Mostrando las entradas para la consulta fisco ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta fisco ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas

martes, 20 de diciembre de 2022

XXV. Confirmatio dotationis monasterii S. Petri Bisuldunensis facta a Mirone Episcopo Gerundensi. an. DCCCCLXXVIII. (978)

XXV. 

Confirmatio dotationis monasterii S. Petri Bisuldunensis facta a Mirone Episcopo Gerundensi. an. DCCCCLXXVIII. (978) (Vid. pág. 92).

Ex autogr. in arch. S. Petri Bisuldunen. 

Si famulorum meritis debite compellimur compensare lucra mercedis, quanto jam copiosius pro remediis animarum divinis cultibus terrena debemus impendere et impensa per scripturas legaliter confectas decentissime adfirmare. Quapropter ego Miro nutu Dei Sanctae Gerundensis ecclesiae per humilis Episcopus una cum conibencia meorum caterve clericorum laicorumve fidelium elegi quendam ecclesiolam a dominatu omnium ecclesiarum libera quam venerandus habet propriam Beatissimus Apostolorum Princeps Petrus edem nomine sub cuius sanctificata nitet, sita videlicet juxta opidum quem olim Bisuldunem voluit vocitare vetustas. Sed cuius meritum scimus percurrere mundum, huius ubique jure surgere templa decet, et quemadmodum ab ipso Domino Jhesu Christo didicimus quecunque vinclis super terra strincxerit erit ligatum super coelos fortiter, et quod resolvit in terris arbitrio erit solutum supra coelis radios: in fine mundi judex erit aevi. Ob tanti igitur Patroni amorem pro remediis animarum meorum parentum meaeque, et super omnia pro remedio animae Domni Soniefredi Comitis ac fratris mei qui mihi copiosa bona dum vixit contulit, quem Deus Omnipotens ad illut perducat regnum quod primus homo perdidit gustando proibito pomo, possit et ad lignum vitae perducere gustum ut valeat aeternos semper carpere fructus ex quibus eternum ducat sine mensibus annum, et sine sole diem, lucem sine nocte perennem in patria, paradisse, tua quam rite beatus dilexit hic Comes, vita dum fuit in ista. Pro remedio igitur animae predicti Comitis et pro salute tam animarum quam corporum meorum fidelium in ac terra degentium qui in illo coenobio aliquo praestiterint benefitium, seu pro statu celsitudinis sive salute Domni Olibani Comitis suaeque coniugis, suorumque filiorum quorum vitas Omnipotens Deus multis protelare dignetur temporibus ut vivant Deo felices longo faeliciter aevo, et post huius vitae excursum celeste mereantur perfruere regnum, in quo detineant magnarum gaudia rerum, gaudia quae nullus vivens decernit ocellus, nec aliquis vigili poterit comprendere corde, quod Deus in terris voluit promittere Sanctis, et residens celos voluit concedere justis. Ob praefata igitur ratione in praelibata ecclesia conatus sum fieri coenobium quem per scripturam donationis tradidi ecclesia Beatissimis Apostolorum Principis Petri ad proprium, ut sub eius defensione atque munimine consistat in perpetuum et quinos solidos per singulos annos Abbas qui praeerit prefato coenobio, eidem ecclesiae Sancti Petri Romae persolvat in censum. Advectus est igitur in eodem coenobio Deo disponente corpus venerandi martiris nomine Primi, pro cuius intercessionibus omnipotens Deus multis in eodem loco dignatus est fieri virtutibus, et laudatur glorificaturque Omnipotens Deus ab omni populo qui talem illis contulere dignatus est Patrono. Oportet enim tantorum Sanctorum patrocinia quaerere, et de rebus transitoriis eorum ditare Basilicis, ut annuente Deo per eorum intercessiones ab omnibus liberemur adversis, et in eternam beatitudinem eorum mereamur adipisci consorciis. Proinde igitur ego prelibatus Episcopus dono in subsidium monachorum egenorumque a prefatum cenobium alodes meos quos fratres mei post eorum obitum mihi relinquere jure hereditario, et illi eos aquisiere de nefandissimis transgressoribus qui scandala vel conturbationes nefarias in quantum potuere in contrarietate eorum in predicto comitatu Bisuldunense conati sunt agere. Et ob hanc causam res eorum legaliter in fisco transiere quemadmodum insertum est in legibus mundanis de his qui contra Principem vel gentem aut patriam refugiunt et insolenter existunt. Sunt autem hi alodes in comitatu Bisuldunense in villa quae dicunt Maliano vel in terminio de Laurenciano atque in Valle alta vel ad ipsa Lagurnagra, et in monte quae vocitant Malareto. Terminatur vero haec omnia superius scripta a parte orientis in rio quae dicitur Agemalo, et a parte vero meridiana infrontat in ipsa via quae est ad ipsa Devesa, et pergit ad castro Bisulduno; et a parte occidentale infrontat in ipsa Petramala; et a parte vero circi infrontat in Montecalvo, vel in monte quae dicitur Malareto. Infra predictas afrontationes dono ego prelibatus Episcopus ad prefatum coenobium casas casalibus, curtes curtalibus, ortos ortalibus, vineas vinealibus, terras cultas vel incultas arboribus pomiferis vel inpomiferis, omnia et in omnibus quicquid dici vel nominari potest, quantum alodem Soniofredus sacer vel transgresor infra predictas affrontationes habuit vel retinuit pro qualicunque voce. Et ipsa casa quod adquisivit de Trasegoncia cum ipso orto et cum ipsos arbores qui ibidem sunt similiter dono ad prefatum coenobium. Et ipsum alodem quod adquisivi de Eldovara similiter, et ipsos plantarios quae dicunt Cleirano ad ipsos medianos qui fuerunt de Soniofredo sacer quod ille donavit a Soniefredo Comite, et ille dimisit a Mirone Episcopo. Et affrontat de oriente in via qui discurrit a Juviniano, et de meridie in terminio Tuspino, et de occiduo in alode de Emerico vel eres (heres, herederos) suos, et de circi in ipso torrente vel in terminio Campaniano. Et dono ad prefatum coenobium alodes quos abeo in predicto comitatu in locum que dicunt Porrarias (Porreres). In jam dicto loco dono ad prefatum coenobium ecclesiam in honore Sancti Andreae sitam cum decimis et primitiis et oblationes fidelium et cum omnibus que habere videtur sicut condam Sesemundus illam retinuit. Et dono ego praelibatus Episcopus ad prefatum coenobium in jam dicto loco casas casalibus, curtes curtalibus, ortos ortalibus, terras cultas vel incultas, vineas vinealibus arboribus pomiferis vel inpomiferis, molendinis et molendinaribus, silvis et aquis necnon et pascuis, omnia et in omnibus quantum ibidem habeo vel condam Sesemundus ibidem habuit vel retinuit pro qualicumque voce et advenit mihi haec omnia per scripturam emptionis. Et dono ad prefatum coenobium ipsum pascuarium qui de prefato alode exigitur ab omni integritate (se lee integrietate). Terminatur vero predictus alodus a parte orientis in Avellana curba vel in Longania, et de meridie in rivulo Lizerca, et de parte occidentis infrontat in Porrerolas vel in alode Sancti Johannis. De parte vero circi infrontat in terminio de Bolosso, et pergit usque ad ipso buxo. Et in ipso bago dono ad prefatum coenobium manso uno, qui affrontat de omnibusque partibus in alode de Teudemundo vel heredibus suis. Et in ipso monte de Tregurano (Tragurano en otro texto) in locum que dicunt Pontirono dono ad prefatum coenobium pascuam qui mihi advenit per successionem patris et fratribus meis, qui terminatur a parte orientis in ipso jungente (apellido Junyent, que es una más de la broza de la ANC) vel in ipsa Broza comitale, et de meridie in ipso torrente qui discurrit in flumen Tezeri, (Tezer y variantes, Ter) et de occiduo infrontat in serram qui dividit comitatum Bisuldunensem et Cerdaniensem, et de circi infrontat in torrente qui discurrit in flumine Tezero, vel in terminio de Tregurano. Et in Gissano dono ad prefatum coenobium manso uno quod mihi dedit Emiterius et ipso manso quod ibidem fecit Argobadus presbiter cum curtibus et ortibus et terris et vineis et cum ipsis olivariis et ceteris arboribus pomiferis vel inpomiferis, sicut in mea scriptura emptionis resonat. Et in Juviniano dono ad prefatum coenobium mansos duos in locum que vocant Stupino qui mihi advenit de homine nomine Adalberto vel fratribus suis qui scandalum vel conturbationem in ac terra movere non dubitarunt cum terris et vineis et olivariis et cum omnibus que modo habere vel retinere videntur, et cum ipsos duos campos qui fuerant de Aderico presbitero. Et infrontat hec omnia de oriente in ipsa Buada vel in flumine Fluviano, et de meridie in terminio de Juviniano, et de occiduo in ipsa serra de Ursiniano, de parte vero circi in terminio de Campaniano. Et in iam dicta villa Juviniano dono ad prefatum coenobium manso uno quod emi de Morgato presbitero cum quartas VI de terra, et semodiata una de vinea, sicut in ipsa scriptura emptionis resonat. Et ipsum alodem que dicunt Ortonos dono ad prefatum coenobium ab omni integrietate. Qui affrontat de parte orientis in ipsa strata vel in terminio de Roseto, et de meridie in ipso torrente vel in terminio de Sabadello, et de occiduo in ipsa serra (se lee serro) que dicunt Vulture mortuo (buitre muerto), de parte vero circii in terminio de Juviniano. Et dono ad prefatum cenobium in villa Maliana iuxta ecclesiam Sancti Vincencii casa cum curte et orto et olivarias qui ibidem esse videntur. Et in villare que dicunt Fredeberto dono ad prefatum cenobium alodem qui fuit de homine nomine Adalberto, que alium nomen vocant Bono homine (buen hombre; bon hom), et de uxori sue Sesenanda; quod mihi dederunt in compositione pro placito quod ante me habuerunt. Et sunt casas casalibus, curtes curtalibus, ortos ortalibus, vineas vinealibus, pratis et pascuis, necnon et olivariis, ceteris arboribus pomiferis vel impomiferis, terras cultas vel incultas, omnia et in omnibus quantum predictus Bonus homo et uxor eius infra terminio de predicto villare Fredeberto habuere vel retinuere. Et dono ad prefatum cenobium in terminio de Lucduno terras et vineas quod Acfredus Archilevita mihi dedit cum fines et termines et illorum affrontationibus. Et adfirmo per hanc scripturam alodem que dicunt Argemundo, quod frater meus Soniofredus ad prefatum coenobium dedit. Qui affrontat de parte orientis in medio alveo Fluviani, et de meridie in torrente qui discurrit in flumine Fluviano, et de occiduo in terminio de Fornellos in locum que dicunt Villare malo, de parte vere circi infrontat in alode de predicto coenobio, vel in ipsas archas. Et dono ad predictum coenobium alodem meum quod frater meus Soniofredus mihi relinquid: et est ipse alodus in villa Redi, et afrontat de parte orientis in Rio sicco, et de meridie in rio qui discurrit ad Cistella, et de occiduo in ipso collo que dicunt Palomarias (Palumbarias, Columbarias), et de circi ad ipsa archa, vel in rocha Pennarigii. Infra predictas affrontationes dono ad prefatum cenobium casas casalibus, curtes curtalibus, ortos ortalibus, vineas vinealibus, terras cultas vel incultas arboribus pomiferis vel impomiferis, omnia et in omnibus quicquid dici vel nominari potest, quantum alodem Amelius et Wisilo uxor eius infra predictas affrontationes abuerunt vel retinuerunt pro qualicumque voce. Et dono ad prescriptum coenobium infra terminio de villa Asenarii vel de Cocollellos mansos IIII cum omne alodem meum quod ipsi homines retinent qui ibidem habitant, aut ego ibidem habere debeo pro qualicumque voce cum ipsa condamina dominica, et ipso maso quod Sesemundus mihi composuit per ipso homicidio, unde consiliarius fuit de ipso homine nomine Adroario; et affrontat hec omnia de parte orientis in Palatio, vel in ipsa Archa, et de meridie in rio que dicunt Manivulo, et de occiduo in terminio Cistella, et de circi infrontat in puio Male, vel in Rio sicco; et alios duos mansos in villa Avundanti cum omne alodem meum quod ibidem abeo que ad ipsos masos pertinent, cum finibus et terminos earum: et ipsos campos que donavit Wisilo condam a Sesemundo condam cum eorum affrontationibus et cum exiis et regressiis earum. Et dono ego supra scriptus Episcopus a prefatum coenobium alodem meum quod habeo in predicto comitatu in aiacentias de miliarias, in locum que vocant Villare Briulfo, et in locum que dicunt Turno, et in locum que nominant Villare novo (Vilarnou : Vilarnau), et in locum que nuncupant Ventaliolo. In predicto loco Turno dono ad prefatum coenobium ecclesia mea propria cum decimis et primiciis et oblaciones fidelium, et cum omnibus que habere videtur ab omni integrietate. Terminatur vero predictus alodus a parte orientis in villare que dicunt Astar, vel in rivulo que dicunt Sesario sive in Sabadello, vel aetiam in Ortones, et pervenit usque in Cavalliano, et de meridie infrontat in alode de Petro qui fuit condam, vel in alode de Tassione... ipso mulnello usque in Brugariolas, et de occiduo in alode Sancti Stephani et pervenit usque in Cavalliano, de parte vero circi infrontat in iam dicto Cavalliano. Infra predictas affrontationes dono ego prelibatus Episcopus a prescriptum coenobium casas casalibus, curtes curtalibus, ortos ortalibus, vineas vinealibus, terras cultas vel incultas arboribus pomiferis vel impomiferis, pratis et pascuis, silvis garricis et aquis, molendinis et molendinaribus, omnia et in omnibus quantum infra predictas affrontationes abeo vel habere debeo pro qualicumque voce, sicut in ipsa scriptura resonat, que condam Emo femina mihi fecit. Et dono ad prefatum coenobium alodem meum que dicunt Taras, et ipsum quem abeo in Roseto, vel in Villa mala, et in Palatiolo, et in Marifonte, sicut fuerunt ipsi alodes de Soniofredo sacerdote transgressore, et de Guarino et filiis suis. Terminatur vero predictus alodus a parte orientis in ipso fisco que dicunt Juncarias vel in terminio de Petriniano, sive in terminio de Portello, et de meridie infrontat in Boscheronos vel in Rixaco, sive in Sirianio, vel in ipsa isola, et de occiduo infrontat in Sabadello, vel in Ortonos, sive in terminio de Juviniano; de parte vero circi infrontat in terminio de Lugarzano, sive in terminio de Maliano. Infra predictas affrontationes dono ego prelibatus Episcopus ad prefatum cenobium casas casalibus, curtes curtalibus, ortos ortalibus, vineas vinealibus, terras cultas vel incultas arboribus pomiferis vel impomiferis, pratis et pascuis, silvis garricis et aquis, molendinis, molendinaribus cum eorum decursibus, omnia et in omnibus, quantum alodem infra predictas affrontationes (se lee affrotationes) abeo vel abere debeo pro qualicumque voce, et quantum alodem Soniefredus sacer et Guarinus et filii sui infra predictas affrontationes abuerunt vel retinuerunt pro qualicumque voce, exceptus ipsas ecclesias, id est, Sancta Maria et Sancto Martino quae sunt Sancte Marie Sedis Gerunde cum decimas et primicias et oblaciones fidelium, que ad ipsis ecclesiis pertinent. Et dono ego prelibatus Episcopus ad prefatum coenobium alodes meos qui fuerunt de Vivano transgressore; et sunt ipsi alodes in locum que vocant Aquilare (Aguilar) vel in suos termines, et in Ornazones et in suos termines, et in Planizes, vel in suos termines. In predictis locis dono ad prefatum coenobium casas casalibus, etc. omnia et in omnibus, quantum alodem predictus Vives transgresor in predictis locis abuit vel retinuit pro qualicumque voce. Et dono ego prelibatus Episcopus a prefatum coenobium alodem meum quod abeo in valle Manivulo, qui fuit de Sesemundo Blanco: similiter in Cistella, et in eius termines, vel in Palazo, et in eius termines, vel in villa Bodelego et in eius termines. In predictis locis dono a prefatum cenobium casas casalibus, etc. omnia et in omnibus, quantum alodem in predictis locis prescriptus Sesemundus abuit vel retinuit pro qualicumque voce: exceptus ipso puio que vocant Bodelego, ubi iam dictus Sesemundus habitavit, et exceptus ipsas III. casas que iuxta ipso puio sunt, et exceptus ipsos verdegarios qui sunt iuxta ipso Puio, et exceptus ipsos molendinos qui iuxta ipso puio sunt. Et dono ad prefatum caenobium ipso maso quod abeo in Cistella ubi Blandericus habitat, cum omnibus rebus que ad ipso maso pertinere videntur. Et dono ad prefatum coenobium ipsum alodem qui fuit de Servo Dei et de uxore sua, qui est in Fornellos, sicut illi eum retinuere; et ipsas vineas qui sunt in Valle alta cum illorum affrontationes. Et dono ad prefatum coenobium in valle Monte acuto maso uno quod Letus dedit a Wiffredo Comite, et ego abeo per succesionem iam dicti Comitis. Et dono in iam dicto loco ipsas casas cum curtibus et ortis, et vineas et vinealibus, etc. omnia et in omnibus, quantum ibidem habeo vel hereditare debeo pro qualicumque voce, vel quantum condam Letus ibidem abuit vel retinuit pro qualicumque voce, sicut in ipsa scriptura resonat, que iam dictus Letus fecit a Wiffredo Comite. Ipsum vero alodem que vocant Faras, et que vocant Palazolo (: Palatiolo), et que vocant Villa mala, et que vocant Roseto, et Marifonte, et que dicunt Turno et Villare novo cum ipsa ecclesia Sancti Andree qui est ipso Turno, et ipso villare que dicunt Achilare (: Aquilare : Aguilar) et Ornazones et Planezes (Planizes más arriba), et ipso alode qui fuit de Sesemundo Blanco, qui est in Manivulo et in Cistella, et in Palatio dono istos alodes ad prefatum cenobium sub ista videlicet ratione, ut dum ego vivo teneam et possideam; post obitum meum remaneant a prefato coenobio sine nulla ocasione. Haec omnia superius scripta trado vel caedo ad prefatum coenobium, ut tam presens Abba et monachi quam successores ibidem Deo sub regula almi Patris Benedicti militantibus jure perpetuo habeant retineantque sine alicuius minoratione vel contradiccione, sicut superius insertum est. Quia sicut sancti cannones aiunt, devotio etenim uniuscuiusque sicut gratanter votum contulit Deo ita definivit quod plenitudo votorum conservaretur in loco, in quo velut si conlata tenetur manet gratia offerentis, ita si frustratur imminet pernities defraudantis. Nam Dominus noster Jhesus Christus in Evangelio sic fertur dixisse suis discipulis: Si duo ex vobis consenserint super terram, de omni re quaecumque petieritis, fiet vobis à Patre meo. Et incirco (idcirco) ego prelibatus Episcopus una cum meorum caterve clericorum petimus clemenciam Omnipotentis Dei ut constructores benefactoresque prefati cenobii per intercessionem supra dictorum Sanctorum hic et in eternam beatitudinem remunerantur: detque eis benedictiones atque promisiones quae praecepta sua observantibus promisit dicens: “Si in preceptis meis ambulaveritis et mandata mea custodieritis et feceritis ea, dabo vobis pluvias temporibus suis et terra gignet fructum suum et pomis arbores replebuntur. Aprehendet messium tritura vindemiam et vindemia occupabit sementem, et comedetis vetustissima veterum et vetera nobis supervenientibus proicietis. Et comedetis panem vestrum in saturitate et absque pavore habitabitis in terra vestra. Dabo pacem in finibus vestris: dormietis et non erit qui exterreat. Auferam malas bestias et gladius non transibit terminos vestros. Persequemini inimicos vestros et corruent coram vobis. Persequentur quinque de vobis centum alienos et centum de vobis decem millia: cadent inimici vestri in conspectu vestro gladio. Respiciam vos et crescere faciam; multiplicabimini et firmabo pactum meum vobiscum. Ambulabo inter vos et ero vester Deus, vosque eritis populus meus." Has benedictiones atque promissiones petimus clementiam omnipotentis Dei ut tribuat constructoribus benefactoribusque prefati coenobii ut hic pie valeant vivere, et sic transeant per bona temporalia ut adipisci mereantur eterna. Nam sicut bonitas et conlatio elemosinarum in sanctis Dei basilicis veniam tribuit conferentibus, ita damnum rite preparat fraudatoribus. Deo igitur datur quicquid a fidelibus in sanctis Dei basilicis pia devocione offertur. Ergo et justitiam rescindit, quisquis aliena vota corrumpit. Cum igitur Deus justitia sit, qua insania agitur ut de manu Dei quis auferat et in usus suos ea que Dei sunt usurpare presumat? Quicumque igitur de rebus a nobis prefato coenobio amodo conlatis vel deincebs conlaturis sive a nobis seu ab aliquo fideli aliquid exinde subtraxerit aut fraudaverit, nisi se correxerit et Deo satisfecerit, male distracta juxta leges mundanas componere cogatur, et si Creatorem suum non honoraverit et in contumacia perstiterit (se lee persteterit), et male distracta cum confusione restituat et a liminibus sanctae Dei ecclesiae quam offenderit ut sacrilegus arceatur, et insuper juxta sanctorum canonum sententias sacrilegii ulcione feriatur, et cum Juda traditore qui ea quae Domino mitebantur asportabat, flammis atrocibus perenniter cruciandus tradatur. Datan et Abiron judicium sentiat et ad instar eorum in infernum vivus descendat. Ponatque illum omnipotens Deus ut rotam et sicut stipulam ante faciem venti. Sicut ignis comburit silvam et sicut flamma comburit montes, ita persequatur illum in tempestate sua et in ira sua exturbet eum. Erubescat et conturbetur in seculum seculi et confundatur et pereat: fiantque dies eius pauci et res eius accipiat alter. Et fiant filii eius orfani et uxor eius vidua. Non sit illi adjutor, nec sit qui misereatur pupillis eius. Fiat contra Dominum semper et dispereat de terra memoria eius, pro eo quod non honoraverit ecclesiam Dei. Et cognoscat quia nomen tibi Dominus et tu es super omnia Deus benedictus in secula seculorum Amen. Exarata est igitur haec scriptura donationis die VI. nonarum julii, era I.XVI. anno Dominicae Trabeationis DCCCC.LXXVIII. indiccione VI. anno bisdeno IIII quod Franchorum Rex Leutharius regnandi sumpsit exordium. Miro gratia Dei Comes atque Episcopus ss. qui hanc donationem vel tradiccionem feci et idoneis testibus firmare rogavi. = + Wandalgarius Vices-Comes. = + Teudemundus. = + Teudebertus. = + Stefanus. = + Bera. = + Oliba. = + Bernardus. = + Joannes. = + Hacfredus Archilevita ss. = Oliba gratia Dei Comes. = Antenor presbiter ss. = Miro sacer ss. = Aimericus levita ss. = Deia levita ss. = Sig+num Oriol. = Sig+num Radegarius. = Sig+num Miro Vices-Comes. = Sig+num Odone. = Sig+num Ermemirus. = Sig+num Sentebeles. = Desiderius levita qui hanc scripturam donationis scripsi et ss. sub die annoque prefixo.

