Mostrando las entradas para la consulta archidiacono ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas
Mostrando las entradas para la consulta archidiacono ordenadas por relevancia. Ordenar por fecha Mostrar todas las entradas

sábado, 4 de junio de 2022

Tomo 3, apéndice 12, elección, Pedro Ximénez de Segura, obispo de Segorbe y Albarracín, cabildo

XII. 

Escritura de la elección de D. Pedro Ximénez de Segura para obispo de Segorbe y Albarracín, hecha por el cabildo en el año 1273 (V. pág. 56) (a: Copia de la que existe original en el archivo de la catedral de Segorbe.). 

In nomine Domini. Amen. Anno Domini millesimo ducentesimo septuagesimo secundo, die jovis calendis dec., apud Anquitam Segontinae dioecesis (Anguita, diócesis de Sigüenza) venerabilis pater noster P. Segobricen., et Sanctae Mariae de Albarrazino episcopus diem clausit extremum. Cujus corpore in monasterio de Petra cistercien. (de Piedra) ordinis, juxta dispositionem ipsius, dioecesis tirason. (Tarazona) xviij cal. jannuarii ecclesiasticae tradito, ut decuit, sepulturae: nos Benedictus, decanus, totumque capitulum ecclesiae Segrobicen. (Segorbicen.), et Sanctae Mariae de Albarrazino in ejusdem ecclesiae capitulo congregati die lunae, videlicet, viij idus Febroarii (februarii), attendentes, quod ecclesia non debet esse longo tempore pastoris solatio destituta, magistrum Guillelmum, archidiaconum (arcediano; ardiaca), Joannem Petri, et Rodericum Garsiae, concanonicos nostros absentes, ad tractandum de electione futuri episcopi in eadem ecclesiam faciendam, quemlibet eorum citari fecimus sub hac forma: Benedictus, decanus, totumque capitulum ecclesiae Segrobicen., et Sanctae Mariae de Albarrazino, venerabilibus, et discretis magistro Guillermo, archidiacono, et Joanni Petri, et Roderico Garsiae, canonicis ecclesiae supradictae, salutem in Domino: vestrae discretioni tenore praesentium facimus fieri manifestum, quod dominus P. bonae memoriae, divina permissione Segrobicen., et Sanctae Mariae de Albarrazino episcopus, apud Anquitam Segontinae dioecesis, die jovis, videlicet calendis decembris, viam est universae carnis ingressus. Propter quod, ne dicta ecclesia propter longam moram sustineat in temporalibus, vel spiritualibus laesionem, vos monemus, et attente requirimus, quatenus die mercurii (miércoles), videlicet viij calendis martii (marzo), ad tranctandum de electione futuri episcopi nobiscum conveniri curetis; quem terminum vobis peremptorium assignamus: alioquin ex tunc ac electionem procedimus, vestram absentiam non obstante. Si vero impediti aliquo justo impedimento non poteritis interesse, et volueritis alicui de canonicis nostris in dictam electione committere vices vestras, ad nostram praesentiam nuntium idoneum transmitatis cum vestris litteris, qui super vestro impedimento, juxta concilii statuta, nobis faciat plenam fidem. Dat. apud Sanctam Mariam de Albarrazino viij idus februarii anno Domini MCCLXXII. Quo termino adveniente, nos decanus, totumque capitulum memorati fuimus congregati in capitulo antedicto, excepto Roderico Garsiae, concanonico nostro praedicto, qui propter impedimenta quae, ut ipse nobis per suum nuntium litteratorie destinatum, declaravit, non potuit in dicto termino personaliter interesse, et commissit dompno Ferdinando Petri, archidiacono Altipontis (Alpuente, Alpont, Alpuent), et nostro concanonico, vices suas sub hac forma: viris venerabilibus, et discretis B. decano, et toti capitulo ecclesiae Segrobicen., et Sanctae Mariae de Albarrazino: Rodericus Garsie, eorumdem concanonicos salutem in Domino Jesuchristo: licet receperim litteras ex parte vestram ut ad electionem futuri pontificis convenerim vobiscum in ecclesiam cathedrali in termino mihi per vos peremptorio assignato; quia tamen propter aliqua impedimenta, quae dictare non possum, vobiscum in electione interesse non possum, de quo per fidem meam vobis facio plenam fidem, dompno Ferdinando P. canonico ejusdem ecclesiae, et archidiacono Altipontis commito in praesenti electionis negotio vices meas, promittens me ratum habiturum quicquid in dicto negotio per ipsum actum fuerit vice mea. Qua littera decano et capitulo praesentata, idem decanus, et capitulum assignaverunt sibimetipsis terminum ad procedendum in electione praedictam diem jovis proximo sequentem, videlicet vij kalendas martii. Qua die in capitulo congregati cum omnes insimul super dicta electione concordare non possent, prorogaverunt sibi terminum super eadem electione usque ad diem veneris (viernes) proximo sequentem, scilicet vj kalendas martii. Qua die adhuc cum propter aliqua impedimenta similiter concordare non possent super electione praedictam, assignaverunt sibi terminum peremptorium ad procedendum, et ad electionem faciendam diem dominicam (domingo) proximo subsequentem, scilicet iiij kalendas martii. Qua die, pulsatam campanam, prout moris est, nos praedicti decanus, totumque capitulum in ejusdem ecclesiae capitulo congregati, cupientes providere viduatae (enviudada) ecclesiae de pastore, praesentibus omnibus, qui debebant et volebant, et poterant commode interesse de jure vel de consuetudine approbata, celebratam missam, et sancti Spiritus gratiam humiliter invocatam, januis clausis, cum de formis electionum esset inter nos aliquamdiu disputatum, tandem in formam scrutinii concorditer convenimus, deputatis scrutatoribus à nobis, scilicet, Ferdinando Petri, archidiacono supradicto, et Martino Petri, et Petro Petri de eodem colegio (collegio pierde la l geminada, doble) concanonicis fidedignis, adjunctoque eis Joanne de Serra, publico Turolii notario (notario público de Teruel, Juan de Serra, Sierra), qui vota cunctorum canonicorum inquirerent separatim, et (se lee el) diligenter; et recepto ab eisdem corporaliter juramento, consensus cunctorum canonicorum secreto, et sigillatim, et separatim inquirere inceperunt sub hiis verbis. Et vocato prius decano, sicut moris est interrogaverunt eum sic: dompne Benedicte decane, adjuramus vos in virtute Sancti Spiritus per Deum vivum et verum, ut nominetis illum, quam creditis utiliorem, et meliorem pro bono statu ecclesiae nostrae vaccantis. Qui respondit sic: ego Benedictus, decanus Segrobien. (Segorbien. se encuentra con metátesis varias veces) et Sanctae Mariae de Albarrazino, Deum habens prae oculis, Petrum Eximini de Segura nomino, (Pedro Ximén, Gimeno, de Segura) et in eum consentio elegendum in ecclesiae Segrobien. et Sanctae Mariae de Albarrazino episcopum et pastorem. Magister Guillelmus, archidiaconus ejusdem ecclesiae, adjuratus per eadem verba, et interrogatus, dixit, et respondit: ego magister Guillelmus, archidiaconus ecclesiae Segrobien. et S. Mariae de Albarrazino, Deum habens prae oculis, Petrum Eximini de Segura nomino, et in eum consentio eligendum in ecclesiae Segrobien., et S. Mariae de Albarrazino episcopum et pastorem. Domnus Sanctius (Sancho), praecentor in ecclesia supradicta, adjuratus et interrogatus per formam praedictam, dixit et respondit: ego Sanctius praecentor ecclesiae Segrobien. et S. Mariae de Albarrazino, Deum habens prae oculis, Petrum Eximini de Segura nomino et in eum consentio eligendum in ecclesiae Segrobien. et S. Mariae de Albarrazino episcopum et pastorem. Domnus Eximinus Sanctii, thesaurarius in ecclesia supradicta; adjuratus, et interrogatus per formam praedictam dixit, et respondit: ego Eximinus Sancii, thesaurarius ecclesiae Segrobien. et S. Mariae de Albarrazino, Deum habens prae oculis, Petrum Eximini de Segura nomino, et in eum consentio eligendum in ecclesiae Segrobien. et Sanctae Mariae de Albarrazino episcopum et pastorem. Domnus Egidius Roderici, canonicus ecclesiae antedictae, adjuratus et interrogatus per formam praedictam dixit, et respondit: ego Egidius Roderici, canonicus ecclesiae Sergobien. et S. Mariae de Albarrazino, Deum habens prae oculis, Petrum Eximini de Segura nomino, et in eum consentio eligendum in ecclesiae Sergobien. et S. Mariae de Albarrazino episcopum et pastorem. Dompnus Joannes Petri, canonicus in ecclesia antedicta, adjuratus, et interrogatus per formam praedictam dixit, et respondit: ego Joannes Petri, canonicus ecclesiae Segrobien. et S. Mariae de Albarrazino, Deum habens prae oculis, Petrum Eximini de Segura nomino, et in eum consentio eligendum in ecclesiae Segrobien. et S. Mariae de Albarrazino episcopum et pastorem. Et inquisitis voluntatibus praedictorum diligenter à praedictis scrutatoribus, prout dictum est, duo praedictorum scrutatorum, videlicet, Petrus Petri, et Martinus Petri, interrogaverunt Ferdinandum Petri scrutatorem tertium per formam praedictam. Qui respondit, et dixit: ego Ferdinandus Petri, archidiaconus Altipontis, pro me, et pro Roderico Garsie, canonico dictae sedis, cujus ego sum procurator, Deum habens prae oculis, Petrum Eximini de Segura nomino, et in eum consentio eligendum in ecclesiae Segrob. et S. Mariae de Albarrazino episcopum et pastorem. Dompnus Ferdinandus Petri et dompnus Martinus Petri scrutatores praedicti interrogaverunt et adjuraverunt dompnum Petrum Petri (Pedro Pérez; petra : piedra : pera : Petrvs, Petrus, Petronila, Peronella, Pere, Petro, Pietro, Pedro), scrutatorem alium per formam praedictam. Qui respondit et dixit: ego Petrus Petri, canonicus ecclesiae Sergobien., et S. Mariae de Albarrazino, Deum habens prae oculis, Petrum Eximini de Segura nomino, et in eum consentio eligendum in ecclesiae Segrobien. et S. Mariae de Albarrazino episcopum et pastorem. Dompnus Ferdinandus Petri, et dompnus Petrus Petri, scrutatores praedicti, adjuraverunt et interrogaverunt dompnum Martinum Petri, scrutatorem alium, per formam praedictam. Qui respondit et dixit: ego Martinus Petri, canonicus ecclesiae Segrobien. et S. Mariae de Albarrazino, Deum habens prae oculis. Petrum Eximini de Segura nomino, et in eum consentio eligendum in ecclesiae Segrobien. et S. Mariae de Albarrazino episcopum, et pastorem. Et inquisitis, prout dictum est, voluntatibus singulorum canonicorum singulariter, et secretò, praedicti scrutatores ad capitulum redierunt: et Ferdinandus Petri, archidiaconus supradictus, de mandato sociorum suorum videlicet Petri Petri, et Martini Petri, scrutatorum, cujus mandati forma haec est: noverint universi, quod nos Petrus Petri, et Martinus Petri, scrutatores dati à capitulo canonicorum ecclesiae Segrobien. et S. Mariae de Albarrazino, damus vobis Ferdinando Petri, scrutatori, et consocio nostro, plenam et liberam potestatem publicandi praedictum scrutinium per nos factum, vice nostram et vestram in capitulo supradicto. Qui mox vota singulorum canonicorum legit, et in capitulo publicavit. Et scrutinio publicato, et collatione habita diligenter, sicut debet, invenimus quod omnes, et singuli de capitulo in Petrum Eximini de Segura absentem, in ipso scrutinio concorditer consensimus. Et in continenti, nulla protractione facta, antequam ad alia diverteremus, nos B. decanus, totumque capitulum ejusdem ecclesiae, mandavimus Sanctio praecentori ejusdem ecclesiae, ut praedictum Petrum Eximini absentem, vice nostra, et auctoritate sua in ecclesiae Segrobien., et S. Mariae de Albarrazino episcopum eligeret et pastorem. Cujus forma mandati talis est: Noverint universi quod nos B. decanus, totumque capitulum Segrobien. ecclesiae et S. Mariae de Albarrazino damus, et concedimus vobis Sanctio praecentori nostro, plenam et liberam potestatem eligendi vice nostra et auctoritate vestram Petrum Eximini de Segura absentem in episcopum et pastorem Sergobien. ecclesiae, et S. Mariae de Albarrazino. Qui mandato recepto, in continenti, nullo actu contrario interjecto, dictum Petrum Eximini absentem elegit sub hac forma: ego Sanctius, praecentor ecclesiae Segrobien. et S. Mariae de Albarrazino, nomine et vice decani, et totius capituli auctoritate, et mea, Petrum Eximini de Segura absentem eligo in ecclesiae Segobrien. et S. Mariae de Albarrazino episcopum et pastorem. Et electione, prout dictum est, solemniter celebrata, cantor praedictus incepit canere alta voce: Te Deum laudamus; et sic cantando venimus ad ecclesiam coram majori altari, laudantes et benedicentes Dominum, publice et solempniter pulsatis campanis et apertis hostiis juxta consuetudinem in talibus hactenus approbatam. Et finitis ps. et orationibus, dictus cantor de mandato decani et totius capituli; cujus mandati tenor talis est: Nos B. decanus et totum capitulum Segrobien. ecclesiae, et Sanctae Mariae de Albarrazino, mandamus vobis Sanctio, praecentori nostro, ut electionem nostram Deo, et populo publicetis. Qui nullo actu intermedio publicavit isto modo: ego Sanctius, cantor praedictus, de mandato decani, et totius capituli supradicti denuntio vobis, Petrum Eximini de Segura absentem esse electum in episcopum ecclesiae Sergobien. et S. Mariae de Albarrazino, quem credimus ecclesiae, et Deo, et populo, tam in spiritualibus, quam in temporalibus profuturum.

