberici abduxerunt, nec impetrare potuit ut saltem unus, quem robustiorem noverat, redderetur. Sed ipsemet equus qui postulabatur, quasi vindex duplicis injuriae, raptus, inquam, et justae repetitionis, raptorem calcibus in nudo capite percussum, morti tradidit. Quo facto &c. 

(b) Edit. Socii perterriti. 

eadem villam rapuerant, relinquentes, aufugiunt (a), nec prorsus jacentem socium levare conantur. Monachi verò cadáver adhuc spirans tollentes, post aliquantulos dies supremum ei humanitatis impendunt officium, Deum magnificè collaudantes, sanctique levitae et martyris victoriale nomen gloriosè benedicentes. 

(a) Edit. Aufugerunt. Sequens exemplum de muto et surdo curato finem im ponet. Georgius quidam vir illustris, servum mutum et surdum habuit: qui cùm ad sepulcrum S. Vincentii levitae et martyris duceretur, nec amplius a monasterio quam duodecim ferme millibus distaret, coepit loqui, loquentesque absque impedimento audire. Tunc comites rogavit ut eum cito ad locum, ob referendas sancto martyri grates perducerent. Quod et fecerunt, ad gloriam et laudem Dei et &c.

Siquidem adnichilatis precibus adjuraverat eum idem memorabilis vir dompnus Albericus monachus, per virtutem et reverentiam nominis ejusdem sancti martyris, ne ullo modo equos contingeret. 

Quia longum est cuncta perstringere, et non fortè videamur fastidiosa potiùs legentibus, quàm delectabilia appossuise, hac subjectam similis sancto evangelio sententiam finem libellus accipiat: Georgius quidam vir illuster hoc ipse certum referebat, quod a nobis meritò praeclarum adjudicatur. Aiebat quippe, quod omnes quoque ad fines ejus bene noverant, servu scilicet se habuisse debilem a nativitate surdum et mutum. Qui dum a saepe dicti sancti levitae et martyris Christi dulcis memoriae beati Vincentii duceretur auxilio, in viam positus jam non amplius a monasterio quam duodecim ferme millibus distans, eodem proculdubio dígito, eodemque divinitatis sputo, quo ille evangelicus quondam surdus et mutus mederi promeruit, attrectatus; mox evidenter cum quibus ibat exorsus est loqui de itineris spatio, quod ejus prolixitate gravarentur, pectoris etiam reseratis occulis gemens indoluit. Unde illis mirabiliter stupentibus, atque de spatio viae quantum adhuc superesset eum docentibus, rogant jam loquentem quatinus an eorum insuper verba sentiret, responsis ediceret. At ille congruam satis et manifestam ratione se quoque audire confirmans, monet sollicitè quatinus eum citius ad locum ob referendas sancto martyri grates, ea quae coeperant humanitatis gratiam, perducerent. Quod et fecerunt ad gloriam et laudem Dei et Domini nostri Jesu Christi qui sanctos suos ita mirabili potentiam ubique triumphat (a). Cui honor, virtus et imperium sine fine permanet in saecula saeculorum. Amen. 

Ejusdem Aimoini Carmen de eadem S. Vincentii translatione (b). 

Levitarum praecipuo domno Teodoro (c), juxta consonam sui nominis ethimologiam, Deum gerenti, Aymoenus (d) comminister salutem dicit. 

Laudabili caritati vestrae, mi dulcissime Teodgere, frequenti studio circa mei curam satagenti, in omnibus parere devotus existens, inclino me tuus camelus spontè, ad injunctum michi abs te onus ferendum. Rem sirquidem novam et pro sui brevitate mirandam, prosaico, opere expleto, me vestra dilectio de adventu beati levitae Vincentii et martyris Christi coegit (e), 

(a) Edit. Triumphare facit: cujus honor et imperium.  

(b) Edit. addit: Praefatio ad Theotgerum monachum. 

(c) Edit. Theotgero. 

(d) Edit. Aimoinus. 

(e) Edit. Facere cogit. 

geminos scilicet rursus libellos; quos singulos tricennis modo versibus claudam, per denos etiam positis in unoquoque capitulis. Unde consultiùs eligo veluti recens scriptor videri, quam me vestro amori, michi melle dulciori, quavis occasione ullo modo absentari. 