sábado, 27 de agosto de 2022

V. Fredelai, aut Fredoli comitis Urgellensis, et Ceritanensis donatio ad domum S. Saturnini ordinis S. Benedicti, anno DCCCXV. (815)

V. 

Fredelai, aut Fredoli comitis Urgellensis, et Ceritanensis donatio ad domum S. Saturnini ordinis S. Benedicti, anno DCCCXV. (815) (V. pág. 49.) 

Ex Cartor. eiusdem mon. ap. Seminar. episc. Urgell. 

In Dei nomine. Ego Fredelaus comes, plebi notum facimus praesentibus et futuris, quod id elemosina domini nostri Ludovici, et proles eius, in beneficium quod accepi, hedificavi cellulam in confinio Ceritaniae, in honore sancti Stephani, et sancti Ilarii, dictavique eam de meas opibus. Nunc autem inclinavi cor ad facienda iustificationem eternam. Et ideo iam dictus ego Fredelaus comes, unâ cum consensu et adiutorio domini Possedoni episcopi, dono ad domum sancti Saturnini cenobii, qui ab antiquo est fundatus in pago Urgellitano, supra dictam ecclesiam sancti Stephani, et sancti Ilarii, cum decimis, et primiciis, et fidelium oblationibus, simulque cum decimis, et primitiis, et oblationibus de villa Sogra mortua (suegra muerta), et cum casas, et casalibus, ortis, ortalibus, terris, et vineis, cultis, et erimis, pratis, paschuis, silvis, garriciis, fontanulis, aquis aquarum, cum eorum decursibus, atque piscationibus, molindinis, molindinaribus, arboribus genere diversis, cum omni genera petrarum, vie euntibus, et redeuntibus, omnia et in omnibus. Dono a...  terminos atque affrontationes ad iam dictam cellulam sancti Stephani, et sancti Ilarii, a parte orientis in ipso Iungente, qui est subtus villa, quae vocant Sogra mortua, sicque ascendit per ipsa coma Durinilega usque in ipsa Pia, descenditque per ipsa strata publica serrana usque in Rivo fred (Riu fred o fret, Río frío), coniungitque ad ipsas Cruces fixas, ascenditque per ipsa Chera usque in cacumine montis que vocant Laguna, pervaditque per sumitates ipsius montis, et usque in Chera de Vuela, et usque in Rivo matrice, pervenitque usque in supra dicto Iungente subtus Sogra mortua. Et insuper dono ego iam dictus comes paschua ovibus, et armentis, de supra dicta cellula sancti Stephani, et sancti Ilarii, egredientibus et regredientibus usque in Petrafixa, et usque in collo de Tauri cubile, et usque in plano de Pozes, et usque in collo de Palo, et in collo de Garrexer, et usque in flumen Segor (Segre). Quantum isti termini infra includunt, et affrontationes istae ambiunt, sic dono ego iam dictus Fredelaus comes omnia supra nominata ab integrum et cum introitibus et exitibus, et regressiis earum, propter Deum et remedium animae meae, et domini mei Ludovici, cuius dono fulgimus, ut teneant et possideant habitatores sancti Saturnini praesentes et futuri totum ab integrum absque blandimento ullius hominum. Quod si ego donator, aut ullusque homines, comes, vicecomes, vicarius, tiuphadus, potestas maior vel minor, qui contra hanc karta donationis venerit pro inrumpendum, et in supra dicta donatione aliquod vim inferre temptaverit, in primis iram Dei omnipotentis incurrat. Et si ausu temerario, quod fieri non credimus, aliquam iniusione in eandem cellula sancti Stephani, et sancti Ilarii supra dicti, neque in suis pertinentiis fecerit, cum Datan et Abiron, quos vivos terra obsorbuit, hereditatem possideat, atque cum Iuda traditore Dñi nri Iesu Xpi incendio concremetur, et in voragine, tartareoque caos dimersos cum diabolo et eius atrocissimis pompis cum impiis deficiat, nisi prius emendaverit. Et quantum iam dicta ecclesia, vel fratribus praesentibus et futuris illic comanentibus aliquid abstulerit, in quadruplum, sicut sancti Canones iubent, iam dicto cenobio componere non demoretur; et insuper in fisco regis componat in auro libras XXti.: et inantea haec donatio helemosinaria plenam habeat firmitatem ab integrum. Facta karta donationis vel helemosinaria V. Kal. Augustias, et in ipso die sacratum: imperante dompno Lodovico Augusto, anni ab incarnationis Domini DCCCXV. 

