XVI. Constitutiones pro ordinando choro, Tarraconensis, Antonio Augustino

XVI. 

Constitutiones pro ordinando choro S. M. E. Tarraconensis dispositae ab Archiepiscopo D. Antonio Augustino. (Vid. pág. 37.)

Ex exempl. typis dat. ejusd. chor.

Nos Antonius Augustinus, Sanctae Tarraconensis ecclesiae Archiepiscopus, reformationi ejusdem ecclesiae quoad chorum et divinorum officiorum celebrationem, collapsaeque in ea ecclesiasticae (con ss) disciplinae restitutioni intendentes, vestigiisque praedecessorum nostrorum inhaerentes, infrascripta de venerabilium fratrum nostrorum canonicorum, et Capituli ejusdem ecclesiae consilio et assensu constituenda duximus, eaque ab omnibus ipsius ecclesiae canonicis, commensalibus, beneficiatis, et personis assidue observari debere decernimus.

Et quia praecipuum eorundem canonicorum, commensalium, beneficiatorum, et personarum officium esse dignoscitur, ut divinis laudibus in ipsa ecclesia quotidie statis horis vacent, accurateque ac diligenter cultum in ea exequantur divinum; idcirco, ne maledictioni, quam Dominus per Hyeremiam Prophetam comminatus est, dicens: Maledictus homo, qui opus Dei facit negligenter, obnoxii reperiantur, statuimus et ordinamus ut omnes supra dicti, quos causa justa et rationabilis non excusaverit, omissis quibuslibet aliis negotiis, quotidie postquam congrua cimbalorum pulsatione signum praemissum fuerit, statis horis ad ipsam ecclesiam cum decenti ecclesiastico habitu seu vestitu coloris nigri tempestive conveniant, et superpelliceis mundis, et capis seu almutiis juxta temporis qualitatem, ac status et ordinis uniuscujusque ipsorum exigentiam induti chorum ante inchoationem officii ingrediantur, in eoque, servata gravitate, quam et locus et officium exposcunt, non secum, nec cum aliis confabulentur aut colloquantur, neque collitigent, neque ultro citroque ab stallo ad stallum commeant sive discurrant aut vagentur, neque litteras aut scripturas aliquas perlegant, sed spirituale aliquid meditantes orationi se praeparent, et divino cultui dumtaxat intendant. Et quia psallendi gratia in chorum convenerunt, non eos voci parcere, obmutescere, aut clausa hora tenere decet, sed omnes pariter et spiritu et mente psallentes, divinas laudes

per singulas horas non cursim et festinanter, sed tractim et cum decenti pausa, debitam inter solemne et feriale officium facientes differentiam, distincte ac integre devoteque ac reverenter decantent, ita ut quae simul cantanda fuerint, una et viva voce simul cantent, simul continuent et simul pausent; neque versus ab alterutro ex choris incipiatur, priusquam ab alterutro eorum fuerit integre finitus, et plene decantatus.

Preterea nemo private legat horas suas in choro dum divina ab aliis peraguntur, idemque in processionibus etiam funeralibus, quaecumque intra et extra ipsam ecclesiam fient, volumus observari, ut in eis omnes, quasi in ipso choro existentes, decenti gravitate in incessu et aliis omnibus adhibita, mutuas itidem confabulationes et colloquutiones atque controversias devitent, et quae cantanda fuerint simul etiam, ut supra dictum est, decantent, oculos ac mentem ab omni indecenti evagatione cohibentes, nemini honoris causa caput aperientes, teneanturque omnes cum ipsa processione ab ipso choro egredi, et cum ea ad chorum ipsum redire, et nullo modo illam extra chorum intrare, seu illi se quoquomodo immiscere, aut ab ea recedere. Quicumque autem chorum statis horis, aut etiam postea ingressi fuerint, ab eo non exeant, sive recedant, quousque officium illius horae expletum fuerit, nisi forte alicujus supervenientis necessitatis causa, aut Missam celebraturi, seu piaculari confessione propriam, aut alterius conscientiam expiaturi, aut ad aliquod aliud ipsi ecclesiae debitum obsequium seu ministerium, extra ipsum chorum interim per eos exequendum, ab eo qui hoc munere evocandorum sacerdotum fungitur, fuerint spetialiter evocati; idemque in processionibus itidem observetur.

