jueves, 2 de julio de 2026

XVI. Constitutiones pro ordinando choro, Tarraconensis, Antonio Augustino

XVI. 

Constitutiones pro ordinando choro S. M. E. Tarraconensis dispositae ab Archiepiscopo D. Antonio Augustino. (Vid. pág. 37.)

Ex exempl. typis dat. ejusd. chor.

Nos Antonius Augustinus, Sanctae Tarraconensis ecclesiae Archiepiscopus, reformationi ejusdem ecclesiae quoad chorum et divinorum officiorum celebrationem, collapsaeque in ea ecclesiasticae (con ss) disciplinae restitutioni intendentes, vestigiisque praedecessorum nostrorum inhaerentes, infrascripta de venerabilium fratrum nostrorum canonicorum, et Capituli ejusdem ecclesiae consilio et assensu constituenda duximus, eaque ab omnibus ipsius ecclesiae canonicis, commensalibus, beneficiatis, et personis assidue observari debere decernimus.
Et quia praecipuum eorundem canonicorum, commensalium, beneficiatorum, et personarum officium esse dignoscitur, ut divinis laudibus in ipsa ecclesia quotidie statis horis vacent, accurateque ac diligenter cultum in ea exequantur divinum; idcirco, ne maledictioni, quam Dominus per Hyeremiam Prophetam comminatus est, dicens: Maledictus homo, qui opus Dei facit negligenter, obnoxii reperiantur, statuimus et ordinamus ut omnes supra dicti, quos causa justa et rationabilis non excusaverit, omissis quibuslibet aliis negotiis, quotidie postquam congrua cimbalorum pulsatione signum praemissum fuerit, statis horis ad ipsam ecclesiam cum decenti ecclesiastico habitu seu vestitu coloris nigri tempestive conveniant, et superpelliceis mundis, et capis seu almutiis juxta temporis qualitatem, ac status et ordinis uniuscujusque ipsorum exigentiam induti chorum ante inchoationem officii ingrediantur, in eoque, servata gravitate, quam et locus et officium exposcunt, non secum, nec cum aliis confabulentur aut colloquantur, neque collitigent, neque ultro citroque ab stallo ad stallum commeant sive discurrant aut vagentur, neque litteras aut scripturas aliquas perlegant, sed spirituale aliquid meditantes orationi se praeparent, et divino cultui dumtaxat intendant. Et quia psallendi gratia in chorum convenerunt, non eos voci parcere, obmutescere, aut clausa hora tenere decet, sed omnes pariter et spiritu et mente psallentes, divinas laudes
per singulas horas non cursim et festinanter, sed tractim et cum decenti pausa, debitam inter solemne et feriale officium facientes differentiam, distincte ac integre devoteque ac reverenter decantent, ita ut quae simul cantanda fuerint, una et viva voce simul cantent, simul continuent et simul pausent; neque versus ab alterutro ex choris incipiatur, priusquam ab alterutro eorum fuerit integre finitus, et plene decantatus.
Preterea nemo private legat horas suas in choro dum divina ab aliis peraguntur, idemque in processionibus etiam funeralibus, quaecumque intra et extra ipsam ecclesiam fient, volumus observari, ut in eis omnes, quasi in ipso choro existentes, decenti gravitate in incessu et aliis omnibus adhibita, mutuas itidem confabulationes et colloquutiones atque controversias devitent, et quae cantanda fuerint simul etiam, ut supra dictum est, decantent, oculos ac mentem ab omni indecenti evagatione cohibentes, nemini honoris causa caput aperientes, teneanturque omnes cum ipsa processione ab ipso choro egredi, et cum ea ad chorum ipsum redire, et nullo modo illam extra chorum intrare, seu illi se quoquomodo immiscere, aut ab ea recedere. Quicumque autem chorum statis horis, aut etiam postea ingressi fuerint, ab eo non exeant, sive recedant, quousque officium illius horae expletum fuerit, nisi forte alicujus supervenientis necessitatis causa, aut Missam celebraturi, seu piaculari confessione propriam, aut alterius conscientiam expiaturi, aut ad aliquod aliud ipsi ecclesiae debitum obsequium seu ministerium, extra ipsum chorum interim per eos exequendum, ab eo qui hoc munere evocandorum sacerdotum fungitur, fuerint spetialiter evocati; idemque in processionibus itidem observetur.