Sig+num Fredelaus comes, qui hac carta helemosinaria mandavi scribere, sedente me in civitate mea Livia, et testibus firmare rogavi. = Sig+num Gauterius. = Sig+ num Isimbardus. = Sig+num Rainallus, princeps quoquorum. = Sig+num Bernardus. = Sig+num Alvinus. = Sig+num Adans.

+ (cruz de aspas) Possedonius gratia Dei Urgellensis episcopus anatematizo eos, qui praedictas res tulerint a praedicto iure ecclesiae. Qui vero verus custos et observator extiterit, benedictionis gratiam et celestis retributionis a iusto iudice Domino Deo nostro multipliciter consequatur, et vitae eternae particebs esse mereatur. 

Galindus presbiter, qui hanc kartam donationis vel helemosinaria rogatus scripsi sub die + et anno quo supra. 

martes, 30 de agosto de 2022

XXI. Commutatio inter Borrellum comitem, et Sallam, episcopum Urgellensem, anno DCCCCLXXXVIII. (988)

XXI. 

Commutatio inter Borrellum comitem, et Sallam, episcopum Urgellensem, anno DCCCCLXXXVIII. (988) (V: pág. 117.)

Ex autogr. in arch. eccl. Urgell.

Vox legum iure decrevit auctoritas, ut qualis sit empcio, talis sit et comutatio. Empcio namque et comutatio, sicut iam dudum in antiquis temporibus decretum est, equalem habeat firmitatem, sicut et empcio. Idcirco in Dei nomine ego Borrellus, gratiâ Dei comes, et marchio, et uxor mea Aimedruds, et Raymundus  comes filius predicto Borrello comite, comutatores sumus ad domum sancte Marie sedis Vico Orgellensis, et Salla gratiâ Dei episcopus sedis eiusdem, sive Wadaldo archisacer, et Maior archisacer, et Isarno archipresbytero, et Arnaldo archilevita, et Durando archilevita, et Bonusomo (bon hom) sacer, et Adaulfus sacer, et Ansulfus sacer, et Bellus sacer, et Bulgara sacer, et Argemirus sacer, et Fulgencius sacer, et Aimiricus levita... et alii ceteri kannonici, qui consistunt in obsequio sancte Marie, et  estis proprii filii predicte ecclesie sedis Orgellensis, et ibidem Deo militantes. Comutamus vobis alodes nostros proprios, quem habemus in comitatu Orgello, idest, ipsa villa, que vocat Bescaran, cum fines et termines earum, idest, kasas, kasalibus, ortis, ortalibus, arboribus, terris, vineis, molinis, molinariis, pratis, pascuis, silvis, garriciis, aquis aquarum, vie ductibus vel reductibus, rochas, petris exiis, et regressiis, cultum, et eremum. Et affrontat hec omnia a parte orientis in Monte rufo (Mont roig, Monroch, Monte rubeo, Monroyo &c.), vel in Serra grossa, et descendit per ipsa serra de Anustal, et pervenit usque ad flumen Segor (Segre). De parte meridie afrontat in alveo Segor. De parte occiduo afrontat in ipsa serra de Ilatica, et ascendit ad ipsa villa de Kastanias. De parte vero circi afrontat in ipsa roka de Exkassi. Quantum infra istas afrontationes includunt, sic comutamus vobis quantum ibidem habemus, sive alode, sive fevo (feudo?), sive fisco, vel per qualicumque voce, in omnis et in omnibus, quantum ad predicta villa pertinent, cum fines et termines, et limites earum, et cum omni fundus possessionis earum, tam rusticum, quam urbanum, totum ab integrum, sine ulla reservacione. Et in alio loco, in villa, quod dicant Elasso, ipsa ecclesia sancti Stefani, cum ipsa parrochia, simul cum decimis, et primiciis, et cum ipsas ecclesias suffraganeas, que ibidem sunt, et cum omnes alodes eiusdem ecclesiae pertinentibus, et cum vota et offerencia, quod Dei fideles ibi offeruntur, et cum fines, et termines, et omnes afrontaciones eiusdem ecclesie pertinentes, totum ab integrum. Et in alio loco, prope flumen Valeria, comutamus vobis ipsa ecclesia sancti Fructuosi; et ipso alode, et fevo, quem habemus in Boxedra, vel infra suas fines; et quem habemus in Salellas, et in suas fines, idest, terras, et vineas, et kasales, et decimas, et primicias, et molinariis, ortis, ortalibus, arboribus, pratis, pascuis, aquis aquarum, vie ductibus, et reductibus, exiis, et regressiis, cultum, et eremum. Et afrontat hec omnia a parte orientis in ipsa sede Vico sancte Marie: a parte meridie afrontat in flumen Segor: a parte occiduo afrontat in flumen Valeria: a parte vero circi afrontat in ipso grado subtus Puio rotundo (Puyo: Puig redó; pueyo, de podium, puch, pui, puy, &c.). Quantum infra istas afrontaciones includunt, sic comutamus vobis ipsa omnia; quod superius resonat, vel quantum ibidem abemus, sive per alode, sive per fevo, sive per qualicumque voce, totum ab integrum. Et in alio loco in villa, que vocant sancti Stefani, comutamus vobis ipsum alodem, quem ibidem abemus, vel ipso fevo, idest, kasas, kasalibus, ortis, ortalibus, arboribus, terris, vineis, cultum, vel incultum. Et afrontat hec omnia a parte orientis in villa Calviciniano, vel in Puio rotundo; de parte meridie afrontat in Puio de Karkar, vel in Civitate (Ciudad; Ciutat): de parte occiduo afrontat in serra de Benevarre (Benavarre): de parte vero circi afrontat in serra de Cogollo (Cogul, Cogull). Quantum infra istas afrontationes includunt, sic comutamus vobis ipsa omnia quod superius resonat, quantum ibidem abemus, sive per alode, sive per fevo, vel per qualicumque voce, simul cum ipsas decimas, totum ab integrum. Et in alio loco, que vocant valle Andorra, comutamus vobis ipsos nostros alodes, quem abemus in villa Lauredia, vel in villa sancta Columba (Santa Coloma), sive in villa Andorra, vel in villa Ordinavi, vel in aliis locis, ubi invenire potueritis, idest, kasalibus, terris, vineis, ortis, ortalibus, arboribus, pratis, molinariis, cultum, vel incultum. Et afrontat hec omnia a parte orientis in... ville : de parte meridie afrontat in monte Rufo: de occiduo afrontat in rivo... vel in ipsa roka de Tagamanente (Tagamanent): de parte vero circi afrontat... de Aras. Quantum infra istas afrontaciones includunt, sic comutamus vobis ipsos alodes, quantum ibidem abemus, tam de parentorum, quam per qualicumque voce ibidem abere debemus, totum ab integrum. Et in alio loco, in fines de Nargone, comutamus vobis ipsas villas, que vocant Cuvilare, el Montangocello, idest, kasas, kasalibus, ortis, ortalibus, arboribus, pratis, pascuis, silvis, garriciis, rokas, petras, aquis aquarum, fontibus, vie ductibus, vel reductibus, molinis, molinariis, cultum, vel eremum, in omnia et in omnibus eiusdem villas pertinentibus. Et afrontat hec omnia a parte orientis in ipso grado de Fenestras, vel in Bordonera: a parte meridie afrontat in ipsa strata de sancto Clemencio: de parte occiduo afrontat in karrera (carrera), qui pergit ad Sallentem (Sallent): de parte vero circi afrontat in prato de Cimingano. Quantum infra istas afrontationes includunt, sic comutamus vobis ipsas villas, vel ipsa omnia, quod superius resonat, quantum ad ipsas villas pertinet, sive per alodem, sire per fevo, sive per qualicumque voce, quod ibidem abemus vel abere debemus, cum fines, et termines, et limites, et cum omni fundus possessionis earum, tam rusticum, quam urbanum, totum ab integrum, sine ulla reservatione. Haec omnia superius scripta comutamus ad domum predicte sedis sancte Marie, sive predicto pontifice, vel predictis filiis ecclesie eiusdem superius nominatis, propter ipsas ecclesias, vel parrochias, quem vos nobis comutastis in comitatu Bergitano, sive in comitatu Cerdania, idest, ipsa ecclesia sancti Andree, in loco que vocant Segasse, cum sua parrochia, et decimas, et primiciis, et cum omnes alodes ipsius ecclesie pertinentes, et cellulis, et sacrariis, vel cimiteriis, et cum omni munus ipsius ecclesie offerentibus, et cum ipsas ecclesias... Quantum infra fines vel termines huius ecclesie esse videntur, totum et ab integrum, quantum ibidem abetis, vel abere debetis per qualicumque voce. Et ipsa ecclesia sancte Marie, simul cum ipsa parrochia de Merles, cum suas fines, vel termines, vel ipsa omnia huius ecclesie pertinentes, totum et ab integrum similiter nobis comutastis. Et ipsa ecclesia sancti Vincencii de kastro Adalasende, cum sua parrochia, et suas fines vel termines, et cum omnia huius ecclesie pertinencium, similiter totum ab integrum nobis comutastis. Et ipsa ecclesia sancti Stefani in Pardinas, simul cum ipsa parrochia, et suas fines, vel termines, vel ipsa omnia huius ecclesie pertinencium, similiter totum et ab integrum nobis comutastis. Propterea ego Borrellus commes, et uxor mea Aimedruds, et filius meus Raymundus comes, nos simul in unum comutatores comutamus ad domum sancte Marie supra dicte sedis, vel eiusdem prefati presulis, seu omni clero prenominato, supra dictos alodes sive ecclesias, vel decimas, vel fevos, sive omnia, quod superius resonat, de nostro iure in vestro comutamus, atque tradimus dominio, potestatem, sine ulla inquietudine, et sine ulla reservacione. Et quicquid de ipsa omina superius scripta facere volueritis, liberam in Dei nomine abeatis potestatem. Quod si nos comutatores aut ulla secularis potestas, diabolicâ superbiâ inflatus, aut ullusque homo, qui hac scriptura comutacionis inquietare, aut disrumpere voluerit, non hoc valeat vindicare quod requirit, sed hec omnia superius inserta, quantum ad eo tempore inmeliorata fuerit, vobis aut partique vestre in duplo vobis componere non moretur, et hec scriptura comutationis semper maneat inconvulsa. Facta hec scriptura comutacionis V. Idus Iulii, anno II. quod Ugo Magnus rex regnandi sumpsit exordium. = Sig+num Borrellus comes. = Sig+num Aimedruds. = Sig+num Raymundus comes, fil¡us predicto Borrello comite, qui hec scriptura comutacionis fecimus, et testes firmare rogavimus. = Sig+num Wifredus.= Sig+num Wiglgelmus (se entiende que es Wilielmus, Guilielmus, Guillermo, Wilhelm, William &c.) = Sig+num Amalricus. = Sig+num Erradus. = Soniefredus sacer, et iudex subscribo. = Sig+num Salla. = Sig+num Gondemarus, gratiâ Dei hac si indignus episcopus sancte sedis Gerundensis ecclesie, subscribo. = Frugifer presul subscribo. = S¡g+num Bonus homo, indignus sacer, qui hac scriptura comutacionis, cum litteras superpositas in verso XVIIII. numero XV.im scripsi, et subscripsi die et anno quod supra.

miércoles, 2 de noviembre de 2022

XX. Donatio facta monasterio S. Vicentii de Nocharii, an. DCCLXXXI.

XX. 

Donatio facta monasterio S. Vicentii de Nocharii, an. DCCLXXXI. (V. pág. 61). 

Ex arch. monast. Gerrens. in antico translato. 

In Christi nomine: Ego Spanellus ex regali progenie descendens donator sum Domino Deo, et Beato Vincentio, et Sanctae Dei Genitricis Mariae Cenobio qui est situs supra amnem Nocariae (Noguera) et Teodobaldi Abbati et Fratrum sub eo degencium qui in supra dicto Monasterio sunt modo vel advenerint futuri. Trado vobis ipsas meas villas cum omnibus terminis et apendiciis suis, id sunt, Sequese superiore et subteriore cum ipsa mea Ecclesia Sancti Martini cum omnibus decimis et primiciis suis et cum aliis Ecclesiis quae sub praefata Ecclesia sunt subnixae vel erunt, et cum aliis villulis, id sunt, Oseze, et Curticella cum terminibus illorum et afrontationibus cultis et eremis cum omni genera arborum pomifera vel impomifera, cum pratis, rivis et fonticnulis, silvis et garricis, petras maximas vel minimas, montana vel prona. Iterum concedo praedicto Cenobio ipsum meum Castrum que dicitur Baienne cum omnibus terminibus et aiacenciis et finibus suis simul cum ipsa mea silva et devesa ad integrum. Adveniunt autem michi haec omnia per aprisione et per concessionem Domini mei Karoli Imperatoris et Augusti, ac consanguinei mei. Do etiam jam dicto Monasterio meum castrum qui vocatur Cartenise cum omnibus suis alodiis, terminibus et limitibus suis eremis et incultis. 