Quod si quis tardius quam debuit chorum intraverit, aut hora debita chorum ingressus ab eodem choro ante expletum officium, etiam minus illius horae recesserit, etiam si postea, nondum finito officio ejusdem horae, in chorum redierit, aut in choro existens obmutescendo, aut etiam dormiendo majorem partem officii illius horae, quae tunc dicetur, seu decantabitur, una cum aliis non dixerit seu decantaverit, distributionem illius horae ipso facto amittat; et si forte ei erogata, et ab eo percepta fuerit, illam tamen nullatenus sibi adquirat, nec suam faciat; sed ad illius restitutionem omnino teneatur, et obligatus existat; neque etiam praetextu quod summa distributionis hujusmodi parva ac minima sit, ab illius restitutione excusari, aut poenes se illam tuta conscientia retinere valeat, sed ea prorsus careat, quavis collustione, aut remissione exclusa.

Chorum vero tarde ingredi censebuntur quicumque in utrisque Vesperis, Completorio, Matutinis, Prima, Tertia, Sexta et Nona post incoeptum primum Psalmum cujuslibet praedictarum horarum, et quando in Vesperis, et Matutinis praemittitur officium minus Beatae Mariae, qui post incoeptum officium majus, et in Missa sive matutinali, sive anniversarii defunctorum, sive etiam conventuali qui post incoeptum Kyrie eleyson, chorum ipsum ingredientur. Chorum praeterea nemo ingrediatur, aut ab eo discedat quandocumque in ipso genibus flexis orabitur, nec quando Evangelium aut Pater noster, aut Oratio in altari intra Missarum solemnia, aut in choro singulis horis decantabitur, aut summisa (: summissa) voce dicetur, nec quando distributio in choro interessentibus erogabitur.

Genua autem in choro flectenda sunt in officio Missae in Hymno Angelico ad Adoramus te, et in Symbolo Niceno ad Incarnatus est, usque Et homo factus est; et in Prefatione ad Gratias agamus Domino Deo nostro, et ad elevationem Sacrosanti Corporis et Sanguinis Domini nostri Jesu Christi, et ad benedictionem archiepiscopalem, tam in Missa, quam in Vesperis; et in cantico Te Deum laudamus ad versum Te ergo quaesumus tuis famulis subveni, quos praetioso sanguine redemisti; et in Laudibus et Vesperis et aliis horis ad praeces feriales, quando dicendae sunt, et in fine Laudum, et ultimae horae quando discedendum est a choro, et in fine Completorii ad Antiphonam Beatae Mariae, quae per annum dicenda est, praeterquam tempore paschali ad Antiphonam Regina Coeli, quae stando dici consuevit, et in Praefatione ad Gratias agamus Domino Deo nostro. Erigi insuper et stare cathedrae non subnixus, et caput aperire debet quicumque, sive Praesidens, sive hebdomadarius, sive Praecentor, Succentorve, aut quivis alius fuerit, qui officium ipsum, Hymnum, Antiphonam, Psalmum, Capitulum, Responsorium, Versum, Lectionem, Absolutionem, Benedictionem, Orationem, Prophetiam, Epistolam, Evangelium, Benedicamus, Gloria Patri incipiet, praecinet sive intonavit, dicet aut decantavit, ac omnes alii etiam quicumque in ipso choro fuerint, quando diebus Dominicis in aspersione aquae benedictae Antiphona Asperges me Domine, aut Vidi aquam, ac versiculi et oratio ante et post processionem decantabuntur; et in officio Missae Hymnus Angelicus Gloria in excelsis Deo, Dominus vobiscum, Orationes, Evangelium, Praefatio, Pater noster usque ac peractam communionem, et Ite Missa est, vel Benedicamus decantabuntur, et benedictio dabitur, et Evangelium Santi Joannis dicetur in fine Missae, et quando ante officium cujuslibet horae Pater noster, et Ave Maria, et in Matutinis, et Prima etiam Credo in Deum et in Completorio post Lectionem brevem Adjutorium nostrum, Pater noster, et Confiteor summissa voce dicentur, et quando in initio officii, etiam minoris, in Matutinis Domine labia mea aperies, et in Completorio, Converte nos Deus salutaris noster, ac in iisdem Matutinis, et Completorio, Laudibusque, ac singulis aliis horis, Deus in adjutorium, Gloria Patri, Invitatorium cum psalmo, Venite exultemus Domino, ac Hymni, Capitula, et Dominus vobiscum, et Oratio, et Benedicamus Domino, et in fine Psalmorum, ac in Responsoriis Nocturnorum et Horarum Gloria Patri, et in ipsis Nocturnis etiam Deffunctorum, Versiculi, Pater noster, Absolutiones, et Benedictiones ante ipsas Lectiones, et in 