Quod si quis tardius quam debuit chorum intraverit, aut hora debita chorum ingressus ab eodem choro ante expletum officium, etiam minus illius horae recesserit, etiam si postea, nondum finito officio ejusdem horae, in chorum redierit, aut in choro existens obmutescendo, aut etiam dormiendo majorem partem officii illius horae, quae tunc dicetur, seu decantabitur, una cum aliis non dixerit seu decantaverit, distributionem illius horae ipso facto amittat; et si forte ei erogata, et ab eo percepta fuerit, illam tamen nullatenus sibi adquirat, nec suam faciat; sed ad illius restitutionem omnino teneatur, et obligatus existat; neque etiam praetextu quod summa distributionis hujusmodi parva ac minima sit, ab illius restitutione excusari, aut poenes se illam tuta conscientia retinere valeat, sed ea prorsus careat, quavis collustione, aut remissione exclusa.
Chorum vero tarde ingredi censebuntur quicumque in utrisque Vesperis, Completorio, Matutinis, Prima, Tertia, Sexta et Nona post incoeptum primum Psalmum cujuslibet praedictarum horarum, et quando in Vesperis, et Matutinis praemittitur officium minus Beatae Mariae, qui post incoeptum officium majus, et in Missa sive matutinali, sive anniversarii defunctorum, sive etiam conventuali qui post incoeptum Kyrie eleyson, chorum ipsum ingredientur. Chorum praeterea nemo ingrediatur, aut ab eo discedat quandocumque in ipso genibus flexis orabitur, nec quando Evangelium aut Pater noster, aut Oratio in altari intra Missarum solemnia, aut in choro singulis horis decantabitur, aut summisa (: summissa) voce dicetur, nec quando distributio in choro interessentibus erogabitur.
Genua autem in choro flectenda sunt in officio Missae in Hymno Angelico ad Adoramus te, et in Symbolo Niceno ad Incarnatus est, usque Et homo factus est; et in Prefatione ad Gratias agamus Domino Deo nostro, et ad elevationem Sacrosanti Corporis et Sanguinis Domini nostri Jesu Christi, et ad benedictionem archiepiscopalem, tam in Missa, quam in Vesperis; et in cantico Te Deum laudamus ad versum Te ergo quaesumus tuis famulis subveni, quos praetioso sanguine redemisti; et in Laudibus et Vesperis et aliis horis ad praeces feriales, quando dicendae sunt, et in fine Laudum, et ultimae horae quando discedendum est a choro, et in fine Completorii ad Antiphonam Beatae Mariae, quae per annum dicenda est, praeterquam tempore paschali ad Antiphonam Regina Coeli, quae stando dici consuevit, et in Praefatione ad Gratias agamus Domino Deo nostro. Erigi insuper et stare cathedrae non subnixus, et caput aperire debet quicumque, sive Praesidens, sive hebdomadarius, sive Praecentor, Succentorve, aut quivis alius fuerit, qui officium ipsum, Hymnum, Antiphonam, Psalmum, Capitulum, Responsorium, Versum, Lectionem, Absolutionem, Benedictionem, Orationem, Prophetiam, Epistolam, Evangelium, Benedicamus, Gloria Patri incipiet, praecinet sive intonavit, dicet aut decantavit, ac omnes alii etiam quicumque in ipso choro fuerint, quando diebus Dominicis in aspersione aquae benedictae Antiphona Asperges me Domine, aut Vidi aquam, ac versiculi et oratio ante et post processionem decantabuntur; et in officio Missae Hymnus Angelicus Gloria in excelsis Deo, Dominus vobiscum, Orationes, Evangelium, Praefatio, Pater noster usque ac peractam communionem, et Ite Missa est, vel Benedicamus decantabuntur, et benedictio dabitur, et Evangelium Santi Joannis dicetur in fine Missae, et quando ante officium cujuslibet horae Pater noster, et Ave Maria, et in Matutinis, et Prima etiam Credo in Deum et in Completorio post Lectionem brevem Adjutorium nostrum, Pater noster, et Confiteor summissa voce dicentur, et quando in initio officii, etiam minoris, in Matutinis Domine labia mea aperies, et in Completorio, Converte nos Deus salutaris noster, ac in iisdem Matutinis, et Completorio, Laudibusque, ac singulis aliis horis, Deus in adjutorium, Gloria Patri, Invitatorium cum psalmo, Venite exultemus Domino, ac Hymni, Capitula, et Dominus vobiscum, et Oratio, et Benedicamus Domino, et in fine Psalmorum, ac in Responsoriis Nocturnorum et Horarum Gloria Patri, et in ipsis Nocturnis etiam Deffunctorum, Versiculi, Pater noster, Absolutiones, et Benedictiones ante ipsas Lectiones, et in 