Et ipsam meam sortem quae michi advenit de jure parentorum meorum quam vocant Orto Morone simul cum ipsas meas vineas quae ibidem sunt. Termini autem supra dictarum villarum vel castrorum hii sunt: de Pintina quam vocant in ipsa portella et vadit usque ad ipso collo de Buszede et de Sancto Licerio, quomodo discurrit aqua et vadit super ipsam silvam de Barenne usque ad ipso collo de Molleto et discurrit per Salisarre, et super ipsum oratorium Sancti Mauricii, et supra ipso castro qui dicitur Erbolone, simul cum illo oratorio Sanctae Mariae quod ibidem fundatus est et pervadit usque ad vadum anticum qui est trans ipso oratorio Sanctae Mariae vel trans ipso castro Erbolone. Trans flumen vero Nocariae ascendit per ipsam petram vel ipsam serram quae dicitur Gausti, et pervenit usque ad oratorium Beati Martini de Mazaneole. Hii sunt termini ab oriente, occidente, meridie et septemtrione supra dictorum possesionum vel castrorum. Haec omnia sicut superius consonant vel praedicti termini concludunt cum decimis, primiciis et oblacionibus, censibus ac serviciis cum exitibus et reregressibus (regresibus) concedimus atque constituimus praefixo Caenobio pro eternae pii patris consolacionem et peccatorum nostrorum remissionem et concessione et in elemosina senioris nostri Imperatoris Karoli Regis. Si quis sane contra hanc cartam nostrae largicionis vel concessionis venerit, quod non credimus fieri, venerit ad disrumpendum (pone disrrumpendum) non hoc valeat agere sed pro dampno illato sex libras auri fisco componat, et praefixo monasterio quicquid dampnum intulerit in quadruplum componat. Facta ista carta donacionis XII kalendas julii regnante Domno Imperatore nostro Karolo, ad Longobardorum Rege anno XIIII regni eius. = Ego Spanellus qui hanc cartam donacionis jussi scribere, roboravi, testibusque roborandam praecepi. = Ego Electus Presbiter praesens fui, subsc.° = Ego Amanus subsc.° = Ego Gintus ss.° = Ego Dacobertus ss.° = Ego Fredolus Comes signo et confirmo +. = Donamius ac si et indignus Presbyter scripsit sub die et anno + rogatu praedicti Spanelli ad domum Beati Vincentii et Sanctae Mariae Gerrensis. = Haec carta est fideliter translata à Radulfo Presbytero. Mater vero huius cartae abetur in scrinio Gerrensis Coenobii.

viernes, 14 de abril de 2023

XXIX. Privilegium D. Sancii, Regis Maioricarum in favorem Judeorum,

XXIX.

Privilegium D. Sancii, Regis Maioricarum in favorem Judeorum, super transferenda in alium locum capella S. Fidei, quam in ipsorum sinagoga prius struxerat, an. M.CCCXXIII. (1323) (Vid. pág. 182.)

Ex codice privil. Judeor. ap. D. Anton. Pueyo.

Noverint universi quod cum nos Sancius Dei gratia Rex Maioric., tempore videlicet generalis condempnationis (a) Judeorum Maioric. ex causa confiscavissemus nobis scolam et domum scolae Judeorum ipsorum, quam habebant in civitate Maioric., et postea in scola ipsa fecissemus ex causa capellam ad decus et nomen Sanctae Fidei, secretarii aliamae Judeorum Maioric. succesivis temporibus nobis humiliter suplicarunt, ut cum dicta capella esset eis et eorum callo judayco nimis propinqua, dignaremur illam removere exinde, et alibi transmutare, allegando super hoc plures validas rationes.

(a) Circa ann. 1315. Sancius Rex universa bona ipsorum Judeorum fisco regio adiudicavit, in punitionem criminum, quae nunc non inotescunt: quae pena in solutionem 95.000 librarum Maioric. mutata est. Eius rei plura ibidem instrumenta vidi.

Nos autem attendentes quod dicta capella erat et est in loco valde absconso, propter quod gentes ut deberent non sic pro divinis confluunt ad eandem, et quod si mutaretur in alium locum decentem, augeretur gentium devotio, et etiam cultus divinus, habita super hoc deliberatione sepius cum nostro consilio ac cum venerabili Guidone, Episcopo Maioric., de ipsius Episcopi voluntate dictam capellam Sanctae Fidei alibi ducimus transmutandam, videlicet, intus civitatem Maioric. in orto qui fuit den Cassa iuxta portam Templi, ubi noviter fit quedam optima populatio, cui et populatoribus eiusdem summe deserviet mutatio dicta capellae, et factio eius, et etiam transeuntibus per portam Templi predictam, cum fiat dicta capella inter duas vias publicas propiis sumptibus nostris; pro quibus et dicta capella complenda habuimus a dictis secretariis duo millia librarum regalium Maioric. minutorum; et fecimus ulterius eos dare operi ecclesiae Beatae Mariae Sedis Maioric. trescentas libras regalium Maioric. sub pactis quae sequuntur. Concedimus enim, et per nos et succesores nostros quoscumque licentiam et potestatem damus secretariis dictae aliamae, quod mutata dicta capella in loco ubi noviter constructur (leo constru tur), possint in capite carreriae (cap de carrer, carrera) dictae capellae antiquae aperire unum portale magnitudinis quam voluerint, quod exeat ad dictum callum judaycum, et per ipsum portale habeatur Judeis liber ingressus et egressus de dicto callo, et ad ipsum per dictam carrariam et exinde ad partes alias extra callum. Et promitto bona fide nostra dictis secretariis quod propriis sumptibus nostris faciemus fieri et compleri citius quam fieri poterit dictam capellam novam, quodque postquam dicta capella mutata fuerit, ut praefertur, numquam faciemus, vel fieri permitemus ecclesiam vel capellam aut hospitale seu alium consimile in dicta domo ubi nunc est iuxta callum, aut in aliqua parte ipsius domus. Retinemus attamen nobis et nostris perpetuo domum ipsam ad nostras omnimodas voluntates. Et si eam aut aliquas partes ipsius dederimus aut stabiliverimus, vel in quoscumque personas transportaverimus, volumus nunc ut tunc, et tunc ut nunc, quod in parietibus dictae domus quae respiciunt versus callum, nulla fiat fenestra, vista, vel aspectus aliquis, per quas vel quem possit quicquam videri in dicto callo a domo ipsa vel partibus eius. Et ita bona fide nostra promitimus semper facere observari. Mandamus itaque locum nostrorum tenentibus, etc. Quod est actum in camera consilii castri regii civitatis Maioric. nonas julii anno Domini M.CCC.XX. tercio. = Signum + nostri Sancii, etc. = Testes huius rei sunt venerabilis Guido, Episcopus Maioric.: nobilis Periconus de Fonolleto: Bng. Maynardi, canonicus Narbonen. Cancellarius: Galcerandus Çacosta, Archidiaconus in ecclesia Urgellen.: Dalmacius de Bauyallis, miles. = Nicholaus de Sancto Justo, Thesaurarius: et Jacobus Scuderii, not., omnes consiliarii praefati D. Regis. = Ego Jacobus Scuderii not. iam dicti D. Regis et eius auctoritate publicus, ipsius mandato hoc scribi feci et clausi meo publico solito sig+no.

viernes, 2 de septiembre de 2022

XXXIV. Testamentum Eriballi Urgellens. episcopi, anno MXL. (1040) conditum.

XXXIV. 

Testamentum Eriballi Urgellens. episcopi, anno MXL. (1040) conditum. (V. pág. 174.)

Ex autogr. in arch. ducis Cardonae apud Barcinon.

In nomine sanctae, summae, et individuae Trinitatis. Istae sunt condiciones, vel legales manifestationes de ultima voluntate condam Eriballo episcopo. Et est publicatum infra metas legale temporum (6 meses después de la defunción), in ecclesia sancti Vincentii Cardonensis oppidi, ab ipsis electis vel advocatis testis elemosinariis, sicut a prefato conditore Eriballo episcopo ordinatum vel constitutum est in suo testamento, quem ille manu propria subscribendo roboravit, et testes, subscriptores, vel roboratores ibidem accedere rogavit. Advocati testes, vel electi elemosinarii nomina haec sunt in comitatibus Gerundae, Ausonae, Minorissae, seu Cardonae, atque Urgelli, necnon et Barchinonae. In primis, Ermesindis comitissa, et Raimundus archidiaconus Gerundensis, et Willelmus abbas sancti Vincentii Cardonensis, et Adalbertus Seniulfi, et Bonifilius de Falcs. Et de comitatu Urgellensi domnus Arnallus Mironis, et Erimannus Mironis, et Seniofredus sacrista, et Aureolus clericus. Nos vero predicti testes vel elemosinarii publicamus extremam voluntatem iam dicti defuncti Eriballo episcopo, sicut sumus edocti, quidam ex nobis ab ipso conditore, et reliqui ab ipso testamento, quoram plurimis testibus subterius adnotatis, sive in presencia de Ioçbert (Iozbert más arriba) sacer, et Martino sacrista, et Suniario Donuç, et Bernardo Iohanne, et Willelmo Galin. Et insuper proferimus testes presenciales... istis... legaliter proferre testimonium quod ita in veritate permanet. Quod ita verum est, sicut a nobis ordinatum vel translatum est de iam dicto testamento in as presenciales condiciones sacramentorum. Idcirco nos testes, idest, Arnaldus Mirone, baidle (batle, batlle, baile, bayle : bajulus ?) et elemosinari (limosnero; elemosina y variantes : limosna, donación en testamento), et Bonifilius de Falcs, et Onofredus Dach, et Wilelmus abbas, et Borrellus scolasticus, atque exaratore de ipso testamento, quas proferunt iam dicti testes elemosinarii, simul cum iam dicto Arnallo baidle vel elemosinari, iuramus per Deum vivum et verum, quem in Trinitate veraciter colimus, vel adoramus, super altare sancti Petri in Calaph, quia presentialiter vidimus, et audivimus, quando prafatus Eriballus episcopus, corundam ex novis videntibus, ordinavit, vel iniunxit in sua incolomitate, loquela plena, et memoria integra, ut si quocunque modo mors illi advenisset, antequam alium testamentum fecisset, ut licitum fuisset predictis suis elemosinariis omnia sua distribuire, quemadmodum in suo testamento insertum vel constitutum invenerint. Et ego Bonifilius de Falcs, et Onofredus Dach, et Wilelmus abbas, testificamus per super adnixum sacramentum, quia vidimus ei post peractum testamentum conlaudare et auctoriçare ipsum testamentum. In primis iussit dare sedis Urgellensi ecclesiae beatae et gloriosae virginis Mariae, seu eius canonicae, alodium de Tenes, cum fisco et parrochia ipsa, et cum omnibus sibi pertinentibus. Et si quis de proximis suis voluerit tollere, aut tulerit, aut tolli mandaverit, aut quocumque modo contradixerit, per quod faciat perdere, emendet in duplum predictae sedi et canonice de sua hereditate. Deinde dimissit sedis Gerundensis ecclesiae sacrae et perpetuae virginis Mariae, eiusque canonicae, alodium de Pera, quod fuit condam Bremundi, pro anima eiusdem ipsius. Ecclesiae quoque sancti Vincentii, quae est apud castrum Cardonae, dimisit alodium de Fornels (Fornells) ab integrum; atque alodium quod est in Colonico, quod fuit Raustanni clerici, post mortem iudicis Guifredi, atque alodium de Palacio (Palau) ab integro, idest, terras et vineas cum IIII. molinis, quae sunt ad ipsum collum, et omnes vineas, quas emit inter terminos castri Cardonensis, et infra terminos castelli Mulsose (Mulsosa), primicias ac decimas alodii sui de Pratis. Et monasterio sancti Petri de Castroserris ecclesiam sanctae Mariae Villaenovae, cum primiciis et decimis, et offerendis, ceterisque oblationibus: et alodium Prati Narbonensis, quod fuit Amalrici, de post mortem Eralli. Et monasterium sancti Benedicti apud Baias (sant Benet de Bages) alodium de Calcina post mortem Eralli. Caenobio etiam sanctae Mariae Rivipollensis vineas, quas Bremundus frater eius reliquid ei per suum testamentum. Et ecclesiae sancti Vincentii de castro Falcs duas modiatas vinearum ad ipsum Gradum. Et Erallo Guadalli alodium de Villari, et alodium quod in Samaluz comparavit; post mortem vero eius remaneat ecclesiae de castro Tagamanent, ad victum clericorum eius. Suum autem mobile, quod habebat apud Gerundam, mandavit presbiteris eiusdem sedis sanctae Mariae dare, ut intercedant ad Dominum pro eius anima. Et annonam, quam habebat in Furnellis, cum porcis (puercos, cerdos) et volatilibus (avería; aves de corral), canonicae sedis predictae sanctae Mariae iussit dare. Et de blato (blat : trigo; blatum), quod erat in castro Rupeti, mandavit dare modios V. canonicae sancti Petri sedis Vici, et alios V. monasterio sancti Petri de Castroserris, et presbiteris qui sunt intra terminos iam dicti castri quartas singulas. Et annonam, quam habebat apud castrum Tagamanent, ecclesiae eiusdem clericis iussit dare. Et de annonam, quam habebat in Cardona, C. modios canonicae sancti Vincentii, et L. in elemosinis pauperum. Et annonam, quam habebat in marchia Sagarrae (marca de la Segarra), clericis, qui sunt in mea terra in eadem marchia quartas singulas. Et annonam, quam habebat apud Sanauiam (Sanahuja), et Gissonam (Guissona), atque Celsonam (Solsona), singulos modios ad eorundem locorum clericorum. Alium autem quod remanebat, simul cum ipso vino, et tonnis, et cubis (toneles y cubas), atque ovibus, et cum omnibus quaeque inventa fuerint, tam in predictis locis, quam in omni episcopatu sanctae Mariae, excepto hoc quod nominatim aliud precepit, totum distribui iussit canonicae sanctae Mariae sedis Vici episcopatus sui. Et callere, quas habebat in Sanauia (Sanahuja), seu in predicta sede, cum urceolis, et conchis ex eramento, remaneant ipsius sedis canonicae. Superpelliceum quoque suum, cum pellicea, iussit dare Aureolo iam dictae sedis clerico. Presbiteris vero eiusdem sedis distribuantur alii sui panni, atque indumentum, ut pro eius anima precentur Deum. Annulum quidem, qui fuit comitis Ermengaudi, iussit dare episcopo suo successore, ut remuneret orationi... eius, vel comitis Ermengaudi. Annulus autem, qui fuit Arnalli Mironis, iussit dare Olivae episcopo sedis Ausonensis. Annulum namque cum petra alba (anillo con piedra blanca; qué piedra era?), qui fuit comitis Ermengaudi, dimissit episcopo Gerundae. (Annulus) habens petram rubeam (piedra roja: rubí), episcopo Barchinonensi. Annulus insuper, in quo est capud hominis signatum, episcopo Ribacurciensi. Et alodium de Fornelets cum ipso de Villarubea (Villaroya, Villa roja, Vila-roja), sint pro debito quod debeb... Bernardi Ruir, seu pro aliis debitis, et pro debito Guifredi iudicis Gerundae. Et castrum de Lanera (Llanera), post mortem Guifredi Ellemari, si legitimum filium non habuerit, sit canonicae sedis... sui. Et ipsum vicecomitatum de Ausona, simul cum castro de Cardona, et ipsum castrum de Alos, et cum omnibus suis aliis castris, omnique suo honore, simul cum omnibus fiscis et alod... (alodiis se supone, pero puede faltar más texto) et in cunctis locis, simul cum castris, et parochiis, excepto hoc quod supra testatum est, et excepto hoc quod subtus hic testatum est, et excepto episcopatum, quem tenuebat, et excepto archidiaconatu sedis Gerundae, et excepto castro Colonico cum eius castellania, (castellanía, como la famosa de Amposta; o la de Madrigal de las altas torres) ex toto dimisit Raimundo fratris sui Fulchonis filio. Quem cum suo honore in potestatem Dei, et sanctorum eius, et in baiulia... Arnalli Mironis iussit remanere. Altero autem filio fratris sui Fulchonis (a: Forte legendum in dativo casu Fulchoni; sic enim vocabatur alter ex filiis fratris sui, nempe qui postmodum et vicecomes Cardonae, et episcopus Barcinonensis fuit. ), qui minor est, quem nutrit Bonifilius de Falcs, dimissit castrum de Colonico, cum castellania, et cum omnibus, qui sunt in castellania. Sed in quis istis fratribus mortuus fuerit, non relinquerint filium legitimum, omnem suum honorem alteri, qui superstes fuerit, dimitad (: dimittat: se pierde ya la doble t y la d: t). Quod (si ambo mortui) fuerint absque legitimis filiis... us eorum honor Eriballo Amaltrudis suae sororis filio remanent. Et si eundem Eriballum mori contigerit, dimitat omnem suum honorem alteri suo fratri Gitardo (Guitardo); et si ipse mortuus fuerit, dimittat honorem suum fratri suo, qui eum supervixerit. Similiter quisquis ex ipsis moritur, absque dubio relinquat omnem suum honorem alteri, qui eum supervixerit. Sed quicumque eorum ipsum honorem adquisierit, atque habuerit, usque ad quatuordecim aetatis suae annos sit cum ipso honore in baiulia supra dicti Arnalli Mironis. Pannos autem quos habebat apud Cardona, cuiuscumque sint speciei, dimisit domui sancti Vincentii eiusdem castri, et candelabra sua, cum concha, et urceolo argenteo, sanctae Mariae suae sedis dimisit. Preter haec, quaecunque de suis rebus mobilibus invenire possunt, omnia donentur ecclesiae sancti Vincenti Cardonensis opidi, exceptis vestimentis quae do... ntur pro suis debitis, simul cum predicto alodio, quod iam habet dimissum pro debitos, sive Bernardi Ruir manumissoribus, seu pro illo debito, quod Guifredo iudici Gerundensi debet, vel aliis quibuslibet, quibus debitor fuit. Haec omnia ordinavit prefatus conditor Eriballus episcopus in sua sanitate, et memoria integra, et praecepit iam dictis suis amicis, ut ita licentiam habuissent ordinandi, vel distribuendi absque blandimento ullo mortali. * Posuisque ibi vinculum, ut si quis aliter fraudulenter fecerit, aut disrumpere vel * (no se ven bien estas dos palabras) callide ledere voluerit, excomunicationis sententiâ feriatur perhenni, et anathematizatus sortiatur similem perhenni, et anathematizatus sortiatur similem penam cum Iuda proditore Domini in profundissima stagni inferni, et haec testatio  in antea firma persistat in secula, quemadmodum premissum est, et nos testes fideliter et sinceriter atque legaliter testficamus per super adnixum iuramentum in Domino. Revelamus autem omnibus Deum... bus, presentis et posteris, obitum prefato Eriballo bonae memoriae episcopo; quia postquam haec omnia ordinavit, postea consentiente divina pietate, parvos supervixit dies, inter quos ibat in servitio Domini nostri Ihesu Christi, et sancti Sepulcri, sive fidelis eiusdem Domini, ubi ire cupiebat. Quibus antequam complesset itineris labore, subito ipse auctor, vel eius ductor, ad eterea regna ex huius tenebris ad lucem adsumsit, et inter agmina sanctorum suscepit, scilicet, sicut a quibusdam auditum est revertentibus, in mense denique Decembrio, videlicet VI. feria, XIIII. die precedente Kalendarum Ianuarium. = + Giffredus iudex. = Latae istae conditiones Kalendis Mai anno X. Henrici regis. Testes sumus de hac causa, et has conditiones publicamus, et iurando legaliter testificamus. Sig+num Arnallus Mironis baiul, vel elemosinari. = Sig+num Seniofredus de Cardona. = Sig+num Onofred Dach. = Sig+num Bonifilius de Falcs, nos advocati elemosinarii hos testes proferimus, et fideliter predicta ordinatione, vel voluntate istius defuncti publicamus. = Wilielmus sacer, vel abba sancti Vincentii SS. = Vidal sacer SS. = Gaucebertus sacer, qui et caput scolae SS. = Petrus sacer, qui has conditiones scripsit, et sub + scripsit in prefato anno et die.