Bis quadrigentis, decies quinisque volutis, 

Quatuor inque supercyclis à praesule Christo,

Virgineo semperque sacro de germine nato, 

Audaldus fuerat tali de nomine gnotus (a)

In Castro monachus, communi lege probatus,

Atque sacer sancti gestans Aaronis honorem.

Hic uno comite assumpto perpes (b) amara 

Plura; sed in dulces convertens cuncta sapores,

Institit audacter, quandoque Valentia civem

Quo se susciperet, peregrino functus agone.

Quid (c) faceret Maurus (d) Zachariae culminis hospes, 

Denudat secreta sui jam pectoris olli:

Esset quoque (e) Dei levitae martyris atque

Vincentii (f) Spaniam solo delapsus amore:

Hinc precibus blandis animum mentemque relambens,

Mercatur Maurum cupidi nimis (g) argenti.

Denique surgentes monumenti septa requirunt: 

Quae manifesta nitent titulo hoc: Vincentius (h) in isto

Martyr (i) et levita jacet fundatus honore.

Nomina namque genus signabant scriptura parentum.

His igitur causis signorum nocte revisis, 

Viris (k) admissis fodiunt (simul) (l) tumbamque recludunt 

Educunt (m) corpus sacrum, famulante lucernâ, 

(a) Edit. Notus. (b) Edit. Perpessus.  (c) Edit. Quod. (d) Edit. Mauri. (e) Edit. Quodque. 

(f) Edlt. Vincenti Hispanias. (g) Edit. Numis. (h) Edit. Vincentius istic.  (i) Edit. Martyrii levita. (k) Edit. Viribus. (l) In edit. deest simul. (m) Edit. Educuntque sacrum corpus. 

Indices (a) coelesti facti dulcedine veri,

Qui (b) super exercens aromata cuncta subibat.

Cumque ligaturis expletis his opus esset, 

Utitur Audaldus sutâ sindone collula (c).

Inde domum laeti redeunt lucentibus astris,

Audaldo expectante diem patriamque (d) petenti,

Quod hilaris fecit, nactus post tempus amicum. 

Caesar in Augustâ Senioris fraude relicto (e) 

Omissis nec non aliis, ob dicere longum,

Ad castrum, bellam patris cellam Benedicti,

Pervenit (f) Christi martyr levitaque sanctus,

Cujus in adventu fuerint quae gaudia, nullus

Ora gerens centum poterit depromere verbis.

A monachis pulchra serie susceptio qualis

Extiterit, solus qui testis novit Jesus:

Aptis aurifluis. ornatibus undique fussis

Gemmivomo ad coelos usque inradiante virore (g).

Tunc risisse fuit mulier, cui talia factus (h)

Et sibi (i) corpus levitae credere nolens;

Esse magis Maurum contendens fortè putentem;

Protinus in terram membris prostrata caducis

Contrahitur, vitae sublata spe fugientis.

Sed sancto deducta, fide nascente, medetur;

Et pedis (k) plaustro veniens, curata recessit.

Primitus hoc signo tantâ virtute patrato,

Post quaeque (l) numerus nescit, sunt plura secuta. 


(a) Edit. Indice. (b) Edit. Quae super excrescens.(c) Edit. Cucullâ. (cogulla) 

(d) Edit. Patriam repetendi. (e) Edit. Relicta. (f) Edit. Perveniat. 

(g) Hic versus deest in nostro cod. (h) Edit. Fastus. (i) Edit. Et sancti. (k) Edit. Pedibus. 

(l) Edit. Post quoque, quae numerus.


Prosaico nec non partim sermone notata. 

Jamque (a) monasterii ante fores genitricis in aulâ

Ista sub inmenso gerebantur munere Christi,

Dum fieret sanctum (b) templum proprio sub honore;

Quo placidus demum migraret jure sepulchrum (c),

Masculus atque simul veniens quod foemina adiret.

In tanta (d) placuit de fluxa temporis urna,

Inde lavare sacrum corpus, dignèque locari

Post altare pii sancti (e) patris Benedicti: 

Quo meriti pleno cultu veneratur honoris,

Assiduis signis virtutum rite corruscans.

Praestante rege regum et domino dominorum Jesuchristo, bono, et benigno Salvatore mundi: qui cum Deo Patre et Spiritu Sancto vivit et regnat (f) per infinita saecula saeculorum. Amen. 

(a) Edit. Namque. 

(b) Edict. Sancto. 

(c) Edit. Sepultum. 

(d) Edit. Interea.

(e) Edit. Patris sancti. 

(f) Edit. Regnat Deus.