eisdem Lectionibus, Evangelium, et in Anniversariis Defunctorum in Absolutionibus eorum Responsoria, Kyrieleyson, Pater noster, Versiculi et Orationes, et in Prima Christe Fili Dei vivi, et in Completorio, In manus tuas Domine, responsoria brevia et praeces dominicales, et Praetiosa, et Cantica Magnificat, Benedictus, et Nunc dimittis decantabuntur, seu summissa voce dicentur. Curabit praeterea Succentor, is qui chorum reget, ut quandocumque inter peragenda divina officia aliquid ex libris in 
faldistoriis existentibus decantandum fuerit, ut puta, Antiphona, Responsorium, Gloria in excelsis, Graduale, Alleluya, Offertorium, Sanctus, Communio et similia, ut ab omnibus proprius ab ipsa faldistoria accedatur, ut inibi simul cum debita sonoritate et consonantia quae decantanda fuerint ab omnibus decantentur.
Quod si quis eo accedere et cantare neglexerit, distributione illius horae mulctetur; quod si contumax fuerit, arbitrio nostro seu Vicarii nostri generalis punietur: nobis autem et Vicario nostro absentibus, arbitrio canonici Praecentoris, seu alterius canonici tunc hebdomadarii, vel tunc officio Praesidentis, aut canonici antiquioris, qui tunc in choro adfuerint, quos executores harum nostrarum Constitutionum, et ordinationum constituimus et deputamus, ita tamen ut non omnes eodem tempore id munus exequantur, sed alternatim alter alterius absentis, ordine quo supra descripti sunt, vice fungatur.
Curavit insuper ut qui in celebratione divinorum palliis ac baculis in choro uti debent, sive ii canonici, sive commensales, sive beneficiati fuerint, ut ea statis diebus per vices suas, uti tenentur, assumant, et susceptum munus juxta antiquam ipsius ecclesiae consuetudinem hactenus observatam expleant. Quod si qui munus injunctum exequi, ut tenentur, 
neglexerint, arbitrali poena per nos, seu eundem Vicarium nostrum, aut alios supra dictos infligenda mulctentur. Bacculos vero eis porrigent, et ab eisdem deponendos accipiant beneficiati novitii, qui tunc in choro aderunt; alias si id facere neglexerint, itidem mulctandi.
Diebus novem Lectionum diaconus et subdiaconus feriales, et commensalis parrochialis, qui tunc hebdomadarius non fuerit, Matutinis intersint, illi quidem secundam et tertiam, iste vero quartam lectionem dicturi seu decantaturi.
Constituimus praeterea ut de coetero quicumque sive canonicus sive commensalis, sive beneficiatus, postquam canonicatus, commensaliae, seu beneficii sibi quacumque authoritate collati possessionem in ipsa nostra eccl. Tarracon. assequutus fuerit, si bene juxta artis regulam cantare nescierit, intra annum a die adeptae per eum possessionis cantum, quem planum vocant, ediscere teneatur; et quicumque hoc facere neglexerit, seu omisserit, legitima causa cessante, post exactum annum hujusmodi, distributionibus quotidianis privetur, nec illas amplius lucrari, aut percipere ullatenus valeat, donec bene cantare didiscerit, et per Succentores, ac Magistrum cantus ipsius ecclesiae de ejus habilitate
et idoneitate quo ad cantum planum medio eorum juramento, relatio in Capitulo ipsis canonicis facta fuerit, et per ipsos Reverendos canonicos et Capitulum approbata fuerit; inhibentes propterea ipsius ecclesiae bursario, seu distributionum hujusmodi erogatori, ne cuiquam post decursum annum hujusmodi distributiones praedictas ullatenus eroget, 
nisi prius relatione, ut praedicitur, facta, et per Capitulum ipsum approbata, eique per syndicos ejusdem Capituli notificata. = A. A. Archiepiscopus Tarraconensis.