Et ut ista majoris robur obtineant firmitatis, et ne possint ab aliquo in dublum revocari, manibus propriis subscripsimus, et sigillum nostri capituli, et sigilla (aquí falta un trocito, p. ej “ar”) archidiaconorum, et praecentoris, et tesaurarii huic decreto duximus apponenda. 

Ego Benedictus decanus Segobrien. et S. Mariae de Albarrazino huic electioni consentio, et subscribo, et sigillum meum appono. 

Ego magister Guillelmus, archidiaconus ecclesiae Segobrien. et S. Mariae de Albarrazino huic electioni consentio, et subscribo, et sigillum meum appono.

Ego Ferdinandus Petri, archidiaconus Altipontis, episcopatus Sergobien. et S. Mariae de Albarrazino, me intestem feci subscribi; et quia sigillum propium (proprium pierde una r, propio) non habebam, rogavi magistrum Guillelmum archidiaconum dictae sedis, ut sigillum suum apponeret huic decreto loco mei.

Ego Sanctius, praecentor Segorbien. et S. Mariae de Albarrazino, huic electioni consentio, et subscribo, et sigillum meum appono.

Ego Eximinus Sanctii, tessaurarius ecclesiae Segobrien. et Sanctae Mariae de Albarrazino, huic electioni consentio, et propria manu subscribo; et quia sigillum proprium non habebam, rogavi decanum nostrum, ut suum sigillum apponeret loco mei.

Ego Petrus Petri, canonicus ecclesiae Segorbien. et S. Mariae de Albarrazino, huic electioni consentio, et subscribo.

Ego Martinus Petri, canonicus ecclesiae Segorbien. et S. Mariae de Albarrazino, huic electioni consentio, et subscribo. 

Ego Egidius Roderici, canonicus ecclesiae Segorbien. et S. Mariae de Albarrazino huic electioni consentio, et me in testem feci subscribi, et sigillum meum apposui.

Ego Joannes Petri, canonicus ecclesiae Segorbien. et S. Mariae de Albarrazino, huic electioni consentio, et subscribo, et sigillum meum appono. 

Et ego Joannes de Serrae, publicus Turolis notarius, qui praemissis omnibus praesens fui, et hoc decretum propriam manu meam scripsi, et de mandato omnium praedictorum sigillavi, et signum meum apposui. 

miércoles, 24 de agosto de 2022

XXIX. Institutio operarii in ecclesia Urgellensi, anno MCLXXV. (1175)

XXIX. 

Institutio operarii in ecclesia Urgellensi, anno MCLXXV. (1175) (V. pág. 192.) 

Ex libro I. Dotal. eiusd. eccl. fol. 250 b. 

In nomine Ihesu Christi Salvatoris eterni: ego A. Dei gratiâ Urgellensis episcopus, cum consilio et comuni voluntate omnium canonicorum Urgellensis ecclesiae, commendo tibi Raymundo Lambardo opus beatae Mariae, cum omnibus rebus tam mobilibus quam immobilibus, scilicet, mansos, alodia, vineas, census, et cum oblationibus oppressionum et penitentialium, et cum elemosinis fidelium, et cum numis clericorum, et cum omnibus illis, quae hucusque vel in antea aliquo titulo videntur spectasse sive spectare ad prephatum opus beatae Mariae. Et preterea damus tibi cibum canonicalem in omni vita tua, tali videlicet pacto; ut tu fideliter et sine omni enganno claudas nobis ecclesiam totam, et leves coclearia sive campanilia, unum filum super omnes voltas, et facias ipsum cugul bene et decenter cum omnibus sibi pertinentibus. Et ego R. Lambardus convenio Domino Deo, et beatae Mariae, et domino episcopo, et omnibus clericis Urgellensis ecclesiae, qui modo ibi sunt, vel in antea erunt, quod hoc totum, sicut superius scriptum est, vitâ comite, perficiam ab hoc presenti Pascha, quod celebratur anno dominicae incarnationis M.° C.° LXXV.°, usque ad VII annos fideliter, et sine omni enganno. Ita quod singulis annis habeam et teneam ad servitium beatae Mariae, me quinto, de lambardis, idest IIII.or lambardos et me, et hoc in yeme et in estate indesinenter. Et si cum istis potero perficere, faciam; et si non potero, addam tot cementarios, quod supra dictum opus consumetur in prephato termino. Post VII vero annos, cum iam dictum opus, divina misericordiâ opitulante, complevero, habeam libere et quiete cibum meum dum vixero, et de honore operis et avere stem in voluntate et mandamento capituli postea. Preterea nos, tam episcopus, quam canonici, omnino prohibemus tibi Raymundo Lambardo, quod per te, vel per submisam personam, non alienes vel obliges aliqua occasione quicquam de honore operis, quae modo habet, vel in antea habebit. De tuo itaque honore, quem nomine tuo adquisisti, et de avere, fac in vita et in morte quod tibi placuerit post illud septennium. Si forte, quod absit, tanta esterilitas terrae incubuerit, quod te nimium videamus gravari, liceat nobis prephato termino addere secundum arbitrium nostrum, ne notam periurii incurras. Sed aliquis vel aliqui nostrum praedictam relaxationem sacramenti facere tibi non possit, nisi in pleno capitulo, comuni deliberatione et consensu omnium. Et quicquid melioraveris in honore operis, remaneat ad ipsum opus. Si vero pro melioracione honoris operis oporteret te aliquid impignorare vel comutare, non possis hoc facere sine consilio et conveniencia capituli. Iuro ego R. Lambardus, quod hoc totum, sicut superius est scriptum, perficiam, et fidelitatem et indempnitatem canonicae beatae Mariae Urgellensis ecclesiae pro posse meo, per Deum, et haec sancta evangelia. = Sig+num R. Lambardi, qui hoc iuro, claudo, et confirmo. = Sig+num domni Arnalli Urgellensis episcopi. = Sig+num Guillermi prioris. =  Sig+num W. sacristae. = Sig+num B. archidiacono. = Sig+num P. archidiacono. = Signum R. de Adautes, archidiacono. = Sig+num B. de Sancta Fide, archidiacono. = Sig+num B. cantoris. = Sig+num Bernardi Anascensis scriptoris, qui hoc scripsi sub rogatione Arnalli capellani de Iel, die et anno quo supra.

sábado, 30 de julio de 2022

Tomo 6, apéndice 27. Iudicium latum in favorem archidiaconi Ausonensis super castro de Speut,

XXVII. 

Iudicium latum in favorem archidiaconi Ausonensis super castro de Speut, anno MXXXI (1031) (V. pág. 186.) 

Ex autogr. in arch. eccl. cated. Vicen. n. 179. 

In Dei nomine. Mota est audientia in sancta sede beati Petri Ausonensis ecclesiae coram domno Olibane episcopo, videlicet, ex munificentia alaudis, quae dicunt Speut, quod quondam Sesnanda foemina de castro Guardiola relinquit per scripturam ad opus canonicae praefatae sedis, et praefatus episcopus dedit Guilielmo Guifredo archidiacono cum ipso archidiaconatu, eo quod antecessor eius Richulphus hoc retinebat. Tunc surgens Adalbertus praepositus atque praevisor (f. provisor) iam dictae canonicae cum plures ex cannonicis, promoti sunt in quaerelam ante praefato episcopo, dicentes per iam dictae scripturae in iure canonicae permanere praedictum alodium, et ad opus canonicae fruere. Quem praefatus episcopus legaliter in hoc ordinavit placitum, et precepit prefato archidiacono ex hoc responsum parare. Statimque ille devotus implevit, et taliter in episcopali palatio ante seniores et iudice prosecutus est responsum: Recte mihi debere pertinere praefatum alaudem per pontificalem auctoritatem, quod quondam Unifredus, cuius primitus possesio et proprietatis dominio fuit praedictus alodius, ad suam ultimam voluntatem, per testamentum et conditiones exinde strenue factae, per consilium praefatae Sesnandae, eum integerrime relinquit ad prefatam sedem beati Petri, absque mentionis canonicae. Et sicut adlocutus est prefatus archidiaconus, ita statim ordinante iudice iam dictae sedis Guifredum cannonicum testimonia ad hoc sufficienter testificandum exhibuit, quorum nomina sunt Olibane de Guardiola, et Mirone, quem dicunt de Castro Sorisa, taliter ordinabiliter testificantes: Nos testes praelibati Olibane, et Mirone, testificando iuramus per Deum vivum et verum, quem inennarrabiliter in Trinitate adoramus, et credimus, super altare Sancti Foelicis situm in sede praefata, quod vidimus iam dictum alaudem Speutum ab integrum tenere iure proprio ad praefatum Unifredum in vita sua, et ad sua extrema voluntate per testamentum unde conditiones editae fuerunt, relinquere ad proprietatem praefatae sedis beati Petri liberaliter et absolute, sine conventu cannonicae, post obitum Sesnandae, ad iam dicta sede remanere; et hoc taliter praefatae Sesnandae confirmare. Quem ego Guifredus, gratiâ Dei iudex, sicut legalis docet auctoritas, cum parte channonicorum praesentia recepi iam dictos testes taliter testificantes, una cum iam dicto Antestite, et confirmo et consigno praefatum alaudem in dominatione et potestate praefato archidiacono sub sede Sancti Petri servitio, ut ab hodierno die in antea eum habeat sine obiectu canonicae, vel contentione, quiete et tranquille. Et si quis ulterius hoc repetere vel in aliquo disrumpere voluerit, V. libras auri cum praedicto alaude in triplum pro temeritatis audatiae componat; et haec conditionis vel exemplar scripturae definitionis, atque consignationis, inmunis persistat in soecula (saecula, secula). Acta sunt haec XIIII. Kalendas Madii anno XXXV. regnante Rotberto rege. =Sig+num Oliba. = Sig+num. Mirone, testes praesentiales, et fratres, qui hoc legali auctoritate testificamus, firmamus, firmarique rogamus. = Oliba sacerdos +. = Oliba episcopus +. = Galindus sacerdos +. = Bonefilio levita qui et sacriscrinii +. = Ermemirus diaconus scripsit et subscripsit in praefato die vel anno. = Guibertus grammaticus +. 

miércoles, 14 de diciembre de 2022

IX. Pro pluvia continuum divinum officium. 1329

IX.