eisdem Lectionibus, Evangelium, et in Anniversariis Defunctorum in Absolutionibus eorum Responsoria, Kyrieleyson, Pater noster, Versiculi et Orationes, et in Prima Christe Fili Dei vivi, et in Completorio, In manus tuas Domine, responsoria brevia et praeces dominicales, et Praetiosa, et Cantica Magnificat, Benedictus, et Nunc dimittis decantabuntur, seu summissa voce dicentur. Curabit praeterea Succentor, is qui chorum reget, ut quandocumque inter peragenda divina officia aliquid ex libris in 

faldistoriis existentibus decantandum fuerit, ut puta, Antiphona, Responsorium, Gloria in excelsis, Graduale, Alleluya, Offertorium, Sanctus, Communio et similia, ut ab omnibus proprius ab ipsa faldistoria accedatur, ut inibi simul cum debita sonoritate et consonantia quae decantanda fuerint ab omnibus decantentur.

Quod si quis eo accedere et cantare neglexerit, distributione illius horae mulctetur; quod si contumax fuerit, arbitrio nostro seu Vicarii nostri generalis punietur: nobis autem et Vicario nostro absentibus, arbitrio canonici Praecentoris, seu alterius canonici tunc hebdomadarii, vel tunc officio Praesidentis, aut canonici antiquioris, qui tunc in choro adfuerint, quos executores harum nostrarum Constitutionum, et ordinationum constituimus et deputamus, ita tamen ut non omnes eodem tempore id munus exequantur, sed alternatim alter alterius absentis, ordine quo supra descripti sunt, vice fungatur.

Curavit insuper ut qui in celebratione divinorum palliis ac baculis in choro uti debent, sive ii canonici, sive commensales, sive beneficiati fuerint, ut ea statis diebus per vices suas, uti tenentur, assumant, et susceptum munus juxta antiquam ipsius ecclesiae consuetudinem hactenus observatam expleant. Quod si qui munus injunctum exequi, ut tenentur, 

neglexerint, arbitrali poena per nos, seu eundem Vicarium nostrum, aut alios supra dictos infligenda mulctentur. Bacculos vero eis porrigent, et ab eisdem deponendos accipiant beneficiati novitii, qui tunc in choro aderunt; alias si id facere neglexerint, itidem mulctandi.

Diebus novem Lectionum diaconus et subdiaconus feriales, et commensalis parrochialis, qui tunc hebdomadarius non fuerit, Matutinis intersint, illi quidem secundam et tertiam, iste vero quartam lectionem dicturi seu decantaturi.