sábado, 27 de agosto de 2022

VI. Acta consecrationis ecclesiae S. Mariae in castro Lilieto, facta a Sisebuto II. episcopo Urgellensi, anno DCCCXXXIV. (834)

VI. 

Acta consecrationis ecclesiae S. Mariae in castro Lilieto, facta a Sisebuto II. episcopo Urgellensi, anno DCCCXXXIV. (834) (V. pág. 57.) 

Ex autogr. in arch. eccl. Urgell. 

In Dei omnipotentis nomine, et Salvatoris nostri Ihesu Christi: temporibus domni et piissimi imperatoris nostri Hludouvici (variante de Ludovico, Ludwig, Luis): nos homines commanentes in castro Lilieto subter notati, propter ammorem (amorem) Dei, et remedium animae nostrae, locum antiquitus vocitatum sanctae Mariae virginis matris Domini, sancti Petri et sancti Iohannis Babtistae, adiuvante Domino, unâ cum antestite nostro domno Sisebuto episcopo, ad restaurationis culmen adduximus, et ud potuimus canonice condotavimus illut. Ego enim in primis Servus Dei, praesbyter, dono et concedo partibus sanctae Mariae, sancti Iohannis, et sancti Petri terram cultam, quam in honore ipsius ecclesiae fecimus subtus ipsas ecclesias, condaminam modiatas viginti, et ex alio latere de parte orientis do vinea plantata modiatas tres, et terra culta, qui est iuxta ipsa vinea modiatas decem, et subtus ipsa terra do et concedo mulinarem anticum, et duos boves. Similiter et nos Mancio, Elias, et Domnulus donamus, et concedimus subtus ipsas ecclesias terram cultam capiente quartatas sex. Ego Longovardus dono ad supra dictas ecclesias bovem unum. Similiter ego Aspandus dono et concedo ad supra dictas ecclesias, in locum qui dicitur ad Pogium, ex terra aravile capiente semodio. Haec omnia sana mente, sanoque animo, et diga (digna) voluntate ad domum sanctae Mariae genitricis Domini, et titulum sancti Petri, et sancti Iohannis Babtistae damus, atque concedimus, et obtamus in finem esse mansurum. Quod si nos iam superius praenotati, idest, Servus Dei, praesbyter, Mancio, Elias, Domnulus, et Longovardus, vel quislibet ex filiis nostris, adque heredes, seu quislibet homo contra hanc dotem vel donationem venire temptaverit, primum indignus ira Dei incurrat, postea vero fisco regis, insistente principe vel iudice, auri libras quinque componere compellatur, in antea vero dotis vel donatio nostra firma permaneat. Facta donatio vel restauratio sub die XV. Kalendis Decembres, anno vicessimo imperatoris nostri serenissimi Hlodouvici Augusti. = Servus Dei, praesbyter, qui hanc donationem manu mea roboravi et subscripsi. = Sig+num Mancioni. Sig+num Eliani. Sig+num  Domnuli. =  Sig+num Longovardi. Sig+num Aspandi. = Sig+num Leuvani, qui hanc dotem vel donationem fieri iussimus, et testes rogavimus qui hic scriberent, vel signa sua facerent. = Sidila praesbyter subscribo. = Asenarius subscribo. = Abielde subscribo. = XV. Kalendas Decembres restaurata a Sisebuto episcopo et subscripta. + Sisebutus + = Kalorcus (Kalordus, Calordo) abba, qui hanc dotem vel donationem scribsi, et subscripsi die et anno quod supra. 

lunes, 29 de agosto de 2022

XV. Quaedam monasteria diruta adiudicantur monasterio sancti Saturnini prope Urgellum civitatem, anno DCCC.XIV (814)

XV.

Quaedam monasteria diruta adiudicantur monasterio sancti Saturnini prope Urgellum civitatem, anno DCCC.XIV (814). (V. pág. 94.)

Ex cartor. ant. eiusd. mon. ap. seminar. episc. Urgell.

Anno Incarnationis Domini nostri Iesu Christi DCCCC.XLIII (943), indictione II. Cum in unum convenissent venerabiles antestites Nantigisus, scilicet, et Adulfus, atque excellentissimus comes et marchio Sunifredus, cum non modica multitudine religiosorum abbatum, atque presbyterorum, et totius ordinis clericorum, sive iudicum, atque nobilium virorum Urgellitano comitatui degentium, allata est quaedam quaerimonia a prefato Nantigiso episcopo, et ante conspectu incliti comitis Sunifredi, de quorundam coenobitarum loca, idest, sancti Vincentii cum suis parrochiis et alodiis, hoc est sancti Martini, et sancti Saturnini Aganensi, cum decimis, et primiciis et fidelium oblationibus, cum villa, quae nominata dicitur Albezed, cum suis decimis, et primiciis, et fidelium oblationibus, et sancto Martino cum villulis suis ad eum pertinentibus, idest, Semitas (Sendas), et Bescaron, cum suis primiciis, et decimis, et alius villulis similiter cum decimis et primiciis, et sancto Stephano cum decimis suis et primiciis, et sancto Iacobo cum decimis suis et primiciis, et sancto Andrea cum suis decimis, et rebus sibi pertinentibus; quae olim fuerant regulariter constituta, et nunc deficientibus abbatibus et monachis ita sunt destituta, ut non solum qui in his regulariter. Deo serviat nullus appareat, verum etiam nec esset qui terras et vineas incoleret nec laboraret, sed nec domos dirutas construere non valeret. Quamobrem praelibati antestites, et comes, seu principes, atque omnis coetus, ruinam tantorum locorum conspicientes, atque nimium condolentes, animo comuni statuere decreverunt, ut qui dudum coenobia fuerant regularia, et modo non prevalent, ad quendam monasterium sancti Saturnini vocitatum, qui Christo propitio a Baldrico abbate suisque subiectis monachis gubernatur et custoditur, forent subiecta, et in perpetuum stabilita; nec loca quae semel Deo et regulam sancti Benedicti fuerant dicata, in aliorum stipendia sint redacta, sed praedicto coenobio sancti Saturnini et praesenti abbati Baldrico suisque monachis ibidem degentibus in perpetuum sint subdita, et iure hereditario regulariter conservata: quia unde per se stare debeant non invenitur, nec qui eas secundum regulam sancti Benedicti regere valeat non invenitur aliquis nec reperitur. Igitur nos praenominati episcopi, seu praenominatus Sunifredus comes, perspicientes talium locorum destitutionem pro reverentia sacrae religionis atque pro regulari stabilitate praefata olim coenobia cum omnibus rebus ad se pertinentibus, cum cellulis et decimis praedicto monasterio sancti Saturnini atque Baldrico abbate, nec non et omnibus suis successoribus vel fratribus ibidem sub regula sancti Benedicti militantibus subiicimus atque contradimus, et in perpetuum iure hereditario stabilimus, ut absque cuiuspiam contradictione vel inquietudine abbates et monachi in perpetuum Deo ibi servientes praedictas res sibi vindicent, et regulariter possideant. Sane, quod non credimus, quicumque ausu temerario contra huius decreti paginam venire temptaverit, aut irrumpere conatus fuerit, a nobis supra dictis episcopis anathematis vinculo sit denodatus, et insuper, sicut in sacros canones continetur, a CCC.XVIII. Patres excomunicatus... sit a liminibus sanctae Dei ecclesiae alienus, et temporali dampno VI libras auri in fisco regis coactus exsolvat. Et ipse qui hoc facere temptaverit, praedictas res quantum... fuerint, in duplo componat, et in antea ista scriptura donacionis plenam in omnibus habeat firmitatem. Facta scriptura donationis XII kalendas Aprilis, anno XVI. regnante Karulo rege. = Sig+num Nantigisus sanctae Orgellitanae ecclesiae episcopus huic donacionis scripturam firmavi et subscripsi. = Adulfus episcopus subscripsi. = Eldemares levita subscripsi. = Leodarius levita SS. = Pila presbyter SS. = Ego Bonus presbyter SS. = ... = Andreas presbyter SS. = … presbyter. = … Vulsinus presbyter SS. = Rodulfus SS. = Folis ... levita SS. = … presbyter. = Salamon presbyter SS. = Scluba presbyter SS. = Suniefredus comes SS. = Teudemundus abba SS. = Bladinus SS. = Usilus presbyter, qui hanc cartam donacionis rogitus scripsi et subscripsi die et anno quod supra, cum litteras superpositas in loco ubi dicit locorum.

sábado, 27 de agosto de 2022

IV. Leideredi episcopi Urgellensis donatio ad monasterium S. Saturnini de Tabernoles ordinis S. Benedicti, anno DCCCVI. (806)

IV. 