Pro pluvia continuum divinum officium (Vid. pág. 69.)

Ex. Act. capitular. eccl. Gerund.

Die veneris secunda aprilis 1329 fuit comissum quatuor personis de Capitulo, videlicet Dominis Episcopo, Archidiacono, Albert Palet Marset, et Mi. Lobet que post prandium una cum dictis dominis Episcopo et Archidiacono et nonnullis singularum ecclesiarum et monasteriorum civitatis vocandis per dominum Episcopum in domo dicti Archidiaconi conveniant et ibi tractent de modo dicendi divinum officium continuum et aliis devotionibus pro pluvia. Eodem die post prandium fuimus omnes praedicti in domo Archidiaconi maioris ubi jam erant R. Dominus Episcopus et ipse Archidiaconus et venerunt singulae personae singularum ecclesiarum et monasteriorum civitatis vocatae per dictum dominum Episcopum qui illis innotuit devotionem civitatis et Capituli, et post diversos tractatus fuit deliberatum in hunc modum. Quod deinde donec aliud fuerit deliberatum continue et sine intermissione nocte dieque legatur Psalterium in una ecclesiarum civitatis juxta distributionem horarum infra scribendam. Qualibet enim ecclesia teneat ordinem suum incipiendo qualibet die ubi die praecedenti finem fecerat, et finiendo qualibet vice dicat versiculum Rigans montes de superioribus suis etc., et inde orationem Deus in quo vivimus, movemur et sumus etc. Nec sint clerici nimium anxiosi finiendi lectionem statim post tactum horarum sibi prefixam sed saltem per medium quartum horae sustineant legendo ut alia ecclesia succedens in lectione verisimiliter assit in lectione, cum melius sit quod duae ecclesiae concurrant in lectione quam si tempus esset vacuum a lectione. Intellecto quod quando officium divinum Matutinarum, Missae, Vesperorum aut aliarum horarum canonicarum celebratur, cesset penitus alia lectio in eadem ecclesia. Ordo est iste qui sequitur:

Ecclesia Cathedralis orabit seu leget ab hora quinta de mane exclusive usque ad horam tertiam post meridiem inclusive.

Et Psalterio finito reiteretur totiens quotiens.

Ecclesia Sancti Foelicis ab hora tertia exclusive post meridiem usque ad sextam inclusive.

Ecclesia Sancti Petri Gallicantus ad hora sexta exclusive post meridiem usque ad octavam inclusive.

Ecclesia de Carmelo ab octava hora exclusive post meridiem usque ad decimam inclusive.

Ecclesia Sancti Francisci ab hora decima exclusive post meridiem usque ad XII. mediae noctis inclusive.

Ecclesia de Mercede ab hora XII mediae noctis exclusive usque ab (ad) horam secundam post mediam noctem inclusive.

Ecclesia Sancti Martini de Costa ab hora secunda exclusive post mediam noctem usque ad tertiam horam inclusive post mediam noctem.
Ecclesia Sancti Dominici ab hora tertia post mediam noctem exclusive usque ad horam quintam inclusive.

X - dos peregrinos a Santiago de Compostela 

domingo, 24 de julio de 2022

Tomo 6, apéndice 17, Ioannis XIII. Rom. pontificis Litterae, ecclesiam Gerundensem Attoni Ausonensi episcopo

XVII. 

Ioannis XIII. Rom. pontificis Litterae, ecclesiam Gerundensem Attoni Ausonensi episcopo et Tarraconensi metropolitae subiicientis, anno DCCCCLXXI. (V. pág 155.) 

Ex arch. episc. Vicensis.

Ioannes episcopus, servus servorum Dei, dulcissimis filiis Suniario episcopo, et Gaucefredo comiti (conde Wifredo, Guifre) genitori eius, et cunctae plebi, atque archidiacono et caeteris canonicis sanctae Gerundensis ecclesiae, in Domino salutem. Nec vos latere volumus, quod Tarraconensem ecclesiam, episcopalem olim sedem, quae ob barbarorum incursum plebe defecit, ecclesiae Ausonensi, nostrae apostolicae sedis auctoritate univimus, et in ea archiepiscopalem sedem constituimus, in qua archipraesul Atto ordinatus, palleo a Romana sede accepto, episcopos quondam Tarraconensi ecclesiae subiectos sibi nunc subditos habeat, et in eis sedibus, quae olim eidem ecclesiae subiectae fuerunt, episcopos ordinet; et quod eum ad hoc agendum idoneum reperimus, nostrae auctoritatis praecepto eiusdem Gerundensis vestrae ecclesiae provisorem concedimus et ordinamus, et vos ita ei subiectos, sicut filios patri, esse et optemperare volumus et optamus. Scriptum per manum Georgii notarii et scrinarii S. R. ecclesiae, in mense Ianuario, Indictione XIV. 

domingo, 3 de julio de 2022

Tomo 4, apéndice 7, scriptura fundationis cappellaniae ecclesiâ Setabensis S. Felicis

VII.

(página bastante difícil de leer)

Scriptura fundationis cujusdam cappellaniae in ecclesiâ Setabensis S. Felicis M. ann. 1275.

EX. COD. MS. D. EMMANUELIS JORDAN.

Hoc est translatum bene et fideliter sumptum VI cal. Decem. anno Domini 1286 a quodam instrumento, cujus tenor talis est: Sit omnibus notum, tam praesentibus, quam futuris, quod ego Guillelmus Sentiu, et uxor mea Jordana uterque nostrum in solidum, per nos, et nostros ad honorem Domini nostri J. C. et B. Mariae ejus matris, et ad salutem animarum nostrarum damus et offerimus beneficium personale vobis Raymundo de Monte albo (Montalbán, Montblanc, monte blanco), presbytero: ducentos solidos regalium Valentiae, de quibus dabimus vobis annuatim omni tempore vitae vestrae centum solidos in festo S. Andreae, et alios centum solidos in Resurrectione Domini. Vos verò, dum vobis vita comes, celebretis in ecclesiâ S. Felicis Xativae, et intersitis omnibus horis diurnis, et nocturnis pro animabus nostris, et nostrorum fidelium defunctorum. Concedentes vobis quòd nisi in pace quolibet anno in praedictis terminis nos solverimus, quod recipiatis dictos ducentos solidos annuatim a Sancio Urgelles, seu a suis haeredibus, qui nobis eos facit perpetuò censuales pro triginta fanecatis terrae, et vineae in ortâ Xativae, contiguis honori (a) Petri de Carcasonâ, et Petri Andreae. Item por unâ jovata (b) vineae, quam habemus in Alcudia Xativae contigua vineae Joannis Martiniez de Heredia. Item... quibus domibus in Xativa VII botis (c) quae ibi sunt, quae domus afrontant cum aliis domibus nostris, et cum domibus Jordani, et cum duabus viis publicis. Et nos in diebus nostris paccabimus (d) omnes demandas, et actiones tam reales, quam vicinales quae in praedictia fuerint petitae. Praeterea gratis et ex certâ scientiâ volumus, constituimus * et ordinamus, et de praesenti tradimus in manibus archidiaconi, justitiae et juratorum Xativae, qui pro tempore fuerint, quod post dies nostros possint dare dictam cappellaniam alicui honestae personae, et facere representationem episcopo Valentino. 

(a) Honor hic pro territo rio et districtu usurpatur. 

(b) Jovata, jovada, jova (jugerum, seu modus agri) majoricensibus et olim valentinis voces familiares, ab arabibus utriusque regni incolis acceptae, à *árabe (diurnus). 

(c) Bota ab armorico bot, ager, seu tractus terrae. 

(d) Paccare, pacare, solvere. (pagar)

Et ex dictis CC. solidis, ille qui dictam cappellaniam serviet, solvat et donet omnia subsidia, tam regalia quam vicinalia: et haec subsidia tam regalia, quam vicinalia solvatis vos post dies nostros, dum vos dictam cappellaniam tenueritis. Praedictum vero posse archidiacono, justitiae, et juratis Xativae sub tali conditione, et retentione (concedimus), quod eum habeant in defectu haeredum nostrorum. Set si haeredes habuerimus, dictum dominium et posse dictis nostris haeredibus retinemus. Concedentes etiam vobis quòd nisi in obitu nostro fuerit aliquis presbyter de sanguine nostro, qui dictam cappellaniam habere velit, quod vos possitis dictam cappellaniam post obitum vestrum assignare alicui nepoti vestro, qui dictam cappellaniam habeat in vitâ suâ. Et ut haec donatio majorem optineat firmitatem, ego Jordana juro tactis Dei evangeliis me ipsam ratam et firmam perpetuò habere, et non contravenire ratione dotis, vet sponsalicii mei, vel aliquâ aliâ ratione. Actum est hoc in Xativâ XVI kalendas Julii anno Domini millesimo CC.LXX quinto. Signum Gullelmi (Guillelmus al principio) Sentiu. Signum Jordanae ejus uxor, qui hoc firmamus. Testes Ferrarius Dareys (Darenys), vicarius Xativae, Barquinonus de Robines, Berenguarius Ferrarii, praesbyter, et Bernardus de Monte albo. Sig+num: Petri de Fortea, notarii publici Xativae, qui haec scripsit.  

Signum Ferrarii de Cloquerio, justitiae Xativae, qui huic translato dedit apoitum (apositum) per manum mei Petri de Fortea, nott. Xativae; et hoc meum sig+num facio.

Sig+num Simonis de *Buxxi notarii publici Xativae, qui hoc translatum bene et fideliter translatavit, et cum suo originali firmiter comprovabit, die, et anno praefixis.


domingo, 24 de julio de 2022

Tomo 6, apéndice 8, institutio XII praepositurarum ecclesia Ausonensi

VIII.

Institutio XII. Praepositurarum in ecclesia Ausonensi, anno MCLXXVI. (1171) (V. pág. 63.) 

Ex arch. episc. Vicen. 