Constituimus praeterea ut de coetero quicumque sive canonicus sive commensalis, sive beneficiatus, postquam canonicatus, commensaliae, seu beneficii sibi quacumque authoritate collati possessionem in ipsa nostra eccl. Tarracon. assequutus fuerit, si bene juxta artis regulam cantare nescierit, intra annum a die adeptae per eum possessionis cantum, quem planum vocant, ediscere teneatur; et quicumque hoc facere neglexerit, seu omisserit, legitima causa cessante, post exactum annum hujusmodi, distributionibus quotidianis privetur, nec illas amplius lucrari, aut percipere ullatenus valeat, donec bene cantare didiscerit, et per Succentores, ac Magistrum cantus ipsius ecclesiae de ejus habilitate

et idoneitate quo ad cantum planum medio eorum juramento, relatio in Capitulo ipsis canonicis facta fuerit, et per ipsos Reverendos canonicos et Capitulum approbata fuerit; inhibentes propterea ipsius ecclesiae bursario, seu distributionum hujusmodi erogatori, ne cuiquam post decursum annum hujusmodi distributiones praedictas ullatenus eroget, 

nisi prius relatione, ut praedicitur, facta, et per Capitulum ipsum approbata, eique per syndicos ejusdem Capituli notificata. = A. A. Archiepiscopus Tarraconensis.

Tomo XX. APÉNDICE DE DOCUMENTOS. I. Constitutiones Synodales Terraconenses ab anno 1335 ad 1420.

APÉNDICE DE DOCUMENTOS

I. 

Constitutiones Synodales Terraconenses ab anno 1335 ad 1420. (Vid. pág. 2.) 

Ex cod. Cartac. in Bibl. FF. Praed. Valent. Monitum.

Tarraconensis eccl. toto orbe notissimae concilia multa tum prov. tum synod. latent adhuc, ut in itinere nostro litterario dolenter diximus, potius quam contumeliose. Dum alia non suppetunt, his, lector, fruere synodalibus constitutionibus, quas ex codice Valent. ap. FFr. Praedicat. descripsimus, ac cum aliis Tarraconensis eccl. accurate contulimus. 

Id scias tamen, ex eis unam tantum aut alteram lucem vidisse hucusque in volumine Constitutionum synodalium edito a D. Antonio Augustino, Tarraconensi Arch. Ille porro quas ipse condiderat, ac praedecessor suus Ferdinandus de Loazes protulit: vetustiores, quod suo tempori parunt prodessent fere omnes omissit. 

Arnaldus (a) Arch. Terracon. in prima synodo per eum celebrata anno Domini MCCCXXXV multitudinem constitutionum synodalium ad infrascriptas redegit et compilavit. 

(a) Arnaldus Cescomes Aragonus, a Sede Illerdensi ad Tarraconensem promotus circa ann. 1336.

Cum constitutionum nimia multitudo animarum periculum inducere dinoscatur, infrascriptas constitutiones synodales, a nris. praedecessoribus salubriter promulgatas, in praesenti volumine quibusdam amonitis (a: Al. cod. amotis) providimus redigendas: decernentes easdem et non alias haberi pro constitutionibus synodalibus Terrachonae, ac mandantes easdem inviolabiliter observari.

Contra clericos ludentes ad ludum taxillorum. 

Statuimus quod nullus clericus civitatis et diocesis Terrachonae ludat alicubi ad ludum aliquem texillorum (b: Al. cod. taxillorum). Qui vero contra fecerit, qualibet vice penam X. solidorum se noverit incurrisse.

Contra clericos concubinarios, et eorum concubinas.

Penas suspensionis in clericos detinentes publice concubinas, et excommunicationis in concubinas ipsorum, latas per constitutionem bonae memoriae Jo. (c: Al. cod. Domini Jo.) Sabinens. Epi. in partibus Ispaniae Appcae. (Appostolicae, doble p) Sedis Legati, in infrascriptas penas auctoritate Appca. nobis in hac parte commissas in Terrachone civitate et dioc. comutamus. Videlicet (d: Al. cod. ut si) si qui clericorum pictae civitatis vel dioc. inventi fuerint de coetero detinentes publice concubinas, si beneficia habuerint cum cura, vel sine cura, a perceptione fructuum anni illius, in quo reperti fuerint incidisse in praedictum vitium, sint suspensi. Quos quidem fructus deducto ipsius beneficii debito, servitio ordinationis nostro (e: Al. cod. nostrae) arbitrio reservamus. 