Leideredi episcopi Urgellensis donatio ad monasterium S. Saturnini de Tabernoles ordinis S. Benedicti, anno DCCCVI. (806) (V. pág. 41.) 

Ex ant. cartor. eiusd. monast. in Seminar. episcopali Urgellensi. 

In nomine Sanctae Trinitatis, qui est Pater, et Filius, et Spiritus Sanctus, qui est verus Deus. Ego Leideradus, gratiâ Dei hanc si indignus episcopus, tibi Calordo abbati domus, et in Christo fratribus Ucanno, et Iohanne, et Sunilane, et Eldesendo presbytero, atque Exuperio monacho, Gontefredo, Sidonio, nec non et Ermegildo, vel caeterisque (qui) vobiscum in caenobio militant Sancti Saturnini martiris Christi atque pontificis, cuius corpus sub cispite requiescit Tholosa, ob cuius honore iam  nominati atque... gentes ad intuitu paterno ad... tramite cum apostolica constitutio, dono ego Leideradus hanc si indignus episcopus ipsa mea ecclesia, qui est vocitata Sancti Saturnini almi pontificis et martiris Christi. Et est ipsa ecclesia in comitatum Orgello (Urgel), in ipsa sua marcha continentie, qui est hedificata in ipsa solitudine Ardevolense, quae ego predicavi, sic dono ipsa ecclesia, cum omnibus terminos suos a se pertinentibus, ad huius devotione caenobii, qualiter pro retributione eterna inflamatos (inflamatus) flagiari obto consortio vestro, una cum Sidonio monacho, quam spondit sua voluntate semetipsum Deo tradidit, pro culpis meritis perpetratis. De caetero dominatione vestra reducimus quale possit quam (f. postquam) ad presentiam nostram et ad paenitentiam ipse Sidonius et venit, petens culminis celsitudinis nostrae, ut paenitentiae ei inpertiremur dono. Quod nos audito facinore, iussimus quos adesse ordinacio capud ecclesiae nostrae Romae. Ipse vero nobis omnia relinquens, sequipeda facto est iussionibus nostris. Ego vero ac si indignus, secundum ministerio michi comisso, constitutionis litteris vel absolucionis a sumum apostolicum tramisit velociter. Ipse vero ad nos post non remeavit. Ego vero iam compunctionem munitus, ut semper vestra suffragia cum cericola caterva me et ipsum patrocinemus obto; propterea communitate improbus, dilectione roboratus, trado obtatibus vestris ipsa ecclesia cum omnibus a se pertinentibus, cum villis vel vinculis (villarunculis) suis, sive cultum et incultum, quiquid (quicquid) dici vel nominari possimus; quaecumque vero facienda sunt, a nobis concessa sunt decimis vel primiciis arbitrio vestro, quicquid statueritis, sint vobis concessa iure perpetuo. Nemo vero inquietare vobis praesumat, ubi et dum prosper fuerit vita nostra liceat esse mandatum ordinatio nostra. Quod si ego aut proheres (proceres; próceres) aut subnixa persona inquietavero aut inquietaverint vos, tantum et aliud tantum vobis transfundatur. Et insuper, sicut in sacros canones continetur, excommunicatione permaneat, et cum his qui dixerunt Domino Deo: recede a nobis, condempnatione perpetua subiacturum se esse cognoscat. Et pro temporali dampno sex auri libras in fisco regis componat, et in antea ista carta donationis firmis et stabilis permaneat omni tempore: secundum regulam ecclesiasticam manus nostra vestita in vestra transfundimus vinculo subnixo ut memoratum esse. Facta carta donationis sub die octavo idus Apprilis, anno V. presidente catedrae imperiali gloriosissimo Charolo regno, et presidente in apostolatu dompno Leone papa, anni Incarnationis Domini... VII. speculato in mundo per gloriosissimo homine, quem pro nos et pro nostra salute suscepit, Indictione undecima (a). 

Leideradus praesul almae genitricis Dei Mariae in Urgello gratiâ Dei sede praesidente, qui hanc donatione roboravi, et ad roborandum tradidit, et SS. = Florencius presbyter subscripsit. = Felicius praesbyter SS. = Monachus sacerdos SS. = Gonlefredus presbyter SS. = Wintoaldo levita SS. = Emani presbyter SS. = Exsuperio presbytero SS. = Amaricus Donum Dei sacerdos, qui hanc scripturam donacionis vel tradicionis scripsi, et subscripsi sub die et anno quod supra. 

(a) Praesens charta Caroli Magni tempore data est, cum scilicet Leideredus episcopus Urgellensem ecclesiam regeret. Porro nullus tunc temporis Leo Romae pontifex sedit, praeter Leonem III. ab anno nempe 796 ad 816. Cum igitur annus eius imperii V. hic designatur, cave ut eum repetas ab annis 768, 771 vel 774 quibus vel regnare cepit, vel regnum ampliavit; nullus enim tunc Leo pontifex cum anno V. ipsius concurret. Igitur ab anno 801 habenda ratio, cum imperii coronam ab ipsomet papa accepit. Sicque recte ad annum 806 praesens charta reducitur, cui non indictio XL. sed XIIII respondet. Sed huius generis menda plura, tum et chartarum sepissime vitiata lectio, rei gestae fidem non elevant.

martes, 20 de diciembre de 2022

XXIV. Donatio decimarum facta ecclesiae Bisuldunensi per Willelmum Comitem, et eius uxorem Adalaisam, an. MXXVII. (1027)

XXIV. 

Donatio decimarum facta ecclesiae Bisuldunensi per Willelmum Comitem, et eius uxorem Adalaisam, an. MXXVII. (1027) 

(Vid. pág. 90). 

Ex autogr. in arch. S. Mariae Bisuldun.

In Dei nomine: ego Willelmus gratia Dei Comes et Marchio et uxor mea Adalaisa donatores. Magnum nobis et satis licitum esse videtur domum Dei aedificare ubique, et de nostris rebus honorare, atque concedere. Audientes praedicationem, et monita sanctorum Patrum, quia eleemosina a morte liberat animam, cognoscentes nos peccati macula onustos, compuncti corde de superna coelorum pietate supplicantes ejus misericordia, ut pius et misericors sit in peccatis nostris. Propterea concedimus, atque tradimus ad domum Sancti Genesii Martiris, et Sancti Michaelis Archangeli, et Sancti Stephani Papae, et Sanctum Lignum praetiosae Crucis Domini nostri Jesu Christi (a), quorum ecclesia sita est in comitatu Bisuldunense infra muros Bisulduno. (a) Praetiosae huius reliquiae meminerat idem Willelmus Comes in donatione facta anno 1025, quam habes in Marca Hispanica col. 1040. Vulgo fertur sacrum illum pignus a saec. IV. S. Damasi dono ecclesiam illam possidere; illud verisimilius est Benedictum VIII, ut Romanis Pontific. in usu erat, Bernardum Comitem Bisuldunensem eo munere ditasse, cum anno 1017. Romam profectus est de erigendo episcopatu Bisuldunensi acturus: cuius rei acta habes in Marca Hisp. eo anno. Rem suadent tum silentium in donationibus usque ad hunc annum, cum tamen de aliis eius eccl. reliquiis mentio passim fiat tum quod in prima donatione post ann. 1017 quae est illa anni 1025, tanti pignoris memoria habeatur. Unde liquet non ante ann. 1017. Bisuldunenses illus donum accepisse. Rem fusius explanabimus in Itin. litterario, ubi de Comitibus Bisuldunensibus sermo erit. 

Donamus nos jam dicti Willelmus Comes, et uxor mea Adalaisa ad ibidem loco decimum nostrum de hoc quod tenemus ad nostrum dominicum in comitatu Bisuldunense infra fines vel terminos suos, vel in antea adquisituri sumus, quod ad dominicum teneremur de ipsa expleta, qui inde exiit, vel exierit. In primis de nostro fisco de Pompiano de laborato, et de censo, et de praesentalias, et de omnia expleta, quae inde exiit, vel exierit nostrum decimum. Et de nostro fischo de Orriols, de laborato, et de censo, et de praesentalias, et de acaptir de pane, et vino, vel omnia expleta, qui inde exiit, vel exierit nostrum decimum. Et de nostro fischo de Joncarias, de laborato, et de censo, de pane, et vino, et de praesentalias, et de acaptir, et de omnia expleta qui inde nobis exit vel exierit ipsum decimum. Et de nostro alode quod habemus in parrochia Sancti Stephani de Oloto, de laborato, et de censo, de pane et vino, et de praesentalias, et de acaptir, et de omni expleta qui inde exit, vel exierit nobis ipsum nostrum decimum. Et de alode nostro de Molione, de laborato, et de censo, de pane, et vino, et de praesentalias, et de acaptir et de omnia expleta quae inde exit, vel exierit nobis nostrum decimum. Et de Landars similiter. Et de comitatu supra scripto de omnes placitos nostros de nostra parte ipsum decimum. Et de nostros pascuarios, et de praedicto comitatu de nostra parte ipsum decimum, et de ipso mercato de Bisulduno de nostra parte ipsum decimum. Et in supra dictum comitatum ubicumque habuerimus aliquid praesentatum nostrum decimum. Donamus nos hoc decimum supra nominatum ad jam dicto loco propter remedium animarum nostrarum, et animae genitoris mei Domini Bernardi bonae memoriae, ut ante tribunal Domini nostri Jesu Christi possimus invenire remedium. Amen. Episcopus (a) vero vel clerici ibidem Deo servientes praesentibus scilicet atque futuris ita obtineant hoc decimum supra scriptum sicut caeteris alodibus et munificentiis, et in Dei nomine habeant firmissimam potestatem: (a) Episcopatus huius *initia recte Marca Hispanica distinxit col. 426. Eum tamen ad hunc usque annum 1028 perdurasse presens charta documento est; quin et ad 1048 ut infra cod. anno patefit.

Sane quod si nos donatores aut ullus homo utriusque sexus qui contra hanc donationem, seu mercedem largitionis causa temptaverit, moverit, aut ista omnia ad supradictam domum Sancti Genesii abstrahere voluerit, vel abstraxerit, peccatis nostris anima illius sit obligatum, quae pro hac re cupimus esse purgatum, et cum Juda Scharioth, qui Dominum tradidit, sentiat se damnatum, et insuper componat in vinculo haec omnia in duplo ad praedictum locum, et in antea ista donatio firma permaneat. Facta donatio quinto nonas maii anno trigessimo primo regni Rodberti Regis. = + Willelmus Comes gratia Dei. = + Adalaisa qui hanc donationem fecimus. = + Senofredus sacerdos. - + Oliva Igila. = + Willelmus levita, qui ista carta donatione, vel largitione rogatus scripsit et subscripsit die annoque praefixo.

martes, 31 de mayo de 2022

CARTA XX. Prosigue la misma materia.

CARTA XX. 

Prosigue la misma materia. 

Mi querido hermano: No me detendré en averiguar aquí la época cierta de las reservaciones pontificias: punto oscuro por la lentitud con que se fue alterando esta parte de la disciplina, consintiendo en ello algunos de nuestros Reyes, y resistiendo otros. Lo que sé es que en esta Iglesia comenzó esta práctica a mediados del siglo XIV por haber fallecido in Curia el último Obispo. Duró esta reservación hasta los tiempos de Adriano VI, en que quedó adjudicada la provisión de obispados al Patronato Real. De fines del mismo siglo XIV he visto aquí provisiones del deanato y otras dignidades hechas por el Papa, porque vacaron intra dietam. Vamos pues con mi narración adelante. Al último Obispo D. Fr. Sancho Dull, de que hablé en mi Carta anterior, sucedió XIII. D. Elías, francés de nación, de la diócesis de Perigeux (o Petragoriense), residente en Aviñón. Fue elegido por el Papa Inocencio VI en el mes de Abril de 1357. Este Obispo es distinto de otro Elías, Cardenal francés, y residente en la corte de Aviñón, que fue juez en las instancias del nuestro para completar la obra de su antecesor. En los seis años de su pontificado dejó algunas memorias de su celo e ilustración, así en el aumento a canonicatos y creación de oficios, que ya dije en la Carta XVIII, como en el sínodo que celebró el año 1358 en Castelfabib, donde se venera el cuerpo de un S. Guillermo que muchos creen ser el de Aquitania, de lo cual hablaremos otro día. Murió este Prelado el año de 1363 en la provincia de Tolosa (Toulouse), donde ejercía el oficio de Nuncio del Papa Inocencio VI. 