Pateat cunctorum notitiae, quod institutio ista ad utilitatem canonicae facta est a Petro Dei gratiâ Ausonensi episcopo, R. eiusdem sedis archidiacono, P. sacrista, G. Primicherio, consilio et assensu totius capituli. Institutum est igitur publice, ut XII. praepositi habeant, et teneant, et servi... omnibus diebus vitae suae sine omni fallimento XII. praeposituras XII. mensium secundum bonam et fidelem consuetudinem nostrae... ita videlicet, ut nullus praepositorum pretendat occasionem aliquam grandinis, nebulae, vel cuiuscumque ten... aut fallimenti ad diminutionem servicii canonicae, nec possint dimittere praeposituras in vita sua... gerit eos proprietati renunciare, vel sanctum sepulcrum visitare. Si vero aliter quam dictum est, aliquis praeposituram vo... mittere, prius servicio cum omni integritate facto, XX. moabetinos bonos capítulo persolvat, quos cum per... vacanti habeat ipse, cui capitulum eam commendaverit secundum modum superius comprehensum, et denunciet... cae se dimissurum inter Pascha et Penthecosten. Nomina autem praepositorum sunt haec: episcopi cum praepositura Martii... Bachonis cum praepositura Aprilis, Raimundi de Avinione cum praepositura Maii, Petri de Tavertet, et Raimundi de Medaia cum praepositura Iunii, Bernardi de Tennis cum praepositura Iulii, Raimundi de Podiata cum praepositura Augusti, Berengarii de Salliforis cum praepositura Septembris, Berengarii de Villanova cum praepositura Octobris, Raimundi de Villagelans cum praepositura Novembris, Petri de Vivario cum praepositura Decembris, Guillermi primicherii cum praepositura Ianuarii, Bertrandi de Castellari cum praepositura Februarii. Praedicti vero praepositi percipiant et habeant, et equis portionibus habeant, et dividant omnes aperturas et laxationes, tam in honore quam in pecunia, sive in aliis rebus, quas quibuscumque modis hodie habet vel habitura est canónica, salvis antiquis censibus cuicumque praepositurae vel personae assignatis, et salvis defunctionibus huius villae, et totius parrochiae Sancti Petri Vici, quae maneant sicut constitutae sunt Si qua autem persona canonicanda pecuniam certam in auro vel argento canonicae contulerit, arbitrio capituli reservetur ad honorem comparandum, et inter praepositos dividendum. Sit etiam licitum praepositis redimere honores, ubicumque fuerint pignori obligati, ad canonicam pertinentes. Constitutum est itaque in capítulo, ut nisi consensu praepositorum numerus canonicorum ultra XL. non augeatur. Praeterea statutum est, ut Pistor cano... et coquus, et portarius in capítulo iuramentum faciant ad fidelitatem conservandam toti capítulo et praepo... in emendis necessariis, quam in dividendis. Convenerunt etiam et promisserunt praedicti praepositi in... episcopi, et audientia totius capituli, in verbo veritatis et nomine iuramenti, quod sint in omnibus ad ca... pertinentibus fideles et in bona pace, et sine omni contradictione faciant servicium canonicae prae... tum. Si quis hoc dirumpere praesumpserit, agere non valeat, sed sicut superius expresum et ordinatum est, firmum... neat omni tempore. Quod est factum Kalendis Aprilis anno XXXVIIII, regni regis Lodovici Iunioris. = Petrus Ausonensis episcopus subscribo. = Signum Guillermi Vicensis primicherii. = Raimundus de Medaia hoc firmo. = Signum Petri de Villanova +. = Sig+num G. de Vivario. = Berengarius diaconus. = Bonus sacerdos. = Scriptis subscribens annuit Haimo libens +. = Arnallus subdiaconus. = .. de Salliforis. = Iohannes Bachonis + levita. = Bernardus sacerdos +. = Petri de Tavartet sacriscrinii subscribo. = Raimundus praepositus. = … adest testis confirmans scripta fidelis +. = Raimundus sacerdos subscribo. = Bernardus de Villagranata firmo +. = Bernardus de Castellar +. = Bernardus clericus. = Sig+num Petri de Rivo Petrarum. = … sacerdos qui hoc scripsit die et anno quo + supra, cum litteris rasis et emendatis in II, III, et XIII. 

viernes, 7 de octubre de 2022

XIII. Litterae Eugenii Papae III. ad Bernardum Sancti, Urgellen. Episc. ob varia crimina apud Sed. apostol. accusatum, anno MCL aut circiter.

XIII. 

Litterae Eugenii Papae III. ad Bernardum Sancti, Urgellen. Episc. ob varia crimina apud Sed. apostol. accusatum, anno MCL aut circiter. (Vid. pág. 51). 

Ex arch. Eccl. Urgell. 

Eugenius Episcopus servus servorum Dei. Venerabili fratri B. Urgellensi Episcopo salutem et apostolicam benedictionem. Quotiens ea de fratribus et coepiscopis nostris audimus, quae illos reprehensibiles ostendunt, et tristitiam nobis generant, et de correctione ipsorum nos oportet esse solicitos. Venerabilis frater noster B. Terraconensis Archiepiscopus ad nostram praesentiam veniens adversus te, frater Episcope, defensionem erroris proposuit. Petrus quoque Guillermi Archidiaconus, et B. Petri, Urgellensis clericus super crimine symoniae se accusatores personam tuam dixerunt. Quia igitur crimina, quae personis ecclesiasticis, et praecipue fratribus nostris impinguntur, silentio praetermittere non possumus, nec debemus, causam ipsam venerabili fratri nostro W. Ebredunen. Archiepiscopo Apostolicae Sedis Legato audiendam, discutiendamque commisimus. Praesentium itaque tibi auctoritate mandamus, quatenus cum ab eodem fratre nostro fueris evocatus, eius praesentiam adeas, super praedictis capitulis respondere paratus. Praeterea nichilominus tibi mandamus, ut ea quae post appellationem ad nos factam, P. Archidiacono, et B. per te vel per alios abstulisti, eis cum integritate restituas. Datum Ferentini XVI. kalendas aprilis. 

jueves, 23 de febrero de 2023

XXXVII. Facultas, Capitulo ecclesiae Tarraconensis, Sede vacante, 1181

XXXVII.

Facultas data Capitulo ecclesiae Tarraconensis ut Sede vacante causas sufraganeorum appellantium audire ac terminare possent, anno MCLXXXI. (1181) (Vid. pág. 165.)

Ex autogr. in arch. eiusd. eccl.

Rescriptum hoc ad Lucii III tempora adscribimus, cum Lucius II. unico tantum anno 1144 Pontifex sederit, cum scilicet Tarracon. ecclesiae Capitulum debita adhuc forma careret, quam decem post annos a D. Bernardo Torts, Archiepiscopo accepit.

Lucius Episcopus servus servorum Dei. Dilectis filiis Praeposito, Archidiacono et aliis canonicis Terragonen. salutem et Apostolicam benedictionem. Apostolicae Sedis auctoritas Nos inducit, et debitum postulat caritatis, honori et utilitati ecclesiae vestrae diligenter intendere, et vestris iustis postulationibus assensum facilem impertiri. Hinc est quod vestris precibus inclinati devotioni vestrae auctoritate praesentium indulgemus ut ecclesia vestra Pastore vacante, causas ad vos appellantium audire, terminare ordine iudiciario, seu committere aliis personis idoneis, auctoritate Apostolica et vestra, contradictione postposita, valeatis. Dat. Lateran. XI. cal. marcii.

lunes, 24 de abril de 2023

VII. Litterae magistri ordinis S. Joann. Hierosolymit. an. MDXXIX.

VII.

Litterae magistri ordinis S. Joann. Hierosolymit. an. MDXXIX.

(Vid. pág. 102.)

Ex Cartor. eccl. Maioric. quod ibi librum amarillo vocant.

Venerandis et magnificis viris Vicario et Capitulo ecclesiae Maioricarum, amicis nostris charissimis.

Reverendi et magnifici viri amici charissimi. Cum iamdiu abhinc videlicet plus minusve quadriennium in civitate Viterbii nobis relatum fuisset venerabilem Emmanuelem Collocen. Archidiaconum istic in nostra ecclesia posuisse et reliquisse brachium divi Sebastiani, quod in templo nostro maiori Sancti Johannis Colachi tenebamus, accepto exinde a vobis quodam beneficiolo: nec tunc sarcinulas nostras, quas a manibus infidelium eripueramus in diversis locis incompositas quidem, illas statim videre liceret, ad vos scripsimus eumdem Archidiaconum brachium ipsum maioris existimandum quam praetiosa omnia nobis surripuisse, vos admonentes, si bene meminimus, atque rogantes ne pro sacrilegio beneficium sacrilego rependi permiteretis; sed eo debita pena mulctato brachium huiusmodi ordini nostro restituere curaretis: facturi rem vobis dignam, Deo et divo Sebastiano acceptam, et quam iure tandem facere cogeremini. Verum deinde eius rei gratia ad nos profectus dictus Emmanueli, tum ipsius multorumque relatione, tum re ipsa comperimus id sanctissimarum reliquiarum quod istuc attulit partem esse a brachio beatissimi Sebastiani apud nos adhuc existente, iussu et auctoritate felicis recordationis Emerici de Amboyse, praedecessoris exceptam et assumptam, quam bonus ille vir precibus et intuitu olim Archiepiscopi nostri in sacello eidem sancto dedicato positam venerari voluit. Quare cum idem Archidiaconus sacello praedicto ecclesiae cathedrali supposito praeesset, et sanctas reliquias huiusmodi, alias a Christi hostibus conspurcandas, illaesas custodierit, et istuc in nostra ecclesia apposuerit, ubi maxime sancteque venerabuntur, non potuimus factum pietate et industria hominis et senis, et bonis omnibus, propriisque laribus nobiscum spoliati, non summopere laudare et approbare: praesertim quod uno eodem sancto optimoque opere tum senectuti suae utcumque providerit et consuluerit accepto a vobis beneficio, tum vos et ecclesiam vestram tali munere, ne dicamus thesauro, donaverit et decoraverit. Nempe ad pietatem pertinere arbitramur, a Deoque optimo maximo precibus divi Sebastiani non nihil nobis remissum iri, et concedi confidimus, quod nostra liberalitate in vestra atque nostra ecclesia pariter eius Sancti reliquiae conspiciantur et venerentur; ad quas repetendas et evincendas, si quid iuris nobis ordinique nostro competeret, id quicquid est praemissis causis et rationibus dicto Archidiacono liberaliter remittimus: eius senectutem et sortem miserati, quam ut vos pariter misereamini, et commendatam habeatis etiam atque etiam rogamus. Valete. Ex Syracusis die V. novembris M.D.XXVIIII. = Bonus amicus vester magister Rhodi. = F. de Villers Lyleadani.

sábado, 30 de julio de 2022

Tomo 6, apéndice 37. Quaerimoniae ecclesiae Ausonensis contra invasores bonorum ipsius, incerto anno.

XXXVII.

Quaerimoniae ecclesiae Ausonensis contra invasores bonorum ipsius, incerto anno. (V. pág. 213.) 

Ex arch. eccl. cathedr. Vicens. 

Conqueritur sancta Ausonensis ecclesia super Deusdedit Bernardi, qui aufert eidem ecclesiae castrum de Monteboyo (Montbuy, Montbui), cum omnibus quae ad ipsum castrum pertinent, qui debet esse dominicum episcopi. De Amato Olivae, qui aufert infra terminum ipsius castri, alodium quod Guillermus sacrista ob remedium animae suae dimisit canonicae praescriptae sedis; et in castro Tous aufert eidem canonicae alodium Salliforas; et in castro de Rigadell in Valle formosa aufert praelibatae canonicae alodium, quod Gaucerandus canonicus ei dimisit. Quaeritur etiam supra Bermundo Enrici, qui aufert et depredatur ibidem in Galliano alodia iam dictae canonicae. Gaucerandus Miro, qui aufert tres parroechias de archidiaconatu nostrae sedis. De Guillermo Guisadi et suis, qui diripiunt et depredantur dominicaturas praelibatae canonicae, videlicet, ipsam de Sancto Bathilio et de Rivolato: et de Bernardo Guillermi de Gurbo, qui aufert nostrae canonicae ecclesiam Sanctae Mariae de Mesleo cum universis decimis et alodiis et omnibus sibi pertinentibus, et de ipso tertio de Granoiariis (Granollers). Conquaerimur de Raimundo Raimundi, et Petro fratre suo, qui aufert nostrae canonicae ecclesiam Sancti Ilarii (Hilari, Hilario) sine ulla ratione. De aliis vero tam magnatibus quam mediocribus, qui auferunt sua praedia iniuste nostrae sedi et nostrae canonicae, tam in Ausone, quam in Oristidano, sive in comitatu Minorissae. De ipsis vero presbyteris et clericis non tacemus, qui habent emptos ecclesiasticos honores, et tenent capellanías per laycales personas: de militibus qui ad suum opus tenent alodia, qui debent esse iuri ecclesiarum, et devenire in potestate clericorum: de filiis praesbyterorum, qui iniuste et per datum praetium faciunt suum ordinem. De hiis non tacemus qui habent facta sacrilegia in nostra sede, et in multis ecclesiis in episcopatu Ausonensi. De ipsis vero quaerelam facimus, qui abent treguam Dei fractam, et ad (ab) episcopatu Ausonensi eiectam. De ipsis vero, qui suas uxores, quae recte habebant, habent dimissas, et alias acceptas. De ipsis vero non tacemus, qui miscunt se cum suis parentibus, et cum ipsis foeminis, cum quibus parentes illorum dormierunt. De Poncio Ugoni de Castrofolet (Castellfollit ?) conquaerimur, qui aufert nostrae canonicae ipsum alodium de Navarcles, quod mater sua eidem canonicae dimisit. Similiter de Raimundo Mironi de Pugo alto (Podio alto, Puig alt), qui abstulit praescriptae canonicae in Buadella suum alodium. De Arnallo de Guardia dicto archidiacono, et de fautoribus eius, qui asalivit nostram sedem et archiepiscopum, et depraedavit equas nostrae canonicae et aliorum hominum, et vult accipere iniuste filiam Bernardi Guillermi in uxorem, quae est consobrina aliae foeminae cum qua multocies ipse se commiscuit.