XV. Carta del Obispo de Lérida D. Antonio Agustín a D. Francisco de Vargas, embajador de Felipe II en Roma, año 1562

XV.

Carta del Obispo de Lérida D. Antonio Agustín a D. Francisco de Vargas, embajador de Felipe II en Roma, año 1562. (Vid. pág. 33.)

Muy Illmo. Señor:

Por otra mía di aviso a V. S. de lo que pasó en la congregación de Españoles primero, y después en la general, aunque dexé algunas particularidades, de las que daré parte en esta, porque conciernen a la historia de la sesión (session) de hoy, la qual se hizo con toda la solemnidad acostumbrada. Dixo la misa el Cardenal de Mantua. Hízose procesión desde S. Pedro, cuya fiesta era, hasta la iglesia mayor. Halláronse quatro Legados Cardenales, y otro Cardenal no Legado el qual fue con mitra de damasco y capa pluvial (se lee pluviel), y los Legados con mitras doro tirado y capas de damasco colorado y cenefas de tela de oro. Hubo tres Patriarchas, el de Hierusalem, y Aquileya (electo o coadjutor) y el de Venecia. Hubo diez Arzobispos, entre los quales estuvo Braga in suo inferiori loco, y no se leyó su breve (me auctore) ni la reservación sine praeiudicio, porque él se contentó que se hubiese leído en la congregación, y ha obtenido otro breve más cumplido, el qual yo estorbé que se le diese hasta pasada esta sesión por ciertas palabras enunciativas que podían causar escándalo. Hubo entre todos sin los Cardenales ciento y seis Obispos, y sin los Abades que son quatro, y tres Generales; aunque el Obispo de Oviedo estaba malo de una reuma en un ojo, y no se halló, ni otro Obispo que se fue a Venecia, y no es vuelto; ni Mesina, ni Alife han llegado, ni los Embaxadores del Emperador, sino uno que llegó quando salíamos de la iglesia, que es el Quinque-Ecclesiense. Hallose presente en público el Duque de Mantua, y sentose con los Cardenales; está muy flaquillo y de mala manera. Lo que se hizo fue que después de la procesión y misa del Espíritu Santo, oró en latín el Arzobispo de Rijoles en Calabria. Después se dixeron las letanías y oraciones acostumbradas: después estando los quatro Legados en el sitio del altar en sendas sillas vueltos a los Obispos, leyó el secretario del Concilio la bula original de la convocación, y otra bula de los poderes donde está nombrado Puteo y no Altemps. Dales poder de presidir en el Concilio a los que aquí se hallaren, y para mandar executar los decretos que les pareciere de los pasados, y no dice para transferir, ni para extinguir o suspender el Concilio. Yo procuraré enviar la copia, si la pudiere haber: basta que note esto de pasada. Leídas estas dos bulas tornó el Arzobispo de Rijoles al púlpito, y leyó los dos decretos por sí cada uno, y esperó los votos, los quales fueron todos conformes en lo del  día de la sesión, para los XXVI de febrero, día de mi nacimiento. Mas en el otro hubo diferencia en el voto del Granatense y Orense, y de Almería y León. A estos dos, que estaban cerca de mí, entendí que consentían en el decreto, con tal condición, que lo que propusiesen los Legados fuese cosa que el Concilio juzgase que hubiesen de proponer, dando a entender que no se contentaban que los Legados solos propusiesen lo que les pareciese, sino que otros pudiesen proponer, si al Concilio pareciese digno; mas como fueron solos, no se hizo caudal dello. Lo que dio por escrito el Granatense y Orense no he visto; mas sospecho que habrán dicho lo mismo, o que les contentaba el decreto, quitadas aquellas palabras proponentibus Legatis; sobre lo qual hay también que después del día de la congregación de Españoles, en la qual se concertó que el Arzobispo con otros dos fuesen a hablar a los Legados, y les pidiesen la palabra de las condiciones con que se rendían, que eran con que se añadiese: sublata quacumque suspensione iuxta formam bullae, y que se declarase adelante la continuación del Concilio y de las materias pasadas, y se asegurase lo pasado: lo qual todo se concedió cessante impedimento. Con el Arzobispo fueron el Obispo de Vique y el de León, y después al Arzobispo y a mí nos fue leído este decreto como está o con ciertas palabras más, las quales por mi voto se mudaron que eran perjudiciales a ciertos Señores de Italia. El Arzobispo con gran humildad dixo: Placet; yo dixe que tenía cierto escrúpulo, no sobre la materia de la continuación, sino sobre otras cosas, y hablé aparte con el Cardenal Simoneta, y assi nos fuimos a sentar el Arzobispo é yo a la sala de la congregación, en la qual Granada dixo también Placet, y todos los Españoles e Italianos. El día siguiente vino a mí, y me dixo que había quedado con un escrúpulo del qual había sentido dudar a otros Prelados, de aquellas palabras proponentibus, que eran insólitas y que restringían la libertad del Concilio, y que sonarían mal fuera. Pareciome que decía algo: ofrecile de avisar a los Legados, y ver si podría hacérselas quitar. Yo hize mis diligencias, y en efecto no pude salir con ello, por haber sido pasados por la congregación, y ser palabras de uno de los Legados y en favor de todos. Al Arzobispo pareció de votar in scriptis. Tememos que los Legados hagan resentimiento sobre estos tres votos, diciendo que niegan la presidencia de Su Santidad, a lo qual hallaremos remedio con el polvo del verso virgiliano: pulveris exigui iactu comprenssa quiescunt. Hubo un yerro muy grande en esta sesión, que los Legados no mostraron a nadie lo que hallaron y demandaron en público, ni dieron copias a los que habían de responder, ni tuvieron (se lee con b) consejo particular, ni sabían lo que habían de hazer hasta el punto postrero, ni estaban muy conformes. Alguna ocasión les dio la revuelta de que se temían los Españoles, y ser novicios y muchos. De mi hazen más caso del que yo querría, y me voy retirando quanto puedo, porque no me metan en algún laberinto, y por poder ser más libre, etc.
En Trento a XIX de enero de 1562.

Entradas más vistas