XIV. Sucedióle D. Juan de Barcelona, elegido por Urbano V el mismo año; mas no pudo servir tranquilamente su oficio hasta el año 1366, en que fueron arrojadas de Segorbe las tropas de D. Pedro el Cruel. En el siguiente a 21 de Mayo celebró sínodo en la misma ciudad. En Mayo de 1370 le trasladó Urbano V a la silla de Huesca. Una de las cosas que más le agradece esta Iglesia, es la diligencia que puso en recobrar todos los papeles que Don Sancho Dull había dejado en Aviñón pertenecientes a los intereses de la diócesis.

XV. En Julio del mismo año trasladó el dicho Papa a D. Íñigo Valterra de la silla de Gerona a esta de Segorbe. Así el Señor Pérez como Villagrasa refieren con extensión los acontecimientos de este pontificado. Apuntaré lo de mayor interés a la historia de España. Tal es la embajada de este Obispo con su hermano Andrés Valterra al Papa Gregorio XI, pidiéndole la investidura del Reyno de Sicilia para el Rey de Aragón D. Pedro el IV (a: Véase Zurita Annal. lib. X. cap. 23.). Fue esto en 1377; y muriendo en el siguiente dicho Pontífice, sufrió nuestro Obispo el daño de no poder terminar la causa que litigaba contra el Obispo de Valencia D. Jayme de Aragón sobre los pueblos del río Mijares. Mayor herida recibió la Iglesia universal con esta ocasión por el cisma entre Urbano VI y Clemente VII. La indiferencia en que se mantuvo largo tiempo el Rey de Aragón dio ocasión a que nuestro D. Íñigo, trasladado por el Papa Clemente a la Iglesia de Tarragona el año de 1380, no pudiese tomar posesión de su nueva silla hasta el de 1387, reservándose en estos siete años el gobierno de la de Segorbe con el título de electo Tarraconense. En tiempo de este Prelado se cree haber predicado en Segorbe S. Vicente Ferrer llamado por el Infante D. Martín (futuro Martín I, que murió en 1410, y después vino el Compromiso de Caspe), entonces señor de esta ciudad, como lo da a entender la carta del Santo, de que hace mención en su vida el Maestro Antist (cap. 14.). Fundóse también por entonces junto a esta ciudad la Cartuxa de Val de Cristo, de que hablaré adelante. Otras dos cosas hizo este Prelado, en que cada cual halla que alabar o que censurar según sus ideas. La una fue crear una nueva dignidad, llamada Prepositura (praepositus), sin más carga que la de dar cien sueldos a un presbítero que diga la misa de la aurora, y apuntar la asistencia de los residentes en esta Iglesia para dar cuenta al Obispo. Condecoró con ella al Dr. Pedro Serra, natural de Xátiva, que después fue Cardenal y Obispo de Catania. Suprimió esta dignidad el sucesor D. Diego como inútil, y creada solamente para remunerar los trabajos de Serra en defensa de los derechos de esta silla. La otra fue confirmar en 1381 la división de las prebendas y disolución de la masa común: causam, dice el Señor Pérez, multarum litium, et abolendae paulatim residentiae. Acaso el celo de nuestro D. Íñigo no pudo resistir a las circunstancias de los tiempos, como ni tampoco el Cardenal Pedro de Luna, que se vio obligado a aprobar dicha resolución el año siguiente: envío copia de este documento. Murió aquel Prelado en Febrero de 1407, después de haber gobernado diez y siete años esta silla y veinte la de Tarragona. Obra suya es la capilla de S. Salvador del claustro de esta Iglesia, donde se ven sepulcros de sus deudos. En las ausencias que hizo de esta Iglesia consta haber sido gobernada por un Juan Obispo Doliense. Sucedióle 

XVI. D. Diego de Heredia electo por Clemente VII en 1387, luego que su antecesor pasó a la Iglesia de Tarragona. Siguió con S. Vicente Ferrer el partido de Benedicto XIII, con el cual se hallaba en Aviñón el año 1398 cuando sitiaron su palacio los franceses. En premio de su fidelidad le trasladó este Anti-Papa al obispado de Vique el año de 1400. Fue su Vicario general el Arcediano D. Salvador de Gerp, hombre de gran cuenta, cuya lápida sepulcral se lee en el claustro de esta Iglesia frente la capilla de S. Salvador. 

XVII. D. Francisco Regner, natural de Barcelona, electo el mismo año por Benedicto XIII. En el siguiente a 13 de Noviembre ya asistió a la consagración de la Iglesia antigua de la Cartuxa de Val de Cristo. En el de 1402 hizo constitución de que el Obispo, los Canónigos y Dignidades pagasen una capa dentro del año de su posesión. Debió de ser esta confirmación de la que he hallado sobre lo mismo entre las establecidas por el Obispo D. Elías y su Cabildo en 1358. Hallóse nuestro Prelado en el Concilio que el año 1408 juntó Benedicto XIII en Perpiñán contra el Concilio Pisano, y la elección que en él se hizo del Papa Alexandro V. Otros muchos Prelados españoles asistieron a esta junta, D. Pedro Luna, Arzobispo de Toledo, sobrino del Papa, D. Alonso de Xea, Arzobispo de Sevilla, D. Pedro Zagarriga (ça garriga), de Tarragona, D. García Fernández de Heredia, de Zaragoza, y otros. Murió este Prelado a fines del año siguiente 1409, dejando ordenadas muchas cosas para bien dé sus ovejas y perfección del culto (1). Parece ser el primero que mandó se pusiese cepillo en las Iglesias con el fin de recoger limosna para la fábrica, porque hasta este tiempo se halla sólo memoria de qüestores (cuestores; questio) o demandantes (2). 

XVIII. D. Fr. Juan de Tahust (Taust, Tauste, cinco villas) trasladado a esta silla por Benedicto XIII de la de Huesca al principio de 1410. Fue religioso de la orden de nuestra Señora de la Merced. No debe equivocarse con su tío Fr. Jayme de Tahust, General de dicha orden, que murió el año de 1405. He visto en este archivo una carta de este Obispo al General, que era entonces Fr. Bernardo Dezplá (d'Es Pla; del llano), fecha a 22 de Diciembre de 1417, en que confiesa haber recibido quinientos escudos de su tío con la obligación de restituírlos a su orden cuando pudiese. Documento donde parecía regular que hiciese mención de haber sido su individuo: y más tratándose de la pretensión que tenía el Real Fisco sobre dicha cantidad. Mas no lo hizo por ser notorio entre los suyos a quienes escribía. Fue hombre de gran crédito y confesor del Rey D. Martín. Gobernó esta Iglesia hasta el año de 1427, en que murió: en los postreros años necesitó por su ancianidad quien le ayudase en el gobierno de la diócesis. En su tiempo sucedió la vacante de la corona de Aragón por muerte de su Rey D. Martín (30-31 mayo 1410 en Valldonzella). 

El Señor Tahust defendió el derecho del Conde de Luna D. Fadrique de Aragón, nieto del mismo Rey, el cual al tiempo de morir se le dejó encomendado cuando apenas era de cinco años. Tuvo sínodo en esta ciudad a 25 de Abril de 1417. De muchas épocas que se conservan en este archivo consta que aún siendo Obispo de Huesca ya pagaba anualmente a la cámara de Benedicto XIII ciertas pensiones llamadas servicios comunes y también servitia minuta. Hay algunas del año 1416. Por donde se ve que aún durante el Concilio de Constanza se mantuvo en la obediencia de este Anti-Papa, la cual debió negarle a principios de 1417, desde cuya época no se hallan tales documentos. Emprendió este Prelado la fábrica del aula capitular, sobre cuya puerta antigua descansan en una urna sus huesos, que se hallaron enterrados en la capilla de su íntimo amigo S. Vicente Ferrer, fabricada en el mismo claustro. Se hizo esta traslación el año de 1608, como dice Villagrasa. Sucedióle uno de sus coadjutores. 

XIX. D. Francisco Aguilón, natural de Valencia, hijo de D. Francisco Aguilón y Doña Leonor de Muñoz, señores de Petrés (pone Petres), como asegura Viciana en sus Genealogías. Había ya sido Canónigo de Mallorca y Gobernador de esta Iglesia cuando el Papa Martino V le nombró su Obispo en 1428. Luego que se consagró, celebró sínodo a 18 de Octubre del mismo año en el Monasterio de Val de Cristo: buen principio de otras cosas memorables que debió establecer, de que no queda memoria. Hallóse en la villa de S. Mateo día 14 de Agosto de 1429, y asistió a la renuncia que hizo de su supuesto pontificado Gil Muñoz en manos del Cardenal Pedro de Fox, Legado de Martino V. Mas por alguna indisposición corporal dejó de asistir al Concilio de Tortosa, que pocos días después celebró el mismo Legado. Firma en él Vicarius generalis Episcopi Segobric., como se puede ver en Aguirre. Hállase en este archivo la convocatoria para aquel Concilio, cuya copia envío por no hallarla en dicho escritor. Nuestro Prelado gobernó esta Iglesia hasta el año de 1437 en que murió. 

XX. Con esta ocasión, y la que ofrecía el Concilio Basileense, y aun dicen que con decreto particular del mismo, eligió el Cabildo a un Canónigo y Chantre de esta Iglesia llamado Jacobo Gilard, o más bien Gerard, como le llaman todos los documentos de ese tiempo, hombre de crédito, y del Consejo del Rey de Aragón D. Alonso V. Con el favor de este príncipe, y de los que estaban por el Basileense pudo prevalecer contra D. Gisberto Pardo de la Casta, nombrado por Eugenio IV, y tomó posesión de esta silla a 10 de Noviembre de 1438, habiendo sido consagrado por el Metropolitano de Zaragoza D. Dalmacio. Por esta última razón me ha parecido contarle entre los Prelados de esta silla; lo cual no hiciera si en tiempos más quietos y pacíficos hubiera querido alterar la disciplina contradiciendo a la elección pontificia, que ya cerca de un siglo estaba en uso con casi general consentimiento de todas nuestras Iglesias. Mas el cisma turbaba los ánimos de nuestros Reyes, y el de Aragón estuvo largos años sin poderse convenir con el Papa Eugenio IV. Finalmente, trasladado D. Jayme Gerard a Barcelona en 1445, tomó luego posesión de esta silla 

XXI. D. Gisberto Pardo de la Casta, y la gobernó hasta el 1454, en que murió en Roma. Los hechos de estos dos Obispos están harto confusos aun en el episcopologio del Señor Pérez, dejándonos con la incertidumbre de no saber a cuál de ellos pertenecen. Se reducen a haber acompañado al Rey D. Alonso V en las guerras de Nápoles como sus Consejeros, y manejado algunos otros negocios políticos. Poco ganaría esta Iglesia con la ausencia de su pastor en tiempos tan difíciles. 

XXII. D. Luis Juan del Milá, natural de Xátiva, sobrino de Calixto III, fue promovido a esta silla el mismo año que su tío a la de S. Pedro. En el siguiente 1456 fue creado Cardenal título SS. quatuor coronatorum, y hecho Legado de Bolonia y del Exârcado de Ravena (Rávena). Villagrasa, que copió esto del Señor Pérez, leyó equivocadamente la legacía de Bohemia y del Exárcado de Baviera. También se equivocó Panvinio en llamarle Obispo Segoviense, y aun Platina que en lugar de Luis le llamó Lucio. Durante su ausencia gobernó esta silla el Obispo Doliense Julián Anadón. Muerto su tío volvió a España, y fue trasladado a la Iglesia de Lérida el año de 1461. Murió muy viejo en Bélgida, y está enterrado en el convento de Santa Ana, que es de mi orden, fuera de la villa de Albayda (Albaida). Antes de su regreso de Italia debió asistir al Concilio de Mantua celebrado por el Papa Pío II; y este es el que por equivocación llamó Zurita (lib. XVI. c. 58) Francisco, Obispo de Segorbe, pues no hay por aquellos años ningún Obispo de tal nombre en esta Iglesia. 

XXIII. D. Fr. Pedro Baldó, Abad del monasterio de Valldigna, parece valenciano, aunque el Obispo Balaguer dice que nació en Albarracín. Fue elegido por Pío II en 1461, y tomó posesión a 15 de Junio del mismo año. Apenas queda memoria de los hechos de este Prelado. Es verosímil que se hallase en el Concilio nacional de Lérida, convocado el año de 1461 de orden del Papa Pío II por el Arzobispo de Tarragona y Obispo de Elna, con el fin de tratar del subsidio para la guerra contra los turcos. Murió a 9 de Julio de 1473 en Albarracín, donde está sepultado. En (su) vacante, que fue de cinco años, intentó el Capítulo recobrar sus derechos antiguos, eligiendo a D. Gonzalo Fernández de Heredia, hermano de Juan Fernández de Heredia señor de Mora; pero al cabo de muchos debates tuvo este que ceder la silla al elegido por el Papa Sixto IV, el cual fue 

XXIV. D. Bartolomé Martí, natural de Xátiva y mayordomo del Cardenal Don Rodrigo de Borja. A pesar de ser legítima su elección, y de haberse verificado el año de 1474, no pudo tomar posesión hasta pasado un año, y aun el Señor Pérez alarga esta época hasta el 2 de Mayo de 1478. El estorbo que oponía el dicho D. Gonzalo, no pudo vencerse hasta que D. Bartolomé le prometió una pensión de veinte mil sueldos. Hallábase ya en su Iglesia el año de 1479, en el cual firmó el juramento de fidelidad hecho en Valencia al Rey D. Fernando el Católico. Del mismo año es el sínodo que dicen haberse celebrado en Segorbe, en el cual se le señaló el subsidio caritativo de ocho mil sueldos. De vuelta de un viaje que hizo a Roma, celebró otro sínodo en Xérica a 8 de Junio de 1485. Partió otra vez de allí a dos años a la misma corte, donde permaneció hasta su muerte, acaecida a 22 de Enero de 1500, disfrutando solos cuatro años de la dignidad de Cardenal con el título de Santa Águeda, a que le promovió el Papa Alexandro VI. Conservó el gobierno de esta silla hasta el año 1498, en que renunciando con facultad de regreso, fue elegido a 27 de Noviembre del mismo año. 