Iubemus atque admonemus ut Petrus Rigualli, qui habet suam ecclesiam dimissam, et ecclesiam Sancti Iohannis cum omnibus quae sibi pertinent sub prioraticu acceptam, ut revertatur ad suam propriam ecclesiam Sanctae Mariae Villae Bertrandi. Si vero contemptor extiterit, interdicimus eum ab omni divino officio, et ab introitu ecclesiae. 

martes, 21 de febrero de 2023

XV. Instrumentum electionis D. Benedicti de Rocaberti, Archiepiscopi Tarraconensis, an. MCCLI. (1251)

XV.

Instrumentum electionis D. Benedicti de Rocaberti, Archiepiscopi Tarraconensis, an. MCCLI. (1251) (Vid. pág. 85.)

Ex arch. eiusd. eccl. 

Anno Domini M.CC.L primo venerabilis pater P. Tarrach. Archiepiscopus viam universae carnis ingressus est sexto non. julii circa primam horam noctis, et sepultus est in monasterio Populeti, ordinis Cisterciensis, Tarrachonen. dioecesis in crastino, id est quinto nonas julii. Cujus corpore tradito sepulturae, canonici Tarrachonenses convenerunt apud Tarrachonam in Capitulo consueto; et de consensu omnium qui tunc praesentes erant, fuit dies assignata ad eligendum et providendum ipsi ecclesiae de futuro pastore, scilicet quinto idus Augusti, id est, in vigilia Beati Laurentii; quam diem Capitulum Tarrachonense singulis Episcopis suffraganeis per suas significavit litteras in hunc modum. "Reverendo in Christo Patri Domino P. Dei gratia Dertusensi Episcopo. A. Praepositus et universum Capitulum Tarrachon. salutem et debitam reverentiam. Mortuo et sepulto venerabili patre nostro in Christo bonae memoriae P. Tarrachon. Archiepiscopo, convenimus canonici in Capitulo, qui praesentes eramus et ordinavimus de assignatione diei electionis futuri Pastoris. Scribimus igitur, et significamus paternitatae vestrae nos statuisse et assignasse diem ad eligendum et providendum de Pastore viduatae Tarrachon. ecclesiae, matri nostrae, videlicet, quinto idus proximi venientis mensis augusti, ad quam diem, si placet, apud Tarrachonam dignemini interesse. Dat. Tarrachonae octavo idus julii.” Sub hac etiam forma scripsit Capitulum Caesaraugustano, Tirasonensi, Pampilonensi, Calagurritano, Oscensi, Ilerdensi, Urgellensi, Vicensi, Barchinonensi, Gerundensi, et Valentino Episcopis. Super quae Calagurritanus, Pampilonensis, Tirasonensis, Urgellensis et Oscensis se per suas litteras excusarunt. Barchinonensis vero per Magistrum Hugonem de Tere (f. Trem) canonicum Barchinonae se excusavit. Gerundensis autem et Vicensis non se excusaverunt, nec venerunt; sed Vicensis sequenti die post factam postulationem per litteras se excusavit. Dertusensis vero, Caesaraugustanus, Ilerdensis et Valentinus interfuerunt diei assignatae; de quibus Episcopis Capitulum assumpsit in electores, et associavit aliis electoribus de Capitulo Dertusensem et Valentinum Episcopos, prout inferius continetur. Item Praepositus pro se et Capitulo vocavit per litteras suas Guillelmum de Aquilone, canonicum Tarrachon. ut veniret et interesset diei assignatae electioni, quamquam presens fuisset in Capitulo, quando dies fuit assignata electioni faciendae. Qui Guillelmus nec venit, nec se excusavit. Qua die, scilicet quinto idus augusti, quae dies fuit assignata per Capitulum ad electionem vel provissionem faciendam Tarrachonensi ecclesiae viduatae, Capitulo et Episcopis suffraganeis ecclesiae antedictae convenientibus canonicis qui voluerunt, et debuerunt, ac potuerunt commode interesse in Capitulo, excepto Praecentore qui licet esset praesens, scilicet infra septa ecclesiae, tamen infirmitate detentus, vocatus per Capitulum non potuit in Capitulo tractatui dictae electionis personaliter interesse, et commissit locum suum totaliter A. Praeposito super electione, sive provissione facienda ecclesiae antedictae. Et super omnibus electionem vel provissionem concernentibus supra dictam placuit Capitulo quod Praepositus, Hospitalarius, Raymundus de Monte olivo, Infirmarius audirent vota singulorum canonicorum super canonicis eligendis qui vice sua et omnium et singulorum de Capitulo eligerent duos electores de canonicis; qui duo electores et Praepositus cum duobus Episcopis, quos Capitulum duxerit eligendos vice omnium de Capitulo per electionem vel postulationem provideant memoratae ecclesiae de Pastore secundum formam eis tradendam per Capitulum antedictum, promittentes omnes et singuli de Capitulo ratum et firmum perpetuo se habituros quidquid per supra dictos canonicos et Praepositum et duos Episcopos superiori modo electos, vel a majori et saniori parte ipsorum fuerit provisum ecclesiae supra dictae. Et auditis votis canonicorum per jam dictos tres ac publicatis, consequenter Capitulum elegit electores electorum B. de Rocabertino, Camerarium, G. Priorem, et Galindum, Succentorem. Qui tres elegerunt duos electores de Capitulo cum Praeposito, prout inferius continetur: "Nos Benedictus de Rocabertino, Camerarius, et Guillelmus Colvat, Prior, et Galindus de Celma, Succentor Tarrachonen., electi electores per scrutinium ab universo Capitulo Tarrachon. ad eligendum duos canonicos vice omnium et singulorum de Capitulo, qui duo de Capitulo cum Praeposito et duobus Episcopis eligendis a Capitulo memorato provideant Tarrachon. ecclesiae de Pastore facta collatione de personis ad personas et de zelo ad zelum, considerata auctoritate personarum et aliis quae in talibus sunt consideranda eligimus in electores sive postulatores Jacobum de Pratis, Sacristam et A. Archidiaconum Tarrachon. ut ipsi duo simul cum Praeposito et duobus Episcopis eligendis provideant vice omnium et singulorum de Capitulo Tarrachonensi ecclesiae de Pastore secundum formam ipsis quinque electoribus tradendam per Capitulum saepe dictum. Facta vero in continenti electione duorum canonicorum praedictorum scilicet Archidiaconi et Sacristae vice omnium de Capitulo per scrutinium egerunt in electores ... Dominum Andream, Episcopum Valentinum et Dominum Poncium, Episcopum Dertusensem. Item in continenti Capitulum universum contulit potestatem eligendi seu providendi supra dictis quinque electoribus, scilicet A. Praeposito, Jacobo, Sacristae et A. Archidiacono, et P. Episcopo Dertusensi, et A. Episcopo Valentino, ut ipsi vel major pars eorum vice omnium Tarrachonensi ecclesiae provideant de Pastore. Hiis omnibus supra dictis sic peractis Capitulum et Episcopi convenerunt in sacristiam; coram quibus praedicti quinque electores juraverunt super crucem Domini, et super sancta Dei quatuor Evangelia corporaliter tacta providere ecclesiae secundum formam eis traditam quae superius continetur. Et post praefatum juramentum in continenti exclusis omnibus aliis … in sacrario … tractaturi de provisione futuri Pastoris … Tandem habito diligenti tractatu et deliberatione inter se ... excepto Sacrista Tarrachon. ipsi quatuor in personam Benedicti de Rocabertino, Camerarii Tarrachon. et capellani Domini Papae ...

viernes, 24 de febrero de 2023

XLI. Testamentum Berengarii de Villamuls, Archiepiscopi Tarraconensis, an. MCXCIII. (1193)

XLI.

Testamentum Berengarii de Villamuls, Archiepiscopi Tarraconensis, an. MCXCIII. (1193) (Vid. pág. 169.)

Ex autogr. in arch. eiusd. eccl. 

Haec sunt conditiones sacramentorum quarum seriem ordinavit dominus Johannes, Terraconensis ecclesiae Praepositus praesente Archidiacono et Sacrista et Camerario et aliis subscriptis canonicis ipsius ecclesiae, et Berengario de Episcopali (Bisbal), de ultima voluntate domini Berengarii, Terraconensis Archiepiscopi. Nos itaque testes, Guillelmus Clemens, capellanus domini Archiepiscopi, et Ferrarius, notarius ejus, verum pariter dantes testimonium, juramus per Deum et ejus sancta quatuor Evangelia, quod nos vidimus et audivimus, praesentes et eramus, quod dominus Archiepiscopus jacebat vulneratus in terra. Adhuc tamen erat compos mentis suae, et plenum sensum habebat; et Guillermus Clemens hortabatur eum ad confessionem et poenitentiam, et confessus est; et facta confessione, dixit ei Guillermus Clemens: injungo vobis constituere elemosinam de rebus vestris. Tunc dixit Archiepiscopus: mando omnia mea dari pro amore Dei et pro anima mea, solutis debitis meis. Quaerente vero capellano ubi esset pecunia sua; dixit Archiepiscopus: modicum quod habet Raymundus de Villamulorum, sit suum; et modicum quod est Terraconae, sit ecclesiae. Interrogatus a capellano de quantitate pecuniae, dixit, (:) Ferrarium scire. Quaesivit iterum capellanus, et dixit: ¿Domine, sicut ipse dixerit? Et respondit Archiepiscopus: Ita bene. Quaerente iterum capellano a Ferrario, si sciret ipse, dixit Ferrarius: scio; et nutum fecit capite. Postquam autem haec omnia nobis videntibus et audientibus ordinavit, voluntatem suam nobis scientibus non mutavit; et sic iterum vulneratus decessit ab hac luce. Unde quod ab ejus ore in articulo illo audivimus, coram supra dictis omnibus testificamus, et jurejurando firmamus, VI. kalendas martii, anno M.C.XC.III. Dominicae Incarnationis, nona die post obitum domini Archiepiscopi. = Sig+num Guillermi Clementis, capellani Domini Archiepiscopi. = Ego Ferrarius, notarius domini Archiepiscopi, subscribo. = Sig+num Johannis, Terrachonae ecclesiae Prepositi. = + Ego R. de Rochabertino, Terrachon. Archidiaconus, subscribo. = Ego Gombaldus, Terracon. ecclesiae Sacrista, subscribo. = Sig+num Berengarii, Terracon. ecclesiae Camerarii. = Ego Raymundus Guillermi subscribo +. = Sig+num Raymundi de Linars, presbyteri et canonici. = Ego Petrus de Terracona, Terraconae notarius, hoc scripsi, et dampnavi in linea III. ab eo loco ubi dicitur notarius ejus, usque ad locum ubi dicitur verum; et supra scripsi in linea VI. ubi dicitur sua: die et anno + praefixo.

viernes, 7 de octubre de 2022

XI. Innocentii Papae II. Breve super electione episcop. Urgell., anno circiter MCXLII

XI. 

Innocentii Papae II. Breve super electione episcop. Urgell., anno circiter MCXLII (Vid. pág. 49).