Si autem beneficium non habuerint, et in sacris ordinibus fuerint constituti, decem morabatinorum penam eo ipso se noverint incurrisse. Alios siquidem non habentes beneficia in minoribus ordinibus constitutos, arbitrio nro., seu successorum nostrorum decernimus puniendos. Concubinas vero dictorum clericorum X. morabatinorum pena statuimus puniendos; decernentes praedictos clericos et concubinas praefatis suspensionis et excommunicationis sententiis, ut animarum pericula evitentur, de coetero non ligari.

Quod nullus clericus dioc. alienae celebret misam in dioc. Terracon. sine licentia.

Praesenti constitutione inibemus (a: Al. cod. iubemus) ne quis clericus dioc. alienae ad celebrandum missam in civitate vel dioc. Terrachonae de cetero admittatur, nisi super hoc a nobis vel Officiali nostro per patentes litteras licentiam habuerint specialem.

De quibus bonis beneficiati possint facere testamentum, et quod recognoscant Praelatum in decima parte.

Statuimus, et praesenti constitutione ordinamus quod universi et singuli clerici saeculares civitatis et dioc. Terrachon. habentes beneficia cum cura, vel sine cura, de omnibus bonis suis mobilibus et se moventibus, quae per ecclesiam sunt adepti; exceptis vasis vinariis, bladariis et oleariis, in quibus bladum, vinum vel oleum ecclesiarum seu benefficiorum reservatur (quae penes ecclesias seu benefficia volumus remanere, etiamsi empta seu adquisita fuerint ab eisdem); et exceptis servis, lectis el aliis superlectilibus domus, quae tempore collationum eisdem factarum de dictis beneficiis in venta fuerint in eisdem seu aestimationem eorum, si perdita postea fuerint vel consumpta, possint distribuere in sua ultima voluntate; proviso tamen quod solutis debitis, et injuriis restitutis, in decima parte totius residui patrem suum Terrachonensem Archiepiscopum recognoscant. De bonis autem patrimonialibus, vel quocumque modo intuitu personarum per eos adquisitis, prout jura volunt, suam valeant facere voluntatem. Quicumque vero ausu temerario contra hanc constitutionem nostram bona clericorum decedentium rapere, furari seu asportari praesumpserit, nisi infra octo dierum spacium ea restituerint, ex tunc duplici poena sine spe misericordiae puniantur.

Contra rectores et curatos non residentes.

Rectores seu curatos, qui in suis parrochialibus ecclesiis per duos menses cessaverint residere, a nobis vel a nostris successoribus per patentes litteras licentia non obtenta, a perceptione fructuum dictarum ecclesiarum per annum ipso facto praesentis constitutionis auctoritate noverint se privatos, quos ordinationi nostrae spetialiter ducimus reservandos.

Quod nullus abstrahat notas vel instrumenta de sua parrochia.

Deliberatione provida statuimus ut nullus rector seu vicarius vel quivis alius notarius seu locum tenens rectoris, vicarii seu notarii cuiuscumque ecclesiae, loci seu parrochiae nostrae diocesis Tarraconensis, aut alia quaecumque persona etiam (a: In al. cod. deest etiam) ecclesiastica vel etiam secularis notulam seu notulas aut prothocollum seu prothocolos (b: Al. cod. prothocolla) notularum ipsius ecclesiae, loci seu parrochiae, instrumentum seu instrumenta aut quamcumque aliam scripturam publicam, quod vel quae idem notarius vel locum tenens notarii tenere debeat, extra fines aut terminos loci seu parrochiae aut notariae ipsius extrahat seu extrahi faciat quovis modo, absque nostra vel officialis nostri licentia et permissu. Quicumque autem huius prohibitionis seu statuti temerarius extiterit violator, excommunicationis sententiam ipso facto incurrat, a qua absolvi nequeat, nisi prius ecclesiae, loco seu parrochiae ipsi, et passis inde injuriam sive dampna, integre satisfecerit, arbitrio nostro vel Officialis nostri de transgressione huiusmodi nichilominus puniendus.