XXV. D. Juan Marradas, natural de Valencia. Tomó posesión en Febrero de 1499, y de allí a dos meses murió antes de salir de Roma, donde había servido al Papa Alexandro VI siendo cardenal. Volvió luego a tomar posesión de esta Iglesia el cardenal Martí, y a poco tiempo la resignó en favor de su sobrino, llamado 

XXVI. D. Fr. Gilaberto Martí, natural de Alcira, monje jerónimo del convento de Santa María de la Murta. Tomó posesión de esta Iglesia a 11 de Septiembre de 1500, y murió a 12 de Enero de 1530 en Valencia, donde pasó gran parte de su pontificado por las desavenencias con D. Alfonso de Aragón, duque de Segorbe. Mostró bien en tan largos años su caridad con motivo de la peste y de las revoluciones que afligieron a este reino, llamadas comúnmente la Germanía. Expendió grandes sumas en el reparo y adorno de su Iglesia y casa episcopal. Ejemplo que han seguido con ventajas otros Prelados. Obra suya es la sepultura donde aún hoy se entierran los Obispos; y la forma que hasta pocos años ha tenía la capilla y altar mayor, donde se colocaron varios cuadros, que algunos equivocadamente atribuyen a Juan de Joanes. En tiempo de este Prelado, es a saber en 1508, dicen que se descubrió a dos leguas de esta ciudad la imagen de nuestra Señora, que llaman de la Cueva santa, de que hablaré otro día. Sucedióle en el gobierno XXVII. D. Gaspar Jofre de Borja, el primero de esta Iglesia en quien los Reyes de España ejercieron su patronato, según lo convenido con el Papa Adriano VI. Era natural de Valencia y Arcediano de aquella catedral, y el mismo a quien muerto su Arzobispo D. Alfonso de Aragón eligió el Cabildo en 1520 para su sucesor. Mas quedó todo sin efecto, porque el Papa León X nombró para Arzobispo de Valencia a D. Erardo de la Marca a presentación de Carlos V. Fue después provisto por el Papa Clemente VII en esta silla, de la cual tomó posesión a 6 de Febrero de 1531. En el mismo año ya celebró sínodo en Chelva a 30 de Agosto. Fue Prelado liberal y de gran corazón. Consagró la Iglesia mayor que su antecesor había reparado; y por haberse hecho esta ceremonia Domingo a 7 de Mayo de 1534, mandó que anualmente se celebrase esta dedicación en la dominica de Mayo más próxima a la fiesta de S. Estanislao. Confirmó el año de 1548 la constitución de las insignias o armiños blancos en las capas de los Canónigos, la cual aprobó después Julio III, porque hasta este tiempo sólo habían usado de pieles de color gris. Obedeciendo a la convocatoria de Julio III se halló en la continuación del Concilio Tridentino el año de 1551, llevando consigo al Dr. Jayme Ferruz, valenciano. De este teólogo por equivocación dijo Pallavicino que acompañó al Obispo de Segovia (a: Hist. Conc. Trident. Lib. XII. cap. X. núm. 24.). Pocos años se detuvo allá, pues sabemos que murió de apoplexía (apoplejía) en Valencia a 18 de Febrero de 1556. El mismo año se imprimió en Valencia el breviario segobricense que él había corregido, y es la única memoria de este género que se conserva. Sucedióle el mismo año y a 6 de Septiembre 

XXVIII. D. Fr. Juan de Muñatones, natural de Briviesca, del orden de S. Agustín. Asistió a la conclusión del Concilio Tridentino, y subscribió en él. De vuelta a España se halló en el Concilio provincial de Zaragoza, que celebró su Arzobispo D. Fernando de Aragón en 1565; y el año siguiente tuvo sínodo diocesano en Vivel a 1.° de Junio. Entre varias muestras que dejó este Prelado de su caridad episcopal, es muy digna de ser imitada la fábrica del puente que construyó junto a Xérica en el camino real de Zaragoza, gastando en ella tres mil y quinientos ducados. Hízose el año de 1570, como lo testifica la inscripción que en él se puso y publicó Pons (tomo IV. Carta 7. núm. 32.). Murió finalmente en Valencia a 15 de Abril de 1571: su cuerpo fue trasladado primero a Segorbe y después a su patria, donde yace en la Iglesia Colegial. Fue hombre muy docto; después de varios cargos de su orden se hallaba de maestro del Príncipe D. Carlos, primogénito de Felipe II cuando le hicieron Obispo. No contribuyó poco con sus luces a la formación de las nuevas constituciones que se hicieron en Valencia para los moriscos recién convertidos; donde se juntó el año de 1568 con el Arzobispo de aquella silla D. Fernando Loazes, el de Orihuela D. Gregorio Gallo, el de Tortosa D. Martín de Córdoba, y el Licenciado Miranda, Comisario inquisidor en la causa de los moriscos. Era grande amigo de Santo Tomás de Villanueva, cuyos sermones recogió e ilustró con una docta prefación, que se halla en la primera edición de 1572. 

XXIX. D. Francisco de Soto Salazar, natural de Ávila en Castilla la vieja, se hallaba de Consejero de la Inquisición cuando, a presentación de Felipe II, fue nombrado por San Pío V para este Obispado el año de 1571. Pocos meses después fue hecho Comisario general de la santa Cruzada: destino que le obligó a residir continuamente en la corte, y a dejar pocas memorias de su celo y beneficencia entre sus feligreses. Sólo sabemos que en el año segundo de su pontificado publicó el decreto de S. Pío V sobre la uniformidad de los oficios eclesiásticos, expedido ya cuatro años había. También es memorable este Obispo por acabarse en él la época de la unión de las Iglesias de Segorbe y Albarracín. Fue así que trasladado nuestro D. Francisco a la de Salamanca a 21 de Julio de 1576, el Papa Gregorio XIII, a instancias del Rey Felipe II, dividió estas Iglesias, que desde los tiempos de Alexandro IV permanecieron unidas por espacio de trescientos diez y ocho años. Expidió su Bula a 21 de Julio de 1577. En la copia que envío verás las causas que le movieron a ello, y las nuevas disposiciones que se tomaron para el decoro y mayor ornato de esta Iglesia (a: Véase el apéndice núm. XIII.), la cual fue hecha sufragánea de la de Valencia, quedando Albarracín en la jurisdicción antigua de Zaragoza. Nuevo orden de cosas y nueva serie de Prelados, que pide nuevos alientos: veremos si los tendré para continuar el correo siguiente. 

Dios te guarde. Segorbe &c. 

NOTAS Y OBSERVACIONES. 

(1) Parece ser el primero que mandó se pusiese cepillo en las Iglesias, con el fin de recoger limosna para la fábrica. La necesidad de recoger para este fin limosna en cepillos, o por medio de demandantes, nació de haberse olvidado los cánones en que se prescribía a los Obispos el uso de las rentas eclesiásticas, en cuya distribución, que llama S. Gregorio M. canonica partitio, por decreto del Concilio romano, celebrado en tiempo de S. Silvestre Papa, se asignó a la fábrica de las Iglesias la cuarta parte, y en España la tercera, como consta del Concilio Tarraconense del año 516 (can. VIII.) y de los Toledanos, IV (cap. XXXII.) y IX (cap. VI.), y de otros. No fue este el primer plan de la Iglesia en el repartimiento de los bienes eclesiásticos. Porque en los primeros tiempos se dejaba esto al juicio de los Obispos, como consta de los cánones llamados apostólicos (can. XIV.), donde se lee: Pracipimus ut in potestate suàm Episcopus Ecclesiae res habeat; y antes (can. V.), se previene también que los dones de los fieles se lleven a la casa del Obispo y del Presbítero para que a su juicio se distribuyan entre los Diáconos y los demás Clérigos. Sobre lo cual escribió una sabia y piadosa carta a todos los Obispos Urbano I (V. Loaysa Not. ad can. VIII. Concilii Tarracon. ann. DXVI.). Sin duda se observaron algunos defectos en la distribución de estas rentas, y descuido en los puntos principales a que debían destinarse, cuando ya el Concilio XVI de Toledo, celebrado en 693, se queja de que se echaba de ver quorundam consuetudo inordinata Sacerdotum, qui Parochias suas ultra modum diversis exactionibus vel angariis comprimunt, vel quòd quamplures Ecclesiae destitutae persistunt (can. V.). Para precaver estos males mandó, ut tertias, quas antiqui conones de Parochiis suis habendas Episcopis censuerunt, si eas exigendas crediderint, ab ipsis Episcopis diruptae Ecclesiae reparentur: si vero eas maluerint reddere, ab earundem Ecclesiarum cultoribus, sub curam et sollicitudine sui Pontificis,  reparatio eisdem adhibenda est basilicis. Separada la tercera parte de estas rentas para la fábrica por decreto del primer Concilio de Braga, se encomendó su administración al Arcediano o al Arcipreste con la obligación de dar cuenta de ello al Obispo; cuyo plan, observado primero en toda Galicia, le adoptaron adelante las otras provincias de España. Sin embargo de esta ley general, el citado Concilio XVI de Toledo dio licencia a los Obispos para que en el caso de estar bien conservadas o reparadas las Iglesias, dispusiesen de la tercera parte de la fábrica. Quod si omnes Ecclesiae, dice, aut incolumes fuerint, aut, quae diruptae erant, reparatae extiterint, secundum antiquorum canonum instituta, tertias sibi debitas unusquisque Episcopus assequi si voluerit, facultas illi omnimoda erit, ita videlicet, ut citra ipsas tertias, nullus Episcoporum quippiam pro Regis inquisitionibus a Paroquitanis Ecclesiis exigat, nihilque de praediis ipsarum Ecclesiarum cuiquam aliquid causa stipendii dare praesumat (Conc. Tolet. XVI. c. V.). Algún defecto pudo caber en el uso de esta licencia, cuando en los siglos posteriores se ha observado desigualdad en las dotaciones para la fábrica de algunas Iglesias, y en otras extrema necesidad de sostenerse y repararse con limosnas. 

(2) Hasta ese tiempo se halla sólo memoria de cuestores o demandantes. A estos cuestores o demandantes pudo dar ocasión en España la falta que hizo para la reparación de los templos la tercera parte de las rentas eclesiásticas, otorgada por la silla apostólica a D. Alonso X, Rey de Castilla y de León, hacia los años 1275, para ayuda a los gastos de la guerra contra los moros (Mariana, historia de España, lib. XIII. cap. XXII.), No hablo de los tiempos anteriores, en que los Reyes de España, señaladamente los de León, conservando los derechos de la monarquía goda, fueron dueños de los diezmos eclesiásticos, no sólo por haber ganado la tierra de los moros, dice Sandoval (Cron. de D. Alfonso VII .cap. 66.), pues antes que se perdiese España usaban de este derecho, y después de perdida le tuvieron en tierras que nunca los moros ganaron, y en otras que cobraron de los moros, antes que los Papas diesen las bulas a los Reyes de Aragón. De esto hay varías memorias. En el privilegio otorgado por D. Alonso el Sabio a la Catedral de Segovia a 13 de Septiembre de 1258, se ve que pertenecía a la real hacienda la percepción del diezmo de todo el aceite del Alxarafe (aljarafe) de Sevilla, y los diezmos de los donadios hechos en la conquista de Sevilla a los Obispos, Ricoshombres y órdenes Militares (V. el Ilustrador de Mariana t. V. pág. 124.), Duró este señorío de nuestros Reyes por lo menos hasta el reinado de D. Alonso VI, el cual habiendo conquistado a Toledo, tratando de restaurar y dotar su Iglesia metropolitana, entre otras donaciones le concedió tertiam partem decimarum omnium Ecclesiarum quae in ejus dioecesi fuerint consecrata. Publicaron este documento los editores de la historia de Mariana en Valencia. T. V. apénd. I. pág. 397.

La concesión de estas tercias hecha a D. Alonso X en el siglo XIII la confirmó el Papa Martino V, destinándolas al mismo objeto de la guerra contra infieles, con la condición de que de veinte en veinte años se partiese aquella tercera parte entre la fábrica de las Iglesias y la Cámara apostólica. Revocó después esta concesión Sixto IV. Pero hacia los años 1475 volvieron las cosas al estado que describe Odorico Raynaldo (ad ann. 1475. n. 19. 20.), quedando muchas de nuestras Iglesias en el pie de las de otros reinos, donde no se destina parte de los diezmos para la fábrica. Merecen leerse sobre esto Tomasino (Vet. et nov. Eccl. discipl. p. III. lib. II. cap. XXXVI. n. IX.) y nuestro Salgado (de reg. protect. p. III. cap. V.). Separada de su institución la parte destinada para la fábrica y reparación de las Iglesias, hubo necesidad de suplir esta falta con las limosnas particulares de los fieles. Para este fin los Prelados y los Cabildos nombraban de entre el pueblo recaudadores y tesoreros de aquel caudal, templando en algún modo lo prevenido por el Concilio Calcedonense acerca de esta intervención de los seglares en la administración de los bienes eclesiásticos (Tomasino loc. laud. n. VI.). Este fue el principio de las que ahora llamamos juntas de fábrica, presididas regularmente por los Párrocos u otras personas eclesiásticas constituidas en dignidad. Es verosímil que para evitar las molestias que trae consigo toda recaudación comenzasen a ponerse estos cepos o arquillas en las Iglesias donde acuden los fieles, para que se recogiese la limosna de la fábrica sin incomodar a nadie del pueblo

Entradas más vistas