Ex transl. in cod. núm. 273. bibliot. Rivipoll. 

Innocentius Episcopus, servus servorum Dei, dilectis filiis B. Priori, P. Guillelmi, archidiacono, B. Sacristae... Abbati Rivipollensi, B. S. Saturnini et Aggerensi Abbatibus, et universis clericis per Urgellensem episcopatum constitutis, salutem et apostolicam benedictionem. Notum vobis esse credimus, quam nequiter Urgellensis Comes E. in canonicos Urgellensis ecclesiae matris vestrae, et electum eorum occasione electionis, quam sicut accepimus concorditer et canonice fecerant, violentas manus iniecerit, et carceri atque custodie deputaverit. Clericis autem se ipsos redimere coactis, electum ipsum miserabiliter in carcere detinet, et ut ibi vitam finiat, diversis cruciatibus ipsum affligere studet. Unde nos quorum praecipue interest tantum sacrilegium non dimittere impunitum, in praeterita coena Domini prefatum comitem excomunicationis vinculo innodavimus, et in tota terra ipsius divina prohibemus officia celebrari, praeter babtismum puerorum et penitentias morientium. Idcirco per apostolica scripta vobis mandamus, et mandando praecipimus, quatinus iam dictam excomunicationis et interdicti sententiam per parrochias vestras publicari faciatis, et... à subditis vestris observari firmiter faciatis, donec dictus dominus ecclesiae et clericis ablata restituat, et de tam gravi sacrilegio digne satisfaciat; scituri quod si quis transgresor extiterit, transgresionem et inobedientiam ipsius impunitam non praeteribimus. Dat. Laterani II. kal. madii. 

lunes, 31 de octubre de 2022

CARTA XCIII. Templo y canónica del siglo XI: su dedicación: reliquias de aquel antiguo edificio:

CARTA XCIII. 

Templo y canónica del siglo XI: su dedicación: reliquias de aquel antiguo edificio: fábrica de la nueva iglesia en el siglo XIV: arquitectos que entendieron en ella: su descripción, cementerio y sepulcros insignes: altar mayor de plata y noticia de algunos artífices que lo trabajaron: cimborio que lo cubre: silla episcopal detrás de él: formas incorruptas que allí se guardan: la iglesia actual no está consagrada: claustro e inscripciones notables de él.

Mi querido hermano: No queda vestigio del templo antiguo, digo del que hubo en tiempo de los Godos. Se sospecha que permanecería algo de su edificio a principios del siglo XI cuando el Obispo Pedro Roger emprendió la construcción de un nuevo templo, alegando que el que había era antiquísimo y tan deteriorado (pone deteriodado) que en tiempo de lluvias no podían celebrarse en él los divinos oficios. 

Así lo asegura en la escritura con que él y su capítulo vendieron al Conde de Barcelona Raimundo y su mujer Ermesindis la iglesia de S. Daniel, extramuros de esta ciudad, por precio de cien onzas de oro que habían empleado en la fábrica de la catedral. Publicó esta escritura el padre Roig, pág. 190, copiada del original que yo he visto en el archivo del monasterio de S. Daniel. De ella infiere el citado escritor que el templo que llamaba viejo el Obispo era el del tiempo de los Godos, conservado hasta el siglo XI: porque si Carlo Magno lo hiciera nuevo, cuando se conquistó esta ciudad, no parece, dice, verosímil que al cabo de 300 años (sólo son 230) se hallase tan deteriorado. Valgan o no estas conjeturas, es cierto que se había ya comenzado la fábrica de un nuevo templo el año 1015, que es al que pertenece, según la cuenta más común, el año XVIIII de Roberto notado en aquella escritura, y nunca puede pertenecer al 1017 como dijo el padre Roig; ni al 1016 como aseguró Pontich. El mismo año, y al otro día de esta venta, los sobredichos Condes en aumento de aquel precio dieron a la sacristía de esta iglesia cuatro modiatas de tierra en el llano de esta ciudad junto al río Guadello (hoy Guell) (Güell). Va copia del original que está aquí (armari. de la Canonja). Esta escritura basta para hacer ver que la Ermesindis, bienhechora insigne de esta iglesia, no fue mujer de Ramón Berenguer, sino de Ramón Borrell, que murió poco después en 1017 (a: Ap. núm. XXXIII.). Es regular que juntamente se construyesen el claustro y demás oficinas de la canónica; y no hay dificultad en entender así materialmente lo que dice la escritura de dotación de la canónica en 1019. Statuerunt... ut domus canonica construeretur = ad construendum et ditandum jam dictam canonicam. El edificio anterior, o estaría también deteriorado o sería mezquino y poco acomodado a los usos del siglo XI. En la escritura de consagración de la iglesia en 1038, se dice expresamente que el Obispo Pedro y su hermana Ermesindis domos in quibus qui Deo militare cuperent, canonice viverent... struxerunt. Y estas casas o edificios son los que indicaron distinguiéndolos de la iglesia, cuando decían: universas praefatae ecclesiae facultates, et congregationis ejusdem canonicae cum utrumque una sit eclesia propter fidei unitatem, et alterum utriusque diversum videatur habere nomen pro melius vivendi consuetudine. Continuaba esta obra en 1064, según se ve en el testamento que dije otro día de Ponce, precentor, el cual dejó centum mancusos auri monetae aeneae ad ipsam mansionem de ipsa canonica, quam Johannes facit edificare. El nuevo templo estuvo ya para ser consagrado en el año 1038, día 21 de septiembre: solemnidad a que concurrieron Wifredo, Arzobispo de Narbona, y los Obispos Oliva, de Vique, Heriballo, de Urgel, Bernardo, de Coserans, Guilaberto, de Barcelona, Berenguer, de Elna, Arnaldo, de Magalona y Guifredo de Carcasona (este último había sido Obispo de Besalú) (a: V. Tom. VI de este Viaje, págs. 192 y 204.), todos los cuales a ruegos de nuestro Obispo Pedro Roger y su hermana Ermesindis dedicaron el templo y confirmaron su dotación. Publicose esta escritura en la Marca Hispánica (apéndice número CCXVIII.), aunque con algunas inexactitudes de poca entidad, sino es haber omitido la palabra era en la fecha. Digo esto porque la he cotejado con el original. Permaneció este templo hasta principios del siglo XIV. Queda todavía una parte de él en la torre que el vulgo llama de Carlo Magno, y está al lado del norte; obra conocidamente del siglo XI, y que sirvió entonces de torre de campanas, como entre otras cosas consta de la escritura de erección del altar de San Esteban, hecha en 1362 in capella subtus campanile vetus (arch. episcopal, not. 43, fol. 37), y hasta hoy permanece bajo de dicha torre. La longitud total de este templo era lo que es ahora la nave grande del nuevo, y tenía también dos puertas, occidental y meridional, casi en el mismo lugar que las actuales. De esto se darán algunas pruebas en el discurso de este viaje.

A fines del siglo XIII se trataba ya de construir un nuevo templo, como se ve de una cláusula que más abajo copiaré del testamento del tesorero Guillermo Gaufredo. Y cierto que no podía obligarles a ello la ruina del que entonces había, pues tan fuerte es lo que nos queda de él. La empresa sin embargo no se verificó hasta entrado el siglo XIV. La primera memoria que hay de ello está en el Lib. verd. fol. 119, donde se lee: "Anno Domini M.CCC.XII. III. kal. maii capitulum Gerunden. in cerca nova ecclesiae Gerunden. more solito congregatum statuit, voluit et ordinavit, quod capud ipsius ecclesiae de novo construeretur et hedificaretur, et circum circa ipsum capud, novem capellae fierent, et in dormitorio veteri, fieret sacristia. Et cura ipsius operis fuit comissa per dictum capitulum, venerabilibus Raimundo de Vilarico, Archidiacono, et Arnaldo de Monterotundo Canonico." A estos comisionados se entregaron desde luego 10.000 sueldos que para el objeto había dejado el citado Guillermo Gaufredo. Repitiose el mismo decreto en 1316 (ibid. fol. 121). 

De las mismas palabras citadas se infiere que ya había entonces algunas obras nuevas, tal como cerca nova, donde se congregaba el capítulo, lo cual se repite en otros lugares. A principios de este mismo siglo se congregaban in dormitorio claustri. Más adelante in theca nova, y in volta (la nave) S. Johannis. En 1345 el Obispo Arnaldo de Monrodó (Monterotundo) ya fundó un beneficio en la capilla de los Santos IV mártires, Germano, Justuro, etc., que es una de las nueve que se construyeron en el cap o testero de la iglesia. El año siguiente se trasladó el altar mayor del antiguo sitio al actual. Sin embargo la obra prosiguió con lentitud bajo la dirección de varios arquitectos. Los que yo conozco son Jaime de Taverant, Francés, maestro de la catedral de Narbona, admitido a trabajar aquí en 1320: Francisco de Plana, Catalán, lo era a mitad de ese siglo, y fue excluido en 1368, cuando dieron la dirección de la obra a Pedro Coma (de Cumba), que al mismo tiempo trabajaba en la colegiata y torre de San Félix. En 1397 trabajaba Pedro de San Juan, de natione Picardiae. Otros se dirán más adelante. A principios del siglo XV la fábrica se continuó bajo nueva forma. Habíase trazado primero para templo de tres naves, circuyendo las colaterales el altar mayor. Bajo este plan se siguió la obra hasta los machones que sostienen el cimborio (pone simborio), inmediato al presbiterio. Parecioles entonces que su conclusión por el mismo término haría el edificio mezquino y agobiado. Y así se emprendió su continuación, de una sola nave que tuviese de latitud lo que las tres primeras, y mucho mayor elevación según correspondía. Dirigía esta obra Guillermo Boffiy. Levantados ya los machones laterales y paredes, se comenzó a dudar en 1416 sobre la solidez de la construcción, mayormente contra los embates de los vientos y estrépito de los truenos, estando como está en lugar tan elevado. Para asegurarse en punto tan principal fueron convocados los arquitectos siguientes: Pascual de Xulbe, arquitecto de la iglesia de Tortosa (llámanle lapicida et magister operis, y así a los siguientes), Juan de Xulbe, hijo del antecedente, y su sustituto en la misma obra de Tortosa, Pedro de Vallfogona y Guillermo de la Mata, arquitectos de la catedral de Tarragona, Bartolomé Gual, de la de Barcelona, Antonio Canet, escultor de Barcelona y arquitecto de la catedral de Urgel, Guillermo Abiell, director de las fábricas de Santa María del Pino, Carmen, Monte Sión, San Jaime y hospital de Santa Cruz de Barcelona, Arnaldo de Valleras, de la de Manresa, Antonio Antigoni de la parroquial de Castellón de Empurias, Guillermo Sagrera, de la de San Juan de Perpiñán, y Juan de Guinguamps, vecino de Narbona. Oídas las declaraciones juradas de todos, resolvió el Obispo Don Dalmacio de Mur con el capítulo proseguir la obra de una sola nave, porque a más de la solidez del edificio tendría mucho mejores luces y mayor elegancia. De este acto va copia (a: Ap. núm. XXXIV.) que no disgustará a los amadores de las bellas artes. Su obra continuó bajo este plan hasta su conclusión. En 1427 entró a ser su director Rotlinus Vautier dioces. Biterrensis. Excluido este en 1430 le sucedió Pedro Ciprés. La última bovedilla de la obra en el siglo XVII la construyó Josef Ferrer. A proporción que se iban concluyendo las capillas, se construían en ellas sepulcros para los que murieron antes de comenzarse la nueva fábrica, y habían costeado o elegido para sus entierros las capillas antiguas de la misma advocación. Y esto debe tenerse presente para evitar equivocaciones. Delante de la catedral hay una gran cuesta hasta el llano de la calle. A la escalera antigua que allí había, quiso sustituir otra el Obispo Don Francisco Arévalo Zuazo, a principios del siglo XVII. Al fin del mismo lo verificó el sucesor D. fray Miguel Pontich. Es un cuerpo de obra magnífico, cuyo total dividido en tres rellanos o mesetas, consta de ochenta y seis escalones con su balaustrada lateral de granito. La latitud en las gradas es de cincuenta y seis palmos, y en las mesetas de más de ciento. Mirando desde abajo presenta un todo elegante coronado con la fachada de la catedral, que aunque no está concluida, ni es de las de Herrera, conserva algunos vestigios del buen gusto. La puerta colateral del mediodía se llama de los doce Apóstoles por las imágenes de barro que en ella hay en otros tantos casilicios, labradas en 1458 por Antonio Claperos, obrer de Ymagens ó imaginaire, como decían, de Barcelona por precio de 600 florines de moneda de aquella ciudad. Existe la contrata en un lib. de act. capitul. en la curia episcopal, donde entre otras cosas se estipula que se labrasen de aquella ó semblant terra que es obrada la ymage de S. Eularia è la creu del portal nou de Barcelona, y que se cociese el barro y se barnizase de la misma manera.