Quod nullus recipiat notas vel conficiat instrumenta in parrochia alicuius rectoris qui habeat notariam.

Item cum in messem alienam nemo falcem suam ponere debeat, statuimus ut nullus infra parrochiam alicuius rectoris, qui habeat notariam, audeat conficere instrumenta seu notas vel notas recipere de eisdem sine rectoris ipsius vel vicarii ipsius expressa licentia et permissu. Qui facere vero contrarium praesumpserit, ipso facto sententiam excommunicationis incurrat, a qua nullatenus absolvatur, nisi de injuria et dampno dato Rectori, infra cuius parrochiam instrumentum confecerit, seu notam receperit, prius satisfecerit competenter.

Quod nullus inducat notarium ad recipiendum notas vel conficiendum instrumenta in parrochia alicuius rectoris, qui habeat notariam.

Eos qui propriae temeritatis audatia presumunt infra parrochiam alicuius rectoris nostrae diocesis Terrachonensis, qui habeat notariam, publica conficere instrumenta, aut notam vel notas recipere de eisdem, non habita super hiis parrochialis presbyteri vel ipsius vicarii licentia spetiali, excommunicationis mucrone percellit salubris nostra constitutio synodalis. Quia vero plerique, qui per se forsan dictam constitutionem nullatenus violarent, inductionibus tamen et sucgestionibus contrahentium ad violandum ipsam, non absque eorum gravi periculo inducuntur; nos animarum periculis ocurrere cupientes, ac volentes dolosas inductiones ac sucgestiones praedictas, quantum nobis est posibile, cohibere et insuper provide attendentes quod agentes, inducentes, suggerentes, necnon fieri facientes pari poena Scripturae testimonio plecti debent; idcirco omnes et singulos contrahentes qui aliquem vel aliquos ad dictam constitutionem temere violandam non verebantur inducere, vel eos (eis) contra praemissa in aliquo consentire, praesentis nostrae constitutionis autoritate eadem excommunicationis sententia eo ipso decernimus innodari; a qua nullatenus absolvantur, nisi prius ad arbitrium nostrum eis, quibus per praemissa dampnum vel injuria fuerint irrogata, satisfactionem exhibuerint competentem.

Quod nullus sacerdos exerceat curam animarum sine licentia.

Mandamus etiam quod nullus sacerdos seu vicarius curam animarum exerceat in aliqua ecclesiarum dioecesis nostrae sine spetiali commisione nostra, de qua constet.

Casus reservati. (a: Al. cod. adit: domino Archiepiscopo.) 

Infrascriptos casus nobis decernimus reservare: absolvere videlicet excommunicatos majori excommunicatione: interdictos vel suspensos ab homine, vel a jure: imponere poenitentias blasfematoribus Dei vel Sanctorum: degerantes (f. deierantes) scienter, seu periuros in dampnum proximi, nisi praecedat restitutio, et satisfaciant dampna passis: commutationes quorumlibet votorum, restitutiones male ablatorum, incertorum vel certorum, quando non extant hii quibus est restitutio facienda, nec injurians, per quem fieret restitutio, ordinavit, cuius quantitas excedat sumam viginti solidorum: absolutionem eorum qui interfuerunt clandestinis matrimoniis, vel contra interdictum Ecclesiae celebratis: poenitentiam omnium publicorum criminum: oppresionem liberorum: sacrilegium: abusum crismatis, Eucaristiae vel alterius rei sacrae: promotionem per saltum vel ab alio sine nostri licentia factam: dispensationem simoniae. In coeteris autem casibus nobis de jure, consuetudine, seu alias per praedecessores nostros specialiter reservatis, rectoribus et eorum vicariis, de eorum discretione confidentes, solvendi (a: Al. cod. absolvendi) gratiose potestatem et licentiam impertimur, donech eandem duxerimus revocandam, et aliter super praedictis duxerimus ordinandum: constitutione aliqua in aliquo non obstante. (b: Al. cod. aliqua contraria non obstante)

Apéndice II