La latitud del templo, así en la única nave como en las tres, es de 112 palmos, excluyendo el fondo de las capillas. La longitud total es de 408 salvo error, excluido también el fondo de la capilla última. De esta cantidad los 249 palmos, son la longitud de la única nave hasta el arranque de las tres, y los restantes 159 es la longitud de estas. La magnificencia y grandiosidad de la primera pieza, queda afeada con el coro que ocupa un buen espacio de ella, y es de mal aspecto y mezquino en lo exterior. Lo más notable que hay en él es, que en su salida al altar mayor hay cuatro sillas por parte de espaldas a dicho altar, las cuales tenían su destino determinado para ciertos oficios y dignidades. En los dos ángulos exteriores hay dos púlpitos donde se cantan las epístolas y evangelios. 

Las lecciones diariamente se cantan en el corillo alto al testero del coro. Sobre todo él cuelga desde la bóveda una como tienda recogida que llaman la mulaza, la cual despliegan (pone desplegan) para cubrir el coro en tiempo de grandes fríos. No sé qué parte de él se llamaría potentia, nombre con que expresan una obra de madera que en él se hacía por los años 1351 en el coro del Obispo, y para cuyo adorno labró algunas estatuas un maestro Aloy imaginator civis Barchinon.; cuya apoca está en la curia episcopal (not. 25. fol. 31). Advierto que el imaginator o ymaginayre de entonces, era lo que ahora decimos escultor. 

En los altares hay la desigualdad consiguiente a los tiempos de su construcción. En la segunda capilla a mano derecha están las fuentes bautismales, que son una taza octágona sostenida sobre un pie, adornada de buenas labores. Tratose de su construcción en 1535, y que fuese ex nostro optimo et duro lapide, encargándola a Juan Belljoch, Francés (que dirigía la fábrica de la catedral ya desde antes de 1528) por precio de setenta ducados de oro. Cobradas las dos terceras partes se fugó el artífice, en cuyo lugar entró Juan Roig, escultor. Esto digo porque no perezcan los nombres de estos profesores que me vienen a mano. Otras capillas están decoradas con sepulcros de Obispos, y en algunas se han ocultado estas memorias respetables con los adornos del mal tiempo. Dos sepulcros hay insignes en esta iglesia, los cuales estaban antiguamente en su galilea o cementerio a la parte exterior de la puerta principal, en tiempo en que la piedad de los fieles respetaba el sagrado del templo con una humildad que califica de soberbia la costumbre actual. En este punto eran tan religiosos los canónigos de esta catedral, que no se hallará uno enterrado dentro de ella antes del siglo XVI. Desde que se comenzó la obra del claustro actual en el siglo XIV, hicieron constitución con su Obispo D. Gastón de Moncada, en la cual se concedió a los prelados que ahora llaman dignidades, canónigos, presbíteros y clérigos de capítulo elegirse sepultura en el plano de él. Esto fue el año 1331. Antes de esta época se enterraban en el cementerio, y esto aún en 1292, como se ve en el testamento de Guillermo Gaufredo, tesorero de la catedral y hombre muy rico. Los presbíteros llamados stabiliti se enterraron siempre, y aún hoy por lo regular, en el carner del marrech, cementerio delante de la puerta de los Apóstoles. Los Obispos hasta todo el siglo XIII se enterraban en la sepultura que había en el capítulo, como se ve en el testamento del Obispo Don Pedro de Castellnou, y el del sucesor don Bernardo de Vilamarí, dice de aquella sepultura: ubi consuetum est pontifices ipsius ecclesiae sepeliri. Pontich dice que los Obispos cuya sepultura se ignora, se ha de creer que están en la del coro, que él llama Común de Obispos. Mas he registrado este depósito abierto a mis instancias, y con no pequeño trabajo, y hallé ser tan reducido, que apenas caben en él los dos únicos cadáveres que contiene. Los sepulcros principales que decía son del Conde Ramón Berenguer de Barcelona, llamado Cap de estopa, que murió violentamente a 6 de diciembre de 1082, y de la Condesa Ermesindis, que murió a 1.° de mayo de 1058, o 1059 como quieren otros. Ambos estuvieron antes en el lugar que he dicho hasta el año 1385, en que a 28 de julio mandó el Rey Don Pedro IV estando en la villa de Figueres, que fuesen trasladados donde hoy se hallan, es a saber, el del Conde sobre la puerta de la sacristía, y el de la Condesa al lado opuesto en lo alto de la pared entre las capillas de Corpus y San Juan. De la traslación del Conde da razón un letrero que hay junto a él, y dice así: in hoc tumulo iacet corpus illustris ac potentis viri domini Raymundi Berengarii, Comitis Barchinonae filii Dni. Raymundi Berengarii Comitis Barchinonae qui usaticos condidit. Hic propter multitudinem et densitatem crinium crisporum fuit dictus cap de stopes, qui vulnerato decessit nonas december in civitate Gerundae anno Dni. M.LXXXII. et fuit sepultus in quodam tumulo constructo foris in presenti Sede iuxta portam. Et postmodum translatus per illustrissimum principem et dominum Dnm Petrum tertium aragonum Regem (III de Cataluña y IV de Aragón) (3° como conde de Barcelona) ipsius comitis octavum neptem V. die november anno Dni. M.CCC. LXXXV regnique sui quinquagessimo. Pons dijo que esta era la Condesa Mahalta, mujer de aquel Conde, la cual después de muerto el marido en 1082, casó con Aimerico, Vizconde de Narbona, y vivía aún en 1111. Tengo por más verosímil que la Condesa aquí enterrada es la que dije, Ermesindis, mujer del Conde Ramón Borrell, hermana del Obispo Pedro Roger, la cual hizo mil bienes a esta canónica, fundó la capellanía de Santa Anastasia, la única que había aquí en su tiempo, dio trescientas onzas de oro como se dirá, y murió en 1058. Todos estos motivos de afecto y de gratitud inclinan a creer que de ella es este sepulcro, faltando en él inscripción y documentos coetáneos que lo testifiquen. Tampoco hay inscripción en el sepulcro del Conde, ni otra cosa más que el rótulo que dije.

Lo más notable de esta Iglesia es el altar mayor por su materia, labores y construcción. Su ara es una pieza de mármol de unos doce palmos de longitud y seis de latitud, adornada de varios recalados en su plano, los cuales se llenan con tablas para comodidad del sacrificio. Está enteramente aislada, y sus cuatro costados cubiertos con gran riqueza de plata y oro, y algunas piedras no despreciables. El principal está cubierto con un frontal de oro, que creo ser la tabula aurea, para cuya construcción dio la Condesa Ermesindis trescientas onzas de oro el día que se consagró la iglesia, como se dice en su escritura. A lo mismo pertenecerá la manda que Berenguer Guillem hizo en su testamento a 10 de marzo, año XXV de Luis el Craso (hacia el 1132), con estas palabras: Ad tabulam altaris Sanctae Mariae XL, et I mancussos almodienses: añadiendo además seis morabatines ad chorum faciendum Sanctae Mariae. Dicho frontal está dividido en treinta y dos cuadros, que representan de relieve varios pasajes de la vida del Salvador, cuyo centro ocupa un óvalo con una imagen de nuestra Señora. Al pie de este óvalo hay otro pequeñito, en que está figurada de esmalte una señora sentada, y al rededor se lee: Gisla Cometissa fieri iussit. Esta fue la segunda mujer del Conde Berenguer, hijo de Ermesindis, la cual ejecutó los deseos de su suegra, cuyo nombre se ve entallado en una piedra al lado derecho del que mira el ovalito, donde se lee: Ermesindis. Las figuras todas son de pésimo dibujo; cosa tanto más para extrañar viendo en el contorno y fajas divisorias algunas grecas y arabescos que no displacen. En los cuatro ángulos se pusieron de esmalte las figuras alegóricas de los Evangelistas con sus respectivos lemas. De los cuales sólo pude leer el de San Juan, que dice: More volans aquilae verbo petit astra Johannes. Entre las piedras engastadas hay un camafeo que me pareció la cabeza de Medusa, y dos sellos árabes que no copié por lo incómodo de su localidad. Las tablas laterales y testera son de plata, con varios relieves menos incorrectos que los otros, y que saben al siglo XIV. A lo menos es cierto de ese tiempo la tabla testera, pues a 1.° de julio de 1320 el Obispo Don Pedro de Rocaberti resolvió con su capítulo quod quadraginta Carlini qui erant... deputati ad opus turris de Subiranicis, ponerentur in opus tabulae argenteae quae erit RETRO altare... et ponderarunt dicti Carlini quinquae marchas et III uncias. (V. act. Capitul.) Yo no sé si pertenecerá a esta pieza la apoca que he visto de mil sueldos de Barcelona pro solvendo et satisfaciendo magistro Bartholomeo argenterio de operibus per eum factis et completis in retrotabulo argenteo altaris maioris, fecha VI, id. Maii, año 1325. Porque esta palabra retrotabulum propiamente es el retablo, o lo que ahora impropiamente decimos altar.

Este es también de plata desde el nivel de la mesa arriba, de la cual está separado obra de una vara, y tendrá de elevación unos doce palmos. Divídese en cuatro cuerpos iguales subdivididos en varios cuadrados, y con muchos relieves y figuras. El primero es obra de los dos Obispos Cruilles, hacia la mitad del siglo XIV, como se dirá en sus artículos: en los extremos están las figuras de estos dos prelados con muchos escuditos de sus armas, y en la base de este cuerpo se lee: Pere Bernec me feu. En la Curia Episcopal (lib. not. 34, fol. 102. b.), se llama este artífice Petrus Barners argenterius Valentiae et de domo Domini Regis, el cual a 1.° de diciembre de 1358 firmó a favor del Obispo Don Berenguer de Cruilles apoca final de todo lo que este le debía ratione illius (pone ilius) tabulae argenti cum universis imaginibus in ea per me factis... quae deposita et affixa est iuxta et retro altare Beatae Virginis Mariae Sedis Gerundae. Yo no decidiré si estas palabras se han de entender de la plancha que cubre el testero de la ara o del primer cuerpo del retablo, lo que sí me parece que el mismo artífice lo es de ambas cosas. Por otra parte me consta que Raimundo Andreu, platero de Gerona, ofreció al mismo Obispo en octubre de 1357 fabricar totam tabulam argenti quam vos facere intenditis subtus retrotabulum argenteum altaris maioris. (Ibid. not. 36. fol. 64.) Otro letrero había repartido en las dos pilastritas laterales de este primer cuerpo, mas cuando se trasladó a Barcelona todo el altar con motivo de la última guerra con los Franceses, saltaron varias planchas en que estaban las letras, y hoy sólo se lee: En lany M... bra deiars. El centro del segundo y tercer cuerpo ocupa el Sagrario, y el del cuarto la imagen de nuestra Señora, titular de esta iglesia: en sus extremos se hallan las de San Narciso y San Félix. También hay en las extremidades dos arquillas, que sin duda serán de reliquias. Remata el retablo en algunas cartelas, que llaman juratoris, y tres grandes cruces, dos de las cuales tienen antigüedad respetable. El retablo y mesa y escaño está todo cubierto con un pabellón o cimborio de plata, sostenido sobre cuatro columnitas cubiertas del mismo metal, y apoyadas sobre bases de mármol de mezcla en que abunda este país. Tratábase ya de su construcción en el siglo XIII, como se ve en el testamento citado del tesorero Guillermo Gaufredo de 12 de agosto 1292, en que dice: Dimitto etiam ad capud praedictae ecclesiae, vel ad cimborium argenteum faciendum desuper altare Beatae Mariae ad recognitionem Dni. Episcopi et capituli... illa decem millia solidorum barchinon. quae ad illud dare promisseram iam est diu. Mas quien costeó lo principal y se tiene por su autor es Arnaldo de Soler, arcediano de Besalú, que murió en 1326. La grandeza de este don merece que se copie aquí la inscripción sepulcral del bienhechor, que se halla en el claustro junto a la capilla que llaman de nuestra Señora de Bellulla. Dice así: Hic iacet Arnaldus de Solerio Archidiaconus Bisuldunensis, Doctor in jure canonico et civili, qui semper pro posse extitit promptus et fidelis atleta pro libertate et iuribus ecclesiae defendendis: qui etiam suis expensis propriis fecit fieri cimborium seu cohopertam argenteam super altari maiori ecclesiae Gerunden. Obiit autem anno Dni. M.CCCXX sexto. VIII. Kal. Augusti. R. dic pro tua et eius anima Pater noster. Cuando se construyó este cimborio estaba todavía el altar en su sitio antiguo, porque como dije, este presbiterio, o como llamaban Cap de la Esglesia, no se comenzó hasta por los años 1316, ni el altar se trasladó al sitio actual hasta el día 12 de marzo de 1346 (1347), a cuyo acto asistió el Arzobispo de Tarragona Don Fray Sancho López de Ayerbe, el cual consagró de nuevo el altar colocando en él las reliquias que se hallaron en el antiguo, y la misma taza de plata en que estaban depositadas. De esto se hizo escritura que he visto en la Curia Episcopal (not. 18. fol. 50), y no añade cosa particular a lo dicho, sino es la asistencia a este acto de Gaufrido, Obispo de Tarazona, y de Don Nicolás de Jamvila, Conde de Terranova, con otros nobles. Del mismo año hay noticia auténtica de otras reliquias, que serían de varios altares viejos. Va copia de la escritura (a: Ap. n. XXXV.). 

El grande espacio que queda entre el remate del retablo y el arco del cimborio o pabellón es oportunísimo para una práctica bien singular de esta iglesia. Por ambos lados del altar se sube en trece escalones al nivel del remate del retablo, donde en el intercolumnio central del presbiterio está colocada la silla pontifical de mármol blanco de una pieza y de buen gusto en sus sencillos adornos laterales. Téngola por obra del siglo XII. Más antigua que esto es la costumbre de subir el Obispo a esta silla cuando celebra de pontifical después de la primera turificación, y de continuar allí la misa hasta el ofertorio en que baja a concluirla al altar. De este rito antiquísimo y otras circunstancias suyas se dirá más otro día. Véase Martene de antiq. eccl. rit., lib. I, cap. IV, art. 3, mientras yo sigo mi descripción.

En un armario detrás del altar mayor está depositado un relicario que costeó D. Galcerán de Cartella en 1630, en el cual hay seis formas numularias ensangrentadas de color muy subido, pegadas a un lienzo. Se ignora el origen y circunstancias de estas formas: y esto basta para que no se expongan a la pública veneración. Conducta prudente que ojalá imitasen otros cuerpos. Un sepulcro de mármol que hay en el presbiterio es del cardenal Anglesola, de que se hablará. Está aquí corriente el uso de la cortinilla negra al tiempo de la elevación de la hostia. Si el edificio de esta catedral, que existió desde el siglo XI hasta entrado el XIV, estuvo consagrado o no, es cosa difícil de averiguar. Porque aunque existe la escritura de lo que llamamos consagración en 1038, ya sabes que muchas de estas actas no prueban más que la simple dedicación y confirmación de la dotación clerical. Con más certidumbre puedo hablar del templo moderno, que cierto no está consagrado: En 1539 con ocasión de un incidente funesto se declaró que no lo estaba quia nondum consumata (act. capitul. eo ann. fol. 27). En 1544 se mandó averiguar en libros antiguos y escrituras si constaba de su consagración; y como nada se hallase habita est pro non consecrata (ibid., fol. 320). Congregado aquí el concilio provincial de 1717, presidido por el Obispo de esta silla D. Miguel Juan de Taverner, como decano de la provincia, se entabló la pretensión de que se consagrase esta iglesia, mas no se efectuó. Sin embargo, se reza de su dedicación en la dominica II de octubre, día fijado por resolución capitular de 1581; antiguamente, quiero decir, en el siglo XI y XII, se hacía esta fiesta XI. kal. octob., como se lee en el martirologio Adoniano de este archivo, que es el día en que se efectuó la dedicación en 1038. 

En el siglo XIV se celebraba en la dominica inmediata a las témporas de septiembre, según dice una consueta escrita en 1360. El claustro ya creo que dije que es obra del siglo XIV y XV (a: El continuador de la España Sagrada, tom. 43, página 19, dice que puede ser obra del siglo IX. Tanta admiración me causa eso como el que atribuya (ibid.) la obra de los claustros de la catedral de Vique a los siglos X y XII; y mucho más diciendo en la página siguiente que sus columnas las trabajaba el cantero Portello en 1325. La verdad es que uno y otro claustro son del siglo XIV.) 

Algunas inscripciones hay en él que excitan la curiosidad por lo ingenioso de los leoninos usados entonces. Vayan algunas por muestra. 

A la parte de la iglesia y pegado a su pared. 


Post decies septem centum bis denique mille 

Et post tres annos Julii nonas bonus ille 

Bn. de Quexanis prohibens sua tempora vanis 

Sedis secundus precentor, crimine mundus 

Transiit ad regem celi servans bene legem. 

Iste corum rexit clare modulamina vexit. 

Cum superis vivit qui perpetuo stabilivit 

Ut sapiens obitum precibus misisque munitum 

In monasterio sancti de monte vocato 

Laurenci, proprioque loco Sedis sibi grato. 

Tu qui me cernis, pro me da vota supernis, 

Ut per vota pia valeat michi Virgo Maria. 


A la parte de la capilla de nuestra Señora del Claustro se halla este otro. 


Hoc iacet in pulcro persona pudica sepulcro 

Domnus Jazpertus. Folcradi laude refertus, 

Qui Gerundensis nituit Sacrista secundus 

Ac Ilerdensis virtute decanus abundus 

Consultus legum Patriarcarum quoque Regum 

Pluribus expertus in cunctis vir bene certus 

Norma bonorum, dogma piorum, semita morum. 

Forma proborum, duxque virorum, flosque decorum. 

Ut prius optavit, cum sanctis se sociavit, 

Regno Regnorum jubilans rectore polorum 

Anno milleno ter C. que quater duodeno 

Vicenoque die Junii cum fonte Sophie: 


En el foso que se abrió en el terreno del testero de la iglesia, luego que él estuvo concluido, comenzaron a enterrarse algunas personas ilustres, cuyos sepulcros se conservan sostenidos sobre columnitas y de otras construcciones en lo alto de la pared. Tanto más que estaban a la vista, y como que pertenecían sus entierros al cementerio que todavía se llama dels negres. De entre ellos va la siguiente inscripción de uno que se halla a espaldas de la capilla que antes fue de corpore 

Xpi, y ahora se llama del Crucifijo o Gregoriana, que refiere la institución de la fiesta del Corpus en esta iglesia antes de 1314. 


Iste Berengarius de Palacio vocitatus 

Moribus egregius vite meritis trabeatus 

Sedeque Sacrista pariterque Diacon in ista 

Contemplans festa Dominique salubria gesta 

Qualiter in cena residens turba duodena 

Panem mutavit in corpus, sicque sacravit 

Vinum fans ore suus hinc fit sanguis honore 

Ipse Sacramenti tanti statuit reverenti 

Voto laude pari sollemnia concelebrari 

Huius formosi pre cunctis et preciosi 

Corporis hic Xpi. per quem gens salva fuisti 

Anniqueversaria duo constituit peragenda 

Digne pro venia sibi cultus attribuenda 

Unum maiorum, reliquum quoque Presbiterorum

Quisquagenorum petiit requiem superorum 

Anno milleno tercenteno quoque deno 

Quatuor addendis, Februique bis octo Kalendis. 

Hunc comitem mense Sanctorum Xpe. recense. 


Y ya que estamos en inscripciones no es de omitir la del sacrista de esta iglesia Guillermo de Mongrí, electo Arzobispo de Tarragona, cuya silla gobernó desde 1234 hasta 1238; varón célebre por los hechos que de él se dirán en el catálogo de los prelados de aquella metrópoli, como por la humildad con que se resistió siempre a ser consagrado, y con que al fin logró que se le admitiese la renuncia. Vivió ejerciendo su dignidad de sacristía hasta el 1273: tiempo en que fundó la cartuja de S. Pol de marítima, trasladada después a Montalegre. Hállase hoy su sepulcro sobre la puerta que sale de la iglesia al claustro. El epitafio es de su tiempo, y está distribuido en dos columnas que no se han de leer seguidamente como está en las copias que hay por acá, sino pareando los versos de una con los de la otra, así: 

Vivendi norma sit cunctis haec mea forma. 

Sum G. de Montegrino Sacrista Gerunde 

De cujus fonte multi dotantur habunde 

Metropolim rexit, hereses sua dextera flexit. 

In Terrachona donavit grandia dona, 

Christicolis apta per eum fuit Eviza capta 

Et Frumentera, statuendo cantica vera. 

His de Cartoxa dat cenobium sua doxa 

Edeque Sacriste templum Domino dedit iste 

Dans Sancti dici missas ara Dominici 

Lumine centeno Sedes hec gaudet ameno 

Claustris eximie per eum fit imago Marie:

Prequedicatores vestiri datque minores 

Pascuntur miseri panibus huius heri. 

Denos presbiteros ter constituit probus heros 

Transiit e mundo Cristo societur eundo. 

Anno milleno C. bis cum septuageno 

Et tribus undenas Julii jungendo Kalendas. 


Más apreciable que todas estas deberá ser una inscripción romana, que según me dijeron está en el altarcito de Santa Elena en el tránsito del palacio a la catedral. No me retrajo de su examen lo difícil que era desembarazar aquel lugar para poderla leer, sino el haberme asegurado un amigo que estaba ya publicada por D. Ramón Lázaro Dou, canciller actual de la Universidad de Cervera, en el cuaderno que imprimió en aquella ciudad en 1767 con el título: Inscriptiones romanae Catalaun. repertae post vulgatam Syllog. Josephi Finestres. Con lo cual, pues no era cosa nueva, pasé a ver otras que lo fuesen (a: En el tomo 43 de la España Sagrada, pág. 16, y sig. se publica dicha inscripción como inédita, supuesto que ni Pujades, ni Marca, ni Roig, ni Masdeu la publican. Mas también lo es que Dou la publicó, y que de su obrilla dio noticia la Bibliot. de escrit. de Carlos III, y que la conoció y disfrutó el padre M. Risco en el tomo 34 de la España Sagrada pág. 30.) 

No faltan en esta iglesia pinturas buenas. En el aula capitular y piezas anteriores las hay de mérito. En las ciudades limítrofes, como esta, la frecuencia y estragos repetidos de las guerras, no dejan estar de asiento las bellas artes, que sólo medran a la sombra de la paz y tranquilidad pública y privada. He llegado tarde y cansado a estas reflexiones. A Dios, etc. 

Entradas